Bezpodstawne wzbogacenie
Kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, ma obowiązek wydać korzyść w naturze, a jeśli nie jest to możliwe — zwrócić jej wartość. art. 405 K.c.
Bezpodstawne wzbogacenie zachodzi, gdy ktoś uzyskuje korzyść majątkową kosztem innej osoby bez podstawy prawnej — bez umowy, przepisu ani orzeczenia uzasadniających przysporzenie. Obowiązek zwrotu obejmuje korzyść w naturze lub jej wartość. Szczególną postacią jest świadczenie nienależne: gdy podstawa prawna nigdy nie istniała, odpadła po spełnieniu świadczenia (np. umowa unieważniona) albo cel świadczenia nie został osiągnięty. Obowiązek zwrotu wygasa, jeśli wzbogacony zużył lub utracił korzyść tak, że nie jest już wzbogacony — chyba że wyzbywając się jej, powinien był liczyć się z obowiązkiem zwrotu (zła wiara). Roszczenie z bezpodstawnego wzbogacenia przedawnia się według ogólnych terminów: 6 lat (lub 3 lata, gdy roszczenie związane z prowadzeniem działalności gospodarczej), z uwzględnieniem daty, od której uprawniony mógł najwcześniej żądać zwrotu. Bezpodstawne wzbogacenie jest samoistną podstawą roszczenia — niezależną od deliktu i kontraktu.
PrzykładPiotr wynajmuje mieszkanie od Katarzyny za 2 400 zł miesięcznie i korzysta z przelewu stałego skonfigurowanego w bankowości internetowej. W lutym 2026 r. przez pomyłkę bank realizuje przelew dwukrotnie — 1 i 2 lutego — obciążając konto Piotra łącznie kwotą 4 800 zł. Katarzyna kwituje wpłynięcie podwójnej kwoty, ale wydaje drugą ratę na remont łazienki jeszcze tego samego miesiąca. Piotr wzywa ją pisemnie do zwrotu 2 400 zł jako świadczenia nienależnego — podstawa świadczenia nigdy nie obejmowała drugiej wpłaty. Katarzyna powołuje się na zużycie korzyści, jednak sąd uznaje, że przystępując do remontu natychmiast po otrzymaniu pieniędzy, powinna była liczyć się z obowiązkiem zwrotu, bo zorientowała się lub powinna była się zorientować, że nadpłata jest efektem błędu. Oznacza to, że wygaśnięcie obowiązku zwrotu z powodu utraty wzbogacenia jej nie dotyczy — musi zapłacić 2 400 zł wraz z odsetkami ustawowymi liczonymi od dnia doręczenia wezwania. Roszczenie Piotra przedawnia się po 6 latach (jako niezwiązane z prowadzeniem działalności gospodarczej), więc ma czas, ale czeka na wyrok bez zbędnej zwłoki.
Zobacz też: nienależne świadczenie
