Indywidualne Porady Prawne

Masz problem z umową?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Czy wzbogacenie się dożywotnika uzasadnia zmianę treści dożywocia?

Marek Gola • Opublikowane: 2016-04-20

Jestem 1,5 roku po rozwodzie, lecz nie po podziale majątku. Problem mamy z mieszkaniem, które przed 9 laty otrzymaliśmy (oboje) na mocy umowy dożywocia od wujka byłej żony. Jednak kilka tygodni temu zmarł serdeczny przyjaciel wujka, czyniąc go spadkobiercą. Zatem wujek odziedziczył spory majątek. Skoro jego sytuacja materialna znacząco się poprawiła, czy my z byłą żoną możemy odstąpić od umowy dożywocia, albo w jakiś sposób ją unieważnić? Czy prawo nie daje takiej możliwości i po prostu musimy do końca życia realizować zapisy umowy z wujkiem? Zapis w akcie dożywocia określa roczną kwotę dożywocia na 8500 zł a skapitalizowaną wartość dożywocia ze względu wtedy na wiek 65 lat (aktualnie wujek ma 74 lata) 64 540 zł.

Masz podobny problem? Kliknij tutaj i zadaj pytanie.

Podstawę prawną opinii stanowią przepisy Kodeksu cywilnego (K.c.).

Istotna w Pana sprawie jest treść art. 908 § 1 K.c., zgodnie z którym:

„Art. 908. § 1. Jeżeli w zamian za przeniesienie własności nieruchomości nabywca zobowiązał się zapewnić zbywcy dożywotnie utrzymanie (umowa o dożywocie), powinien on, w braku odmiennej umowy, przyjąć zbywcę jako domownika, dostarczać mu wyżywienia, ubrania, mieszkania, światła i opału, zapewnić mu odpowiednią pomoc i pielęgnowanie w chorobie oraz sprawić mu własnym kosztem pogrzeb odpowiadający zwyczajom miejscowym.”

Prawo dożywocia ustanowione na rzecz kilku osób ulega w razie śmierci jednej z tych osób odpowiedniemu zmniejszeniu. Prawo dożywocia jest niezbywalne.

Wskazać nadto należy na treść art. 913 K.c., zgodnie z którym:

„Art. 913. § 1. Jeżeli z jakichkolwiek powodów wytworzą się między dożywotnikiem a zobowiązanym takie stosunki, że nie można wymagać od stron, żeby pozostawały nadal w bezpośredniej ze sobą styczności, sąd na żądanie jednej z nich zamieni wszystkie lub niektóre uprawnienia objęte treścią prawa dożywocia na dożywotnią rentę odpowiadającą wartości tych uprawnień.

§ 2. W wypadkach wyjątkowych sąd może na żądanie zobowiązanego lub dożywotnika, jeżeli dożywotnik jest zbywcą nieruchomości, rozwiązać umowę o dożywocie.”

Innymi słowy wszystkie dokonywane przez Państwa czynności, jak mniemam, tj.: uiszczanie opłat podatkowych, funduszu remontowego, opłat wspólnych, ubezpieczenie mieszkania, opłaty za wodę, ogrzewanie, świadczenie pracy mieszczą się w ramach obowiązków, które ciążą na zobowiązanym względem osoby uprawnionej na podstawie umowy dożywocia.

Okoliczność, że dożywotnik może się utrzymać samodzielnie, nie uzasadnia zwolnienia nabywcy nieruchomości od świadczeń z umowy dożywocia, bowiem może być ono zastrzeżone także na rzecz osoby, która ma dostateczne źródło utrzymania.

W związku z powyższym należy zwrócić szczególną uwagę na art. 913 § 2 K.c., który stanowi, że w wypadkach wyjątkowych sąd może na żądanie zobowiązanego lub dożywotnika, który jest zbywcą nieruchomości, rozwiązać umowę dożywocia. Możliwość taka zachodzi z uwagi na fakt, iż umowa dożywocia jest umową wzajemną. Rozwiązanie takiej umowy polega na tym, że nabywca nieruchomości zostaje zwolniony z obowiązku utrzymania dożywotnika – zbywcy, a własność nieruchomości przechodzi z powrotem na rzecz zbywcy.

Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 28 maja 1974 r., III CRN 118/73 (OSNCP 1974, Nr 5, poz. 93) wyraził pogląd, że orzeczenie uwzględniające roszczenie o rozwiązanie umowy o dożywocie z jednej strony przenosi własność nieruchomości z powrotem na dożywotnika, z drugiej zaś powoduje wygaśnięcie prawa dożywocia.

Treść prawa dożywocia, a więc zakres zobowiązania się nabywcy nieruchomości do dożywotniego utrzymania zbywcy lub bliskich mu osób, określa z reguły, i to w sposób bardzo szczegółowy, umowa dożywocia. W braku odpowiednich postanowień umownych nabywca nieruchomości zobowiązany jest do świadczeń określonych w art. 908 § 1.

„Z uregulowania zawartego w § 1 art. 913 wynika, że sąd »zamieni wszystkie lub niektóre uprawnienia«. Oznacza to, że decyzja co do tego, czy mają być zamienione na rentę wszystkie uprawnienia wynikające z prawa dożywocia, czy też tylko niektóre z nich, nie należy – w razie sporu – do osoby żądającej zamiany, lecz do sądu, który przy rozstrzyganiu w tej sprawie zobowiązany jest uwzględniać interesy obu stron, w tym rodzaj świadczeń oraz tło i charakter nieporozumień. Wysokość renty powinna odpowiadać wartości uprawnień, w zamian których jest ona zasądzana.”*

Jak wskazuje Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 6 lutego 1969 r., sygn. akt III CZP 130/68: „dożywotnia renta, zastępująca świadczenie należne z umowy dożywocia (art. 913 § 1 kc) powinna odpowiadać równowartości świadczeń zastrzeżonych w tej umowie. Jednakże wyjątkowo sąd, dokonując zamiany dożywocia na rentę, może uwzględnić ciężką sytuację majątkową osoby zobowiązanej do świadczeń dla dożywotnika, jak również okoliczność, że dożywotnik ma inne źródła dochodu.”

Istnieje zatem możliwość zmiany treści umowy dożywocia poprzez zasądzenie od Państwa na rzecz wujka dożywotniej renty. W tym przypadku istnieje możliwość dopasowania wartości do sytuacji majątkowej wujka.

* Dmowski Stanisław, Sychowicz Marek, Ciepła Helena, Kołakowski Krzysztof, Wiśniewski Tadeusz, Żuławska Czesława, Gudowski Jacek, Bieniek Gerard, Najnowsze wydanie: Komentarz do kodeksu cywilnego. Księga trzecia. Zobowiązania. Tom II, Warszawa 2007, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis (wydanie VIII) ss. 938

Jeśli masz podobny problem prawny, zadaj pytanie naszemu prawnikowi (przygotowujemy też pisma) – link do formularza z indywidualną pomocą prawną »

Podobne materiały

Oczekiwanie na aneks do umowy najmu i wypowiedzenie jej

Jestem najemcą lokalu użytkowego. Mam umowę na czas 8 lat. Za miesiąc październik właściciel wystawił fakturę niższą, niż przewiduje umowa (zapewne...

 

Wypłaty dla pracowników podwykonawcy

Mam firmę. Zatrudniłam podwykonawcę. Zachodzi podejrzenie, że podwykonawca może przywłaszczyć sobie pieniądze na wypłaty dla pracowników, ponieważ wiem,...

 

Odmowa zapłaty za samochód sprzedany przez komis

Oddałem w komis mój samochód celem sprzedaży. Uzyskana cena to było 6900 zł, dla mnie miało być 6000 zł. Ze względu na reklamację stanu technicznego...

 

Wygaśniecie umowy najmu lokalu mieszkalnego i zwrot kosztów

Przed dwoma miesiącami zmarła moja mama, która od wielu lat zajmowała mieszkanie na podstawie przydziału. Potem cały budynek, wraz z tym mieszkaniem,...

 

Odzyskanie pieniędzy za niewykonaną umowę sprzedaży psa

Przed dziewięcioma miesiącami podpisałam umowę kupna psa, którego miałam otrzymać po dwóch miesiącach; zapłaciłam całą kwotę (2300 zł). Do dzisiaj...

 

Czy sprzedawca odpowiada za uszkodzenie przesyłki kurierskiej?

Prowadzę działalność gospodarczą – sklep z częściami do maszyn.  Wysłałem do klienta zamówiony towar . Odbiorca odebrał...

 

Pozostawienie samochodu w warsztacie i brak kontaktu z klientem

Klient zostawił 3 lata temu samochód w moim warsztacie do naprawy bez żadnej umowy, bo mu się spieszyło. Do dzisiaj nie przyszedł ustalić, co mam...

 

Zrzeczenie się rękojmi przy obniżonej cenie nieruchomości

Sprzedaję mieszkanie w kamienicy. Chciałbym zabezpieczyć się przed roszczeniami z tytułu rękojmi, ponieważ nie jest to nowy budynek, a obok...

 

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »