Odpłatność za pobyt w DPS, obowiązki dzieci i wnuków, kryteria dochodowe

Kolejność osób zobowiązanych do ponoszenia opłat

Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności:

1. mieszkaniec domu,

2. małżonek oraz zstępni przed wstępnymi,

3. gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej.

Osoby z drugiej i trzeciej grupy nie mają obowiązku ponoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec DPS pokrywa pełny koszt pobytu.

Zasady ustalania wysokości odpłatności

Zgodnie z art. 61 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej:
– mieszkaniec domu wnosi opłatę nie wyższą niż 70% swojego dochodu,
– małżonek oraz zstępni wnoszą opłaty zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2 ustawy, pod warunkiem spełnienia kryteriów dochodowych.

W przypadku osoby w rodzinie opłata może być ustalona tylko wtedy, gdy dochód na osobę przekracza 300% kryterium dochodowego, a po jej wniesieniu dochód nie spadnie poniżej tego progu.

Kryteria dochodowe i ich znaczenie

Kryterium dochodowe w 2023 r. wynosiło:
– 776 zł dla osoby samotnie gospodarującej,
– 600 zł dla osoby w rodzinie.

300% kryterium dochodowego to odpowiednio 2 328 zł oraz 1 800 zł. Osoby, których dochód nie przekracza tych wartości, nie są zobowiązane do ponoszenia opłat za pobyt bliskiego w DPS.

Ocena sytuacji finansowej rodziny

Do gospodarstwa domowego zalicza się osobę zobowiązaną, jej małżonka oraz niepełnoletnie dzieci. W opisanej sytuacji oznacza to cztery osoby. Limit dochodu zwalniający z obowiązku ponoszenia opłaty wynosi więc 1 800 zł × 4 osoby, czyli 7 200 zł. Jeżeli dochód gospodarstwa domowego nie przekracza tej kwoty, organ nie powinien nałożyć obowiązku odpłatności.

Udział rodzeństwa i ewentualna odpowiedzialność wnuków

Obowiązek ponoszenia opłat nie jest dzielony po równo pomiędzy dzieci. Każda osoba jest oceniana indywidualnie, z uwzględnieniem jej dochodów, sytuacji rodzinnej i możliwości finansowych. Jeżeli dzieci nie są w stanie pokryć brakującej części kosztów, obowiązek ten może przejść na wnuki.

W orzecznictwie wskazuje się, że:
„Obowiązek ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej musi być skonkretyzowany i zindywidualizowany w stosunku do każdej z osób (…) poprzez określenie kwoty opłaty, wskazanie osoby zobowiązanej oraz ustalenie przypadającej na nią kwoty” (wyrok WSA w Gliwicach z dnia 23 lutego 2022 r., sygn. akt II SA/Gl 1510/21).

Wywiad środowiskowy i decyzja MOPS

Organ pomocy społecznej przeprowadza wywiad środowiskowy wobec osób potencjalnie zobowiązanych do ponoszenia opłat. Może on objąć również pełnoletnie dziecko prowadzące odrębne gospodarstwo domowe, jeżeli zachodzi możliwość przeniesienia na nie obowiązku odpłatności.