Krótkie, rzeczowe definicje pojęć z prawa cywilnego — własności, zobowiązań, umów, spadków i prawa rodzinnego.
Oświadczenie zgody na warunki oferty. Może być wyraźna lub dorozumiana. Niezwłoczne przesłanie do oferenta zamyka umowę. art. 70 K.c.
Przyjęcie oferty (akceptacja) to zgodne z nią oświadczenie woli adresata; przyjęcie z zastrzeżeniem zmian uważa się za nową ofertę. Umowa zostaje zawarta z chwilą dojścia akceptacji do oferenta.
PrzykładSklep internetowy potwierdza przyjęcie zamówienia klienta — z tą chwilą dochodzi do zawarcia umowy sprzedaży.
Urzędowy dokument w księgach stanu cywilnego (urodzenia, małżeństwa, zgonu). Wydawany przez USC. Podstawa dowodu stanu cywilnego. Prawo o aktach stanu cywilnego
Akt urodzenia, małżeństwa lub zgonu sporządzany przez kierownika urzędu stanu cywilnego w rejestrze stanu cywilnego; stanowi wyłączny dowód zdarzeń w nim stwierdzonych. Odpis można uzyskać w dowolnym USC lub online.
PrzykładDo zawarcia ślubu potrzebny jest m.in. odpis aktu urodzenia — para pobiera go z dowolnego USC albo przez profil zaufany.
Zobacz też: małżeństwo · ojcostwo
Świadczenie pieniężne na utrzymanie osoby, która nie jest w stanie utrzymać się sama (najczęściej dziecka, byłego małżonka, rodzica). Obowiązek wynika z pokrewieństwa. art. 128 K.r.o.
Obowiązek alimentacyjny to dostarczanie środków utrzymania (a w razie potrzeby także wychowania) osobom uprawnionym — przede wszystkim dzieciom przez rodziców, ale też m.in. między krewnymi i małżonkami. Wysokość zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego. Można je zmienić, gdy zmienią się okoliczności.
PrzykładPo rozwodzie sąd zasądza od ojca 1 200 zł alimentów miesięcznie na dziecko. Gdy dziecko podejmuje kosztowne leczenie, matka może wystąpić o podwyższenie alimentów — wzrosły usprawiedliwione potrzeby.
PoradyAlimenty a domniemanie ojcostwa męża matki · Jak oddłużyć hipotekę za zaległe alimenty? · Darowizna nieruchomości a zaległe alimenty
Zobacz też: władza rodzicielska · rozwód
Zwykły środek odwoławczy od wyroku sądu I instancji. Termin 14 dni od ogłoszenia wyroku (lub doręczenia). Rozpoznawana przez sąd okręgowy/apelacyjny. art. 367 K.p.c.
Zwykły środek odwoławczy od wyroku sądu I instancji do sądu II instancji. Termin: 2 tygodnie od doręczenia wyroku z uzasadnieniem (najpierw, w tygodniu od ogłoszenia, składa się wniosek o uzasadnienie). Sąd odwoławczy może wyrok zmienić, uchylić albo utrzymać.
PrzykładPo przegranej sprawie o zapłatę powód w 2 tygodnie od otrzymania uzasadnienia wnosi apelację do sądu okręgowego, kwestionując ocenę dowodów.
PoradyUzupełnienie apelacji po jej wniesieniu · Posiedzenie niejawne w apelacji a upadłość konsumencka
Zobacz też: powództwo
Kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, ma obowiązek wydać korzyść w naturze, a jeśli nie jest to możliwe — zwrócić jej wartość. art. 405 K.c.
Kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, musi ją zwrócić (w naturze albo jej wartość). Szczególną postacią jest świadczenie nienależne — gdy zapłacono coś, co się nie należało (np. dwa razy lub po odpadnięciu podstawy). Obowiązek zwrotu wygasa, jeśli wzbogacony zużył korzyść tak, że nie jest już wzbogacony i nie powinien był liczyć się ze zwrotem.
PrzykładFirma przez pomyłkę przelewa kontrahentowi tę samą fakturę dwa razy. Druga wpłata jest nienależna — bezpodstawnie wzbogacony kontrahent musi ją zwrócić.
Zobacz też: nienależne świadczenie
Mylne wyobrażenie o rzeczywistości przy składaniu oświadczenia woli. Błąd istotny i wywołany przez drugą stronę pozwala uchylić się od skutków oświadczenia. art. 84 K.c.
Błąd to wada oświadczenia woli — mylne wyobrażenie o treści czynności. Można uchylić się od skutków oświadczenia złożonego pod wpływem błędu istotnego (przy czynności odpłatnej — gdy druga strona błąd wywołała, wiedziała o nim lub mogła go zauważyć). Uchylenie: pisemnie, w ciągu roku od wykrycia.
PrzykładKupujący nabywa obraz jako oryginał, a okazuje się on kopią — działał pod wpływem błędu co do istotnej cechy rzeczy i może uchylić się od skutków umowy.
Zobacz też: czynność prawna · podstęp
Przeniesienie wierzytelności na osobę trzecią (cesjonariusza). Skuteczne wobec dłużnika po zawiadomieniu. Bez zgody dłużnika. art. 509 K.c.
Cesja (przelew) to przeniesienie wierzytelności na inną osobę — co do zasady bez zgody dłużnika. Nabywca wstępuje w prawa zbywcy wraz z zabezpieczeniami; dłużnika należy zawiadomić, by płacił nowemu wierzycielowi.
PrzykładFirma sprzedaje firmie windykacyjnej swoje przeterminowane faktury — od chwili zawiadomienia dłużnik powinien spłacać dług nabywcy.
PoradySprzedaż wierzytelności a przedawnienie długu
Zobacz też: dłużnik · wezwanie do zapłaty
Zawinione i bezprawne wyrządzenie szkody innej osobie. Podstawa odpowiedzialności deliktowej (cywilnej). art. 415 K.c.
Czyn niedozwolony (delikt) to bezprawne i zawinione działanie lub zaniechanie wyrządzające szkodę — rodzi obowiązek jej naprawienia niezależnie od istnienia umowy. Obejmuje też odpowiedzialność za szkody wyrządzone przez inne osoby (np. dzieci, podwładnych), zwierzęta czy rzeczy. Trzeba wykazać szkodę, zawinione zachowanie i związek przyczynowy między nimi.
PrzykładSąsiad podczas prac na dachu zrzuca gruz, który uszkadza zaparkowany samochód. Jako sprawca czynu niedozwolonego odpowiada za naprawienie szkody, choć z poszkodowanym nie łączyła go żadna umowa.
Zobacz też: odpowiedzialność cywilna · szkoda
Zachowanie zmierzające do wywołania skutków prawnych przez świadome wyrażenie woli (np. zawarcie umowy, testament, odrzucenie spadku). art. 56 K.c.
Czynność prawna to zachowanie zmierzające do wywołania skutków prawnych przez oświadczenie woli (np. zawarcie umowy, testament, wypowiedzenie). Wywołuje skutki w niej wyrażone oraz wynikające z ustawy, zasad współżycia i ustalonych zwyczajów.
PrzykładPodpisanie umowy najmu to czynność prawna — rodzi obowiązek zapłaty czynszu i wydania lokalu, nawet jeśli strony nie zapisały wszystkich szczegółów.
Zobacz też: umowa · forma czynności prawnej
Umowa, przez którą darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swego majątku. art. 888 K.c.
Darowizna to umowa, w której darczyńca bezpłatnie przekazuje obdarowanemu składnik swojego majątku. Oświadczenie darczyńcy wymaga formy aktu notarialnego (darowizna nieruchomości — zawsze notarialnie), ale darowiznę już wykonaną uznaje się za ważną mimo braku formy. Można ją odwołać z powodu rażącej niewdzięczności obdarowanego. Darowizny dolicza się do spadku przy obliczaniu zachowku.
PrzykładBabcia daruje wnuczce mieszkanie aktem notarialnym. Gdyby wnuczka później rażąco źle ją traktowała (np. porzuciła bez opieki), babcia mogłaby odwołać darowiznę z powodu rażącej niewdzięczności.
PoradyZwrot darowizny przez obdarowanego · Darowizna udziału w domu po rozwodzie · Darowizna mieszkania a lokal komunalny
Bezpłatne przekazanie majątku przez rodziców dziecku. Wolne od podatku po zgłoszeniu SD-Z2 w 6 m-cy. Zaliczana do schedy spadkowej. art. 888 K.c.
Darowizna od rodziców (np. mieszkania, pieniędzy) jest zwolniona z podatku od spadków i darowizn (grupa „0"), jeśli zgłosi się ją w urzędzie skarbowym (SD-Z2) w ciągu 6 miesięcy; darowiznę pieniężną trzeba udokumentować przelewem. Dolicza się ją do zachowku.
PrzykładRodzice darują córce 100 000 zł przelewem na mieszkanie; córka w 6 miesięcy składa SD-Z2 i nie płaci podatku.
PoradyDarowizna nieruchomości od rodziców a rodzeństwo · Odwołanie darowizny mieszkania a konflikt z rodzicami · Darowizna domu dla nieletniego wnuka – zgoda sądu i prawa ro
Klauzula generalna odwołująca się do moralnych norm społeczeństwa. Sprzeczność z dobrymi obyczajami może powodować nieważność czynności. art. 58 K.c.
Dobre obyczaje to pozaprawne normy uczciwego postępowania, do których odsyłają przepisy (klauzula generalna). Czynność sprzeczna z nimi może być nieważna, a w obrocie z konsumentem — uznana za klauzulę abuzywną.
PrzykładPostanowienie umowy rażąco wykorzystujące niewiedzę konsumenta narusza dobre obyczaje i może zostać uznane za niedozwolone.
Zobacz też: klauzula generalna · zasady współżycia społecznego
Wnioskowanie z faktu znanego na fakt nieznany. Domniemania prawne mogą być wzruszalne (proste) lub niewzruszalne (niedopuszczające dowodu przeciwnego). art. 234 K.p.c.
Domniemanie nakazuje przyjąć określony fakt na podstawie innego, ustalonego faktu. Domniemania prawne wiążą sąd, dopóki nie zostaną obalone przeciwdowodem (chyba że ustawa wyłącza taki dowód).
PrzykładDomniemanie pochodzenia dziecka od męża matki obowiązuje, dopóki nie zostanie obalone w procesie o zaprzeczenie ojcostwa.
Środek służący ustaleniu prawdziwości faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Rodzaje: dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych, oględziny. art. 227 K.p.c.
Dowodem może być wszystko, co służy ustaleniu faktów istotnych dla sprawy (dokumenty, zeznania świadków, opinia biegłego, przesłuchanie stron, oględziny). Ciężar dowodu spoczywa na tym, kto z danego faktu wywodzi skutki prawne.
PrzykładPowód dochodzący zwrotu pożyczki musi udowodnić jej udzielenie — np. potwierdzeniem przelewu i wiadomościami od dłużnika.
Zobacz też: powództwo · domniemanie
Umowa przeniesienia własności nieruchomości w zamian za zapewnienie zbywcy dożywotniego utrzymania. art. 908 K.c.
Umowa dożywocia: w zamian za przeniesienie własności nieruchomości nabywca zapewnia zbywcy dożywotnie utrzymanie (mieszkanie, wyżywienie, opiekę, pochówek). To umowa odpłatna i wzajemna — w odróżnieniu od darowizny nie dolicza się jej do zachowku.
PrzykładStarsza osoba przepisuje dom w zamian za dożywotnią opiekę krewnego; gdy relacje się psują, sąd może zamienić dożywocie na rentę.
PoradyUmowa dożywocia a zachowek po rodzicu · Dożywocie a rodzeństwo w domu właściciela · Umowa dożywocia na udział w nieruchomości
Wstąpienie spadkobiercy w prawa i obowiązki majątkowe zmarłego. Może być testamentowe lub ustawowe. art. 922 K.c.
Z chwilą śmierci prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą na spadkobierców — ustawowych albo testamentowych. Spadkobierca może spadek przyjąć wprost, przyjąć z dobrodziejstwem inwentarza (odpowiedzialność za długi tylko do wartości spadku) albo odrzucić; ma na to 6 miesięcy od dowiedzenia się o powołaniu. Brak oświadczenia oznacza przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza.
PrzykładPo śmierci ojca syn dowiaduje się, że spadek obejmuje też długi. W ciągu 6 miesięcy składa oświadczenie o przyjęciu z dobrodziejstwem inwentarza — dzięki temu za długi odpowiada tylko do wartości odziedziczonego majątku.
PoradyDziedziczenie samochodu we współwłasności · Kto dziedziczy spadek po wujku bez testamentu? · Dziedziczenie partycypacji w TBS a nowy najemca
Dzieci dziedziczą po rodzicach w pierwszej kolejności obok małżonka rodzica (na równych udziałach). Mają prawo do zachowku jeśli pominięte w testamencie. art. 931 K.c.
Po rodzicach w pierwszej kolejności dziedziczą dzieci i małżonek w równych częściach, przy czym małżonkowi przypada nie mniej niż 1/4. Gdy dziecko nie dożyło otwarcia spadku, jego udział przypada jego zstępnym (wnukom).
PrzykładPo ojcu pozostała żona i dwoje dzieci — każde z trojga dziedziczy po 1/3 spadku.
PoradyDziedziczenie samochodu we współwłasności · Kto dziedziczy spadek po wujku bez testamentu? · Dziedziczenie partycypacji w TBS a nowy najemca
Zobacz też: dziedziczenie · zachowek
Obowiązek dłużnika spełnienia świadczenia. W mowie potocznej — zobowiązanie pieniężne. Wpisany do KRD/BIG po określonym czasie zwłoki. art. 353 K.c.
Dług to obowiązek dłużnika spełnienia świadczenia (zapłaty, wydania rzeczy, wykonania usługi) odpowiadający wierzytelności wierzyciela. Za dług odpowiada się co do zasady całym majątkiem.
PrzykładNiespłacona rata kredytu to dług, którego bank może dochodzić z całego majątku kredytobiorcy.
Zobacz też: dłużnik · zobowiązanie
Za długi zaciągnięte w czasie małżeństwa odpowiadają oboje z majątku wspólnego. Jeden małżonek za samodzielny dług — tylko z majątku osobistego. art. 41 K.r.o.
Za dług zaciągnięty przez jednego małżonka wierzyciel sięgnie do majątku wspólnego tylko, jeśli drugi małżonek wyraził zgodę; bez zgody — do majątku osobistego dłużnika i niektórych składników. Za zwykłe zobowiązania rodziny (opłaty) małżonkowie odpowiadają solidarnie.
PrzykładMąż bierze pożyczkę bez zgody żony — wierzyciel nie sięgnie do wspólnego konta, lecz tylko do majątku osobistego męża.
PoradyWspółwłasność samochodu małżonków a spadek · Czy żona musi opiekować się chorym małżonkiem? · Wykreślenie byłego małżonka z księgi wieczystej
Zobacz też: majątek wspólny · intercyza
Strona zobowiązania zobowiązana do spełnienia świadczenia na rzecz wierzyciela. Może być solidarnie odpowiedzialna z innymi dłużnikami. art. 353 K.c.
Dłużnik to strona zobowiązana do spełnienia świadczenia na rzecz wierzyciela. Powinien wykonać zobowiązanie zgodnie z jego treścią, w sposób odpowiadający jego celowi i zasadom współżycia społecznego.
PrzykładKupujący, który nie zapłacił za towar, jest dłużnikiem sprzedawcy i może zostać pozwany o zapłatę.
PoradyZmiana terminu licytacji z powodu choroby dłużnika
Zobacz też: wierzyciel · egzekucja
Przymusowe wykonanie obowiązku świadczenia. Prowadzona przez komornika sądowego na podstawie tytułu wykonawczego (np. wyroku z klauzulą). art. 758 K.p.c.
Egzekucja to przymusowe wykonanie tytułu wykonawczego przez komornika sądowego — zajęcie wynagrodzenia, rachunku bankowego, ruchomości lub nieruchomości. Wszczyna ją wniosek wierzyciela z tytułem wykonawczym (np. wyrokiem z klauzulą wykonalności).
PrzykładMając prawomocny wyrok z klauzulą, wierzyciel składa wniosek do komornika, który zajmuje konto dłużnika i ściąga zasądzoną kwotę.
PoradyPrzedawnienie długu mimo egzekucji komorniczej · Umowa przedwstępna a egzekucja z nieruchomości · Sprzedaż długu a trwająca egzekucja komornicza
Zobacz też: wezwanie do zapłaty · odsetki
Postępowanie egzekucyjne dotyczące nieruchomości — zajęcie, oszacowanie, licytacja. Prowadzi komornik sądowy z udziałem sądu. art. 921 K.p.c.
Najdalej idący sposób egzekucji: komornik zajmuje nieruchomość, dokonuje jej opisu i oszacowania, a potem sprzedaje na licytacji; z ceny zaspokaja wierzycieli według kolejności.
PrzykładWobec dużego długu zabezpieczonego hipoteką komornik licytuje mieszkanie dłużnika, a bank odzyskuje należność z ceny sprzedaży.
PoradyUmowa przedwstępna a egzekucja z nieruchomości · Zakup nieruchomości w konkubinacie · Pozorna darowizna nieruchomości dziecku
Zajęcie części wynagrodzenia przez komornika. Pracodawca przekazuje zajętą kwotę. Kwoty wolne: 75% najniższego wynagrodzenia (lub 50% przy alimentach). art. 833 K.p.c.
Komornik zajmuje część wynagrodzenia za pracę: przy długach niealimentacyjnych do 50% (z zachowaniem kwoty wolnej równej minimalnemu wynagrodzeniu netto), a przy alimentach do 60% bez kwoty wolnej.
PrzykładDłużnikowi alimentacyjnemu komornik potrąca z pensji 60% na poczet zaległych alimentów.
PoradyZwrot wynagrodzenia na umowie B2B · Zajęcie wynagrodzenia z umowy zlecenia · Cudzy sprzęt w domu: czy należy się wynagrodzenie
Sądowy nakaz opuszczenia lokalu mieszkalnego lub użytkowego. Wymaga uprzedniego wyroku oraz tytułu egzekucyjnego. art. 1046 K.p.c.
Eksmisja to przymusowe opróżnienie lokalu na podstawie tytułu wykonawczego. Sąd orzeka też o uprawnieniu do lokalu socjalnego; nie wolno eksmitować „na bruk" — komornik musi wskazać co najmniej pomieszczenie tymczasowe.
PrzykładPo wyroku nakazującym opuszczenie mieszkania komornik wyznacza termin; gdy lokator nie wyjdzie, usuwa go, kierując do pomieszczenia tymczasowego.
PoradyEksmisja teściów z domu właściciela
Zobacz też: najem
Sądowy nakaz opuszczenia lokalu. Najemca ma prawo do lokalu zastępczego (zwykłego najmu) lub pomieszczenia tymczasowego. Wykonuje komornik. art. 1046 K.p.c.
Eksmisja z lokalu mieszkalnego objęta jest ochroną lokatorów: wstrzymuje się ją wobec osób uprawnionych do lokalu socjalnego, a w okresie ochronnym (1 listopada — 31 marca) nie wykonuje się eksmisji „na bruk". Najem okazjonalny te ograniczenia łagodzi.
PrzykładSąd orzeka eksmisję, ale przyznaje lokatorce prawo do lokalu socjalnego — gmina musi go zapewnić, zanim komornik wykona eksmisję.
PoradyPył z remontu sąsiada w mieszkaniu · Zwrot kaucji za wynajem mieszkania · Długi rodziców a darowane mieszkanie
Sposób wyrażenia woli wymagany przez prawo (zwykła pisemna, z poświadczeniem podpisu, z datą pewną, notarialna) — jej naruszenie może powodować nieważność. art. 73–81 K.c.
Forma czynności prawnej to sposób złożenia oświadczenia woli (ustna, dokumentowa, pisemna, elektroniczna, z podpisem notarialnie poświadczonym, akt notarialny). Niezachowanie formy zastrzeżonej pod rygorem nieważności powoduje nieważność czynności.
PrzykładSprzedaż nieruchomości bez aktu notarialnego jest nieważna — forma jest tu zastrzeżona pod rygorem nieważności.
Zobacz też: czynność prawna
Czynność prawna z kwalifikowanym podpisem elektronicznym równoważna formie pisemnej. Wymagana w niektórych transakcjach (np. zgłoszenia do KRS). art. 78¹ K.c.
Oświadczenie woli złożone w postaci elektronicznej i opatrzone kwalifikowanym podpisem elektronicznym jest równoważne formie pisemnej. Zwykły e-mail bez takiego podpisu to słabsza forma dokumentowa.
PrzykładUmowę podpisaną kwalifikowanym podpisem elektronicznym przez obie strony traktuje się tak samo jak podpisaną odręcznie na papierze.
PoradySystem dozoru elektronicznego – SDE
Zobacz też: forma pisemna · forma czynności prawnej
Najprostsza forma czynności prawnej — własnoręczny podpis. Może być z poświadczeniem podpisu, datą pewną lub formą notarialną (kwalifikowane). art. 78 K.c.
Formę pisemną zachowuje się przez własnoręczny podpis na dokumencie z treścią oświadczenia. Często zastrzega się ją „dla celów dowodowych" — jej brak nie unieważnia czynności, lecz utrudnia jej udowodnienie.
PrzykładUmowa pożyczki powyżej 1000 zł powinna być na piśmie; bez tego pożyczka jest ważna, ale trudniej ją wykazać w sądzie.
Zobacz też: forma czynności prawnej · notariusz
Złożenie oświadczenia pod wpływem bezprawnej groźby drugiej strony. Pozwala uchylić się od skutków oświadczenia w ciągu roku od ustania zagrożenia. art. 87 K.c.
Groźba bezprawna to wada oświadczenia woli — wymuszenie czynności groźbą poważnego niebezpieczeństwa osobistego lub majątkowego. Działający pod jej wpływem może uchylić się od skutków oświadczenia (pisemnie, w ciągu roku od ustania stanu obawy).
PrzykładWspólnik podpisuje niekorzystną umowę pod groźbą ujawnienia kompromitujących informacji — może później uchylić się od jej skutków.
Dobrowolne zobowiązanie sprzedawcy lub producenta do nieodpłatnego usunięcia wady rzeczy w określonym czasie. art. 577 K.c.
Gwarancja to dobrowolne zobowiązanie gwaranta (zwykle producenta) do bezpłatnej naprawy lub wymiany rzeczy — jej zakres i czas określa dokument gwarancyjny. Działa niezależnie od rękojmi: kupujący sam wybiera, z której podstawy skorzysta. Jeśli oświadczenie gwarancyjne nie określa terminu, przyjmuje się 2 lata od wydania rzeczy.
PrzykładTelewizor objęto 3-letnią gwarancją producenta. Po roku przestaje działać — kupujący oddaje go do autoryzowanego serwisu z karty gwarancyjnej. Gdyby gwarancja nie pomogła, wciąż może skorzystać z rękojmi wobec sklepu.
PoradyGwarancja na prace montażowe płytek i paneli · Protokół odbioru robót a roszczenia gwarancyjne · Awaria auta firmowego w leasingu – rękojmia i gwarancja
Zobacz też: rękojmia
Ograniczone prawo rzeczowe na nieruchomości, zabezpieczające wierzytelność oznaczoną co do wysokości. Wpisywane do księgi wieczystej. ustawa o księgach wieczystych
Hipoteka to ograniczone prawo rzeczowe zabezpieczające wierzytelność (najczęściej kredyt) na nieruchomości. Wierzyciel hipoteczny może dochodzić zaspokojenia z nieruchomości bez względu na to, czyją stała się własnością, i z pierwszeństwem przed wierzycielami osobistymi właściciela. Powstaje przez wpis do księgi wieczystej; po spłacie długu właściciel uzyskuje zgodę na jej wykreślenie.
PrzykładBank udziela kredytu na mieszkanie i wpisuje hipotekę do księgi wieczystej. Gdy kredytobiorca przestaje spłacać, bank prowadzi egzekucję z mieszkania — nawet gdyby zostało ono w międzyczasie sprzedane.
PoradyWspólny kredyt hipoteczny po rozstaniu · Wykreślenie hipoteki a przedawniony dług · Jak oddłużyć hipotekę za zaległe alimenty?
Oddziaływania pochodzące z sąsiedniej nieruchomości (hałas, zapach, dym, drgania). Niedopuszczalne, jeśli zakłócają korzystanie ponad przeciętną miarę. art. 144 K.c.
Immisje to oddziaływania z sąsiedniej nieruchomości (hałas, dym, zapachy, wstrząsy). Właściciel ma powstrzymać się od działań zakłócających korzystanie z nieruchomości sąsiednich ponad przeciętną miarę wynikającą z przeznaczenia nieruchomości i stosunków miejscowych.
PrzykładWarsztat emitujący nocny hałas ponad przeciętną miarę — sąsiad może żądać zaniechania immisji (roszczenie negatoryjne).
PoradyHałas z lokalu gastronomicznego a immisje
Zobacz też: własność · roszczenie negatoryjne
Umowa małżonków zawarta w formie aktu notarialnego ustanawiająca rozdzielność, wspólność rozszerzoną lub ograniczoną. art. 47 K.r.o.
Intercyza to majątkowa umowa małżeńska (notarialna) modyfikująca ustrój majątkowy — najczęściej wprowadzająca rozdzielność, ale też rozszerzająca lub ograniczająca wspólność. Można ją zawrzeć przed ślubem albo w trakcie małżeństwa.
PrzykładPara przed ślubem podpisuje intercyzę z rozdzielnością — każde zachowa odrębny majątek i samodzielnie odpowiada za swoje długi.
PoradyIntercyza przed ślubem a wyrównanie dorobków · Spłata wspólnego kredytu po intercyzie a darowizna
Zobacz też: małżeństwo · majątek wspólny
Zastrzeżona w umowie suma pieniężna, jaką strona zapłaci w razie niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego. art. 483 K.c.
Kara umowna to z góry ustalona w umowie kwota należna za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania niepieniężnego (nie można jej zastrzec na wypadek niezapłacenia pieniędzy). Wierzyciel może jej żądać bez wykazywania wysokości szkody. Dłużnik może wnosić o miarkowanie (obniżenie) kary rażąco wygórowanej albo gdy zobowiązanie w znacznej części wykonano.
PrzykładUmowa z wykonawcą remontu przewiduje 200 zł kary za każdy dzień opóźnienia. Wykonawca kończy 30 dni po terminie — inwestor żąda 6 000 zł kary umownej, nie musząc dowodzić, ile naprawdę stracił.
Zobacz też: umowa · odstąpienie od umowy
Ogólne pojęcia w prawie (np. "zasady współżycia społecznego", "dobre obyczaje", "społeczno-gospodarcze przeznaczenie prawa"). Pozwalają na elastyczne stosowanie norm. art. 5 K.c.
Klauzula generalna to ogólny zwrot odsyłający do ocen pozaprawnych (zasady współżycia społecznego, dobre obyczaje, dobra wiara), pozwalający sądowi elastycznie ocenić sprawę. Z art. 5 K.c. wynika zakaz nadużycia prawa podmiotowego.
PrzykładWierzyciel dochodzący zapłaty w sposób rażąco sprzeczny z zasadami współżycia może spotkać się z zarzutem nadużycia prawa.
Zobacz też: nieważność · dobre obyczaje
Postanowienie umowy z konsumentem, które nie było indywidualnie uzgodnione i rażąco narusza jego interesy — nie wiąże konsumenta. art. 385¹ K.c.
Postanowienie umowy z konsumentem, nieuzgodnione z nim indywidualnie, nie wiąże go, jeśli kształtuje jego prawa i obowiązki sprzecznie z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (klauzula abuzywna). Nie dotyczy to głównych świadczeń (np. ceny), o ile sformułowano je jednoznacznie. Klauzula niedozwolona jest bezskuteczna wobec konsumenta, a pozostała część umowy zwykle wiąże dalej.
PrzykładWe wzorcu umowy znajduje się zapis pozwalający firmie dowolnie zmieniać cenę po podpisaniu. Jako klauzula abuzywna nie wiąże konsumenta — może ją kwestionować, a umowa w pozostałym zakresie obowiązuje.
Zobacz też: konsument
Akt sądu stwierdzający, że tytuł egzekucyjny (wyrok, akt notarialny) nadaje się do egzekucji. Bez niej komornik nie może podjąć czynności. art. 776 K.p.c.
Klauzula wykonalności to sądowe stwierdzenie, że tytuł egzekucyjny (np. prawomocny wyrok, akt notarialny o poddaniu się egzekucji) nadaje się do wykonania — zamienia go w tytuł wykonawczy, podstawę egzekucji.
PrzykładPo uprawomocnieniu wyroku wierzyciel wnosi o nadanie klauzuli wykonalności i z tak opatrzonym wyrokiem idzie do komornika.
PoradyJak uchylić klauzulę wykonalności? · Wadliwie wykonany trawnik – co zrobić? · Źle wykonana naprawa auta – kiedy pozwać warsztat?
Zobacz też: egzekucja
Funkcjonariusz publiczny prowadzący egzekucję sądową. Działa na podstawie tytułów wykonawczych. Pobiera opłaty egzekucyjne (15% wartości). ustawa o komornikach
Komornik sądowy to funkcjonariusz publiczny przy sądzie rejonowym prowadzący egzekucję świadczeń i inne czynności (np. spis inwentarza, doręczenia). Działa na wniosek wierzyciela z tytułem wykonawczym; pobiera ustawowe opłaty egzekucyjne.
PrzykładWierzyciel kieruje wniosek egzekucyjny do komornika, który ustala majątek dłużnika i zajmuje jego konto oraz wynagrodzenie.
PoradyZasady ściągania grzywny przez komornika · Umocowanie komornika do depozytu sądowego · Zwolnienie z pracy przez zajęcie komornicze?
Zobacz też: egzekucja · klauzula wykonalności
Trwały związek faktyczny między dwojgiem osób bez ślubu. W polskim prawie nie tworzy odrębnych praw, ale wpływa na alimenty, spadkobranie, opiekę nad dziećmi. (brak regulacji)
Konkubinat (związek nieformalny) nie jest uregulowany — partnerzy nie dziedziczą po sobie z ustawy i nie mają wspólności majątkowej. Rozliczeń dokonuje się na zasadach ogólnych (współwłasność, bezpodstawne wzbogacenie, zwrot nakładów).
PrzykładPo rozstaniu partnerka, która sfinansowała remont domu partnera, może dochodzić zwrotu nakładów na podstawie bezpodstawnego wzbogacenia — nie ma „podziału majątku" jak przy rozwodzie.
PoradyZakup nieruchomości w konkubinacie · Czy konkubinat daje prawo do mieszkania? · Dożywotnia służebność mieszkania w konkubinacie
Zobacz też: małżeństwo · alimenty
Osoba fizyczna dokonująca z przedsiębiorcą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową. Ma szczególną ochronę prawną. art. 22¹ K.c.
Konsument to osoba fizyczna dokonująca z przedsiębiorcą czynności niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową. Korzysta ze szczególnej ochrony (m.in. odstąpienie w 14 dni, ochrona przed klauzulami abuzywnymi, reżim niezgodności towaru z umową).
PrzykładOsoba kupująca lodówkę do domu jest konsumentem i może odstąpić od umowy zawartej przez internet w 14 dni bez podania przyczyny.
PoradyBezzwrotny zadatek za szkolenie a konsument · Nowa kosiarka ze starego rocznika – prawa konsumenta · Posiedzenie niejawne w apelacji a upadłość konsumencka
Zobacz też: klauzula niedozwolona · rękojmia
Kredyt indeksowany lub denominowany do CHF. W wielu wyrokach uznawany za nieważny przez TSUE/SN ze względu na klauzule niedozwolone. Frankowicze mogą żądać unieważnienia umowy. (orzecznictwo TSUE/SN)
Kredyt „frankowy" to kredyt indeksowany lub denominowany do CHF. W ślad za orzecznictwem TSUE i SN sądy uznają zawarte w nim klauzule przeliczeniowe za abuzywne, co często prowadzi do unieważnienia umowy i wzajemnego zwrotu świadczeń.
PrzykładKredytobiorca pozywa bank; sąd stwierdza nieważność umowy frankowej z powodu klauzul abuzywnych, a strony zwracają sobie kapitał i wpłacone raty.
Zobacz też: klauzula niedozwolona · kredyt hipoteczny
Długoterminowy kredyt zabezpieczony hipoteką na nieruchomości. Najczęściej do zakupu mieszkania/domu. Spłacany w ratach (równe lub malejące). ustawa Prawo bankowe
Kredyt hipoteczny to długoterminowy kredyt zabezpieczony hipoteką na nieruchomości, regulowany ustawą o kredycie hipotecznym i Prawem bankowym. Konsument ma prawo do informacji przedumownej, odstąpienia (14 dni) i wcześniejszej spłaty.
PrzykładPara zaciąga kredyt na mieszkanie; bank wpisuje hipotekę, a kredytobiorcy mogą w każdej chwili spłacić kredyt wcześniej, rozliczając odsetki.
PoradyWspólny kredyt hipoteczny po rozstaniu · Rozliczenie kredytu hipotecznego konkubentów · Wykreślenie hipoteki a przedawniony dług
Zobacz też: hipoteka · kredyt frankowy
Publiczny rejestr nieruchomości z domniemaniem wiary publicznej. 4 działy: oznaczenie, własność, ograniczenia, hipoteki. Prowadzona przez sąd rejonowy. ustawa o księgach wieczystych
Księga wieczysta to jawny rejestr stanu prawnego nieruchomości (właściciel, hipoteki, służebności). Obowiązuje rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych — kupujący w dobrej wierze jest chroniony, gdy treść księgi odbiega od rzeczywistości.
PrzykładPrzed zakupem mieszkania nabywca sprawdza w księdze wieczystej (online, po numerze), kto jest właścicielem i czy nie ma wpisanej hipoteki.
PoradyWykreślenie byłego małżonka z księgi wieczystej · Darowizna działki córce: podatek i księga wieczysta · Jak usunąć wpis z księgi wieczystej przed sprzedażą?
Umowa, w której finansujący nabywa rzecz i oddaje ją korzystającemu do używania lub używania i pobierania pożytków na czas oznaczony. art. 709¹ K.c.
W umowie leasingu finansujący nabywa rzecz od oznaczonego zbywcy i oddaje ją korzystającemu do używania na czas oznaczony, a korzystający płaci raty co najmniej równe cenie rzeczy — zwykle z opcją wykupu po zakończeniu.
PrzykładFirma bierze samochód w leasing: spłaca raty przez 3 lata i na koniec wykupuje auto za ustaloną wartość końcową.
PoradyZwrot samochodu w leasingu z powodu usterek · Awaria samochodu w leasingu - prawa przedsiębiorcy · Awaria auta firmowego w leasingu – rękojmia i gwarancja
Zobacz też: umowa
Wyrażenie zamiaru zawarcia umowy w przyszłości. Co do zasady nie tworzy zobowiązania, ale może rodzić odpowiedzialność za zerwanie negocjacji w złej wierze. (praktyka)
List intencyjny wyraża wolę podjęcia współpracy lub negocjacji i co do zasady NIE jest umową — nie rodzi obowiązku zawarcia kontraktu. Może jednak zobowiązywać do prowadzenia negocjacji w dobrej wierze, pod rygorem odpowiedzialności za jej naruszenie.
PrzykładDwie firmy podpisują list intencyjny przed fuzją — nie muszą jej sfinalizować, ale zerwanie rozmów w złej wierze może rodzić odpowiedzialność odszkodowawczą.
Zobacz też: umowa przedwstępna · negocjacje
Składniki majątkowe nabyte przez małżonków w czasie trwania ustawowej wspólności majątkowej. Co do zasady do majątku wspólnego należą wynagrodzenia obojga. art. 31 K.r.o.
Z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje wspólność ustawowa obejmująca przedmioty nabyte w czasie jej trwania przez oboje lub jedno z małżonków (m.in. wynagrodzenie, dochody z majątku). Majątek osobisty (nabyty przed ślubem, z darowizny lub spadku) pozostaje odrębny.
PrzykładMieszkanie kupione za zarobki w trakcie małżeństwa wchodzi do majątku wspólnego, choćby w akcie notarialnym figurował tylko jeden małżonek.
PoradySprzedaż samochodu we wspólności majątkowej · Jak cofnąć rozszerzenie wspólności majątkowej? · Rachunek bankowy po śmierci a wspólność majątkowa
Zobacz też: małżeństwo · intercyza
Związek mężczyzny i kobiety zawarty przed kierownikiem USC lub duchownym (małżeństwo konkordatowe). Rodzi wspólność majątkową, chyba że strony postanowią inaczej. art. 1 K.r.o.
Małżeństwo zawierają jednocześnie obecne kobieta i mężczyzna, składając oświadczenia przed kierownikiem USC (albo przy ślubie konkordatowym — przed duchownym). Rodzi obowiązki wspólnego pożycia, wierności i wzajemnej pomocy oraz, z mocy ustawy, wspólność majątkową.
PrzykładPara zawiera ślub cywilny w USC; od tej chwili powstaje między małżonkami wspólność ustawowa i wzajemne obowiązki.
PoradyJak szybko zakończyć małżeństwo? · Zakup mieszkania w trakcie małżeństwa a majątek osobisty · Czy można uzyskać obywatelstwo polskie przez małżeństwo?
Zobacz też: intercyza · majątek wspólny
Polubowne rozwiązanie sporu przy udziale neutralnego mediatora. Ugoda mediacyjna może być zatwierdzona przez sąd i ma moc tytułu egzekucyjnego. art. 183¹ K.p.c.
Mediacja to dobrowolny, poufny sposób rozwiązania sporu z udziałem bezstronnego mediatora — na podstawie umowy stron albo skierowania przez sąd. Ugoda zawarta przed mediatorem, po zatwierdzeniu przez sąd, ma moc ugody sądowej (jest tytułem egzekucyjnym).
PrzykładSkłóceni wspólnicy zamiast procesu zawierają ugodę przed mediatorem; sąd ją zatwierdza, dzięki czemu staje się wykonalna.
PoradyMediacja w sprawach rodzinnych - alternatywa dla sali sądowe
Umowa, przez którą wynajmujący zobowiązuje się oddać rzecz najemcy do używania na czas oznaczony lub nieoznaczony, a najemca zobowiązuje się płacić czynsz. art. 659 K.c.
Przez umowę najmu wynajmujący oddaje najemcy rzecz do używania na czas oznaczony lub nieoznaczony, a najemca płaci czynsz. Wynajmujący ma utrzymywać rzecz w stanie przydatnym do umówionego użytku; najemca ponosi drobne nakłady związane ze zwykłym używaniem. Najem lokali mieszkalnych dodatkowo chroni ustawa o ochronie praw lokatorów (ograniczone wypowiedzenie, ochrona przed eksmisją „na bruk").
PrzykładWynajmujący oddaje mieszkanie na rok za 2 500 zł czynszu. Gdy psuje się instalacja, niezawiniona przez najemcę, to wynajmujący ma obowiązek ją naprawić, by umożliwić dalsze korzystanie z lokalu.
PoradyZaległości za najem garażu – co zrobić? · Najemca nie płaci i używa domu do nagrań · Najem okazjonalny po rozstaniu partnerów
Forma najmu mieszkania, w której najemca składa oświadczenie o opuszczeniu lokalu w razie wypowiedzenia. Ułatwia eksmisję, ale wymaga formy notarialnej. art. 19a ustawy o ochronie praw lokatorów
Najem okazjonalny to umowa najmu mieszkania zawierana przez właściciela — osobę fizyczną nieprowadzącą działalności w zakresie najmu — na czas oznaczony do 10 lat, zgłoszona naczelnikowi urzędu skarbowego. Najemca dołącza notarialne oświadczenie o poddaniu się egzekucji co do opróżnienia lokalu oraz wskazuje inny lokal. Dzięki temu usunięcie niepłacącego lokatora jest znacznie szybsze niż przy zwykłym najmie.
PrzykładWłaściciel wynajmuje mieszkanie w trybie okazjonalnym, z notarialnym oświadczeniem najemcy. Gdy lokator przestaje płacić i nie chce wyjść, właściciel po wypowiedzeniu uzyskuje klauzulę wykonalności i komornik eksmituje go bez długiego procesu o eksmisję.
PoradyNajem okazjonalny po rozstaniu partnerów · Wcześniejsze rozwiązanie najmu okazjonalnego · Przedłużenie umowy najmu okazjonalnego aneksem
Orzeczenie sądu wydane bez rozprawy na podstawie dokumentów. Pozwany ma 2 tygodnie na wniesienie sprzeciwu (zwykłego) lub zarzutów (nakazowego). art. 480 K.p.c.
Nakaz zapłaty to orzeczenie wydawane na posiedzeniu niejawnym, bez rozprawy, gdy roszczenie pieniężne jest udokumentowane. Pozwany ma zwykle 2 tygodnie na sprzeciw (postępowanie upominawcze) lub zarzuty (nakazowe); brak zaskarżenia czyni nakaz prawomocnym.
PrzykładWierzyciel z fakturą uzyskuje nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym; gdy dłużnik nie wniesie sprzeciwu w terminie, nakaz staje się tytułem do egzekucji.
PoradyNakaz zapłaty po spłacie długu · Czy adwokat może żądać zapłaty bez umowy? · Zapłata za nieruchomość po podpisaniu aktu
Bezprawne zachowanie naruszające dobra niemajątkowe (zdrowie, wolność, cześć, nazwisko, kult zmarłych). Daje roszczenie o zaniechanie i zadośćuczynienie. art. 23, 24 K.c.
Dobra osobiste (m.in. cześć, wizerunek, prywatność, zdrowie, nazwisko) są chronione prawem; bezprawność naruszenia jest domniemana. Przy naruszeniu można żądać zaniechania, usunięcia skutków (np. przeprosin), a także zadośćuczynienia lub zapłaty na cel społeczny.
PrzykładPo publikacji nieprawdziwego, zniesławiającego artykułu poszkodowany żąda przeprosin i zadośćuczynienia za naruszenie czci.
PoradyNaruszenie nietykalności cielesnej dziecka w szkole · Powództwo o naruszenie posiadania a art. 333 § 2 K.p.c. · Ujawnienie SMS-ów a naruszenie tajemnicy korespondencji
Zobacz też: zadośćuczynienie
Rokowania zmierzające do zawarcia umowy. Strona zrywająca w złej wierze może odpowiadać za szkodę (culpa in contrahendo). art. 72 K.c.
Przy zawieraniu umowy w drodze negocjacji powstaje ona, gdy strony uzgodnią wszystkie postanowienia będące przedmiotem rozmów. Kto prowadzi negocjacje z naruszeniem dobrych obyczajów (np. bez zamiaru zawarcia umowy), odpowiada za szkodę drugiej strony.
PrzykładFirma prowadzi pozorne negocjacje tylko po to, by poznać tajemnice konkurenta — może odpowiadać za jego szkodę z tytułu nieuczciwych rozmów.
Zobacz też: list intencyjny · umowa
Świadczenie spełnione bez podstawy prawnej (np. ze względu na nieważność umowy). Podlega zwrotowi w trybie bezpodstawnego wzbogacenia. art. 410 K.c.
Nienależne świadczenie to szczególny przypadek bezpodstawnego wzbogacenia — gdy spełniono je bez podstawy (np. z nieważnej umowy), podstawa odpadła albo zamierzony cel nie został osiągnięty. Podlega zwrotowi.
PrzykładPo unieważnieniu umowy strony zwracają sobie to, co świadczyły, jako świadczenia nienależne.
PoradyŚmierć byłego męża a świadczenie z polisy grupowej · Czy komornik może zająć świadczenie pielęgnacyjne?
Zobacz też: bezpodstawne wzbogacenie
Część powierzchni ziemskiej stanowiąca odrębny przedmiot własności, oraz budynki i części budynków stanowiące odrębną własność (lokale). art. 46 K.c.
Nieruchomościami są grunty, a także trwale z gruntem związane budynki lub ich części (lokale), gdy stanowią odrębny przedmiot własności. Co do zasady budynek dzieli los gruntu, a obrót nieruchomościami wymaga formy aktu notarialnego.
PrzykładDziałka z domem to jedna nieruchomość gruntowa; wyodrębniony notarialnie lokal w bloku jest odrębną nieruchomością lokalową z własną księgą wieczystą.
PoradyZakup nieruchomości w konkubinacie · Pozorna darowizna nieruchomości dziecku · Sprzedaż nieruchomości mimo zakazu sądu
Zobacz też: własność · księga wieczysta
Bezskuteczność czynności od chwili dokonania (ex tunc). Powody: sprzeczność z ustawą, z zasadami współżycia, brak formy. Sąd może uznać z urzędu. art. 58 K.c.
Czynność sprzeczna z ustawą, mająca na celu jej obejście albo sprzeczna z zasadami współżycia społecznego jest nieważna bezwzględnie — nie wywołuje skutków od początku, a sąd uwzględnia to z urzędu. Gdy nieważnością dotknięta jest tylko część czynności, reszta zwykle pozostaje w mocy.
PrzykładUmowa sprzedaży nieruchomości zawarta bez aktu notarialnego jest nieważna — nie przenosi własności, choćby zapłacono cenę.
PoradyNieważność darowizny a choroba psychiczna darczyńcy
Zobacz też: klauzula generalna · forma czynności prawnej
Funkcjonariusz publiczny dokonujący czynności notarialnych (akty notarialne, poświadczenia, oświadczenia). Akt notarialny ma walor dokumentu urzędowego. Prawo o notariacie
Notariusz to prawnik zaufania publicznego sporządzający akty notarialne i inne czynności (poświadczenia, akty poświadczenia dziedziczenia, protokoły, depozyty). Dokument notarialny ma moc dokumentu urzędowego; niektóre czynności (np. sprzedaż nieruchomości) są ważne tylko w tej formie.
PrzykładSprzedaż mieszkania strony zawierają u notariusza, który sporządza akt notarialny i składa wniosek o wpis nabywcy do księgi wieczystej.
Zobacz też: forma czynności prawnej · testament
Obowiązek naprawienia szkody wyrządzonej drugiej osobie. Może być deliktowa (czyn niedozwolony) lub kontraktowa (naruszenie umowy). art. 415, art. 471 K.c.
Odpowiedzialność cywilna to obowiązek naprawienia szkody — deliktowa (za czyn niedozwolony) albo kontraktowa (za niewykonanie umowy). Jej przesłanki to zdarzenie, szkoda i związek przyczynowy; zwykle wymaga winy sprawcy.
PrzykładHydraulik, który źle wykonał instalację i zalał mieszkanie, ponosi odpowiedzialność kontraktową wobec zleceniodawcy i deliktową wobec zalanego sąsiada.
PoradyBrak odpowiedzi dewelopera na reklamację · Umowa b2b - odpowiedzialność podwykonawcy · Długi dorosłego syna a odpowiedzialność rodzica
Zobacz też: bezpodstawne wzbogacenie
Odpowiedzialność za szkodę z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania umownego. Dłużnik odpowiada wtedy, gdy ponosi winę. art. 471 K.c.
Dłużnik odpowiada za szkodę z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, chyba że wykaże, że nastąpiło to z przyczyn, za które nie ponosi odpowiedzialności. Jego winę się domniemywa — to dłużnik musi się z niej uwolnić.
PrzykładWykonawca oddaje wadliwy mebel; odpowiada kontraktowo za szkodę, chyba że udowodni, że wada powstała z przyczyn od niego niezależnych.
PoradyBrak odpowiedzi dewelopera na reklamację · Umowa b2b - odpowiedzialność podwykonawcy · Długi dorosłego syna a odpowiedzialność rodzica
Zobacz też: odpowiedzialność cywilna · kara umowna
Świadczenie uboczne należne wierzycielowi za korzystanie z jego pieniędzy. Wyróżnia się odsetki ustawowe (kapitałowe), ustawowe za opóźnienie i umowne. art. 359 K.c.
Odsetki to wynagrodzenie za korzystanie z cudzych pieniędzy lub rekompensata za opóźnienie. Wysokość odsetek ustawowych (kapitałowych) i za opóźnienie wynika ze stóp ogłaszanych w związku ze stopą NBP; odsetki maksymalne nie mogą przekraczać dwukrotności ustawowych.
PrzykładZa zwłokę w zapłacie faktury wierzyciel nalicza odsetki ustawowe za opóźnienie — od dnia wymagalności do dnia zapłaty.
PoradyOdsetki ustawowe plus 5% w umowie najmu
Zobacz też: przedawnienie roszczeń
Jednostronne oświadczenie strony powodujące rozwiązanie umowy ze skutkiem wstecznym (ex tunc). Wymaga podstawy prawnej (zwłoka, wada rzeczy, klauzula umowna). art. 491 K.c.
Odstąpienie znosi umowę ze skutkiem wstecznym (tak, jakby jej nie zawarto) — strony zwracają sobie to, co świadczyły. Można odstąpić na podstawie ustawy (np. zwłoka drugiej strony po wyznaczeniu dodatkowego terminu) albo umownego prawa odstąpienia. Konsument przy umowach zawartych na odległość ma 14 dni na odstąpienie bez podania przyczyny.
PrzykładWykonawca mimo wyznaczenia dodatkowego terminu nie kończy zlecenia. Zamawiający odstępuje od umowy — strony zwracają sobie świadczenia, a zamawiający może dodatkowo żądać naprawienia szkody.
PoradyCofnięcie odstąpienia od umowy · Montaż pompy ciepła a odstąpienie od umowy · Wymiana towaru a prawo odstąpienia od umowy
Zobacz też: umowa · kara umowna
Świadczenie pieniężne wypłacane poszkodowanemu jako rekompensata za szkodę. Może być z umowy ubezpieczenia (OC, AC) lub deliktu. art. 363 K.c.
Odszkodowanie wyrównuje szkodę majątkową — obejmuje rzeczywistą stratę oraz utracone korzyści. Naprawienie szkody następuje, według wyboru poszkodowanego, przez przywrócenie stanu poprzedniego albo zapłatę odpowiedniej sumy. Odszkodowanie nie może przewyższać szkody (pełna kompensacja, bez wzbogacenia poszkodowanego).
PrzykładPo zalaniu mieszkania z winy sąsiada poszkodowany wycenia zniszczenia na 8 000 zł remontu plus 1 000 zł za nocleg w hotelu. Może żądać odszkodowania obejmującego oba te wydatki.
PoradyWyższe odszkodowanie po pobiciu · Odszkodowanie za pożar domu a VAT · Odszkodowanie za podrobienie podpisu
Zobacz też: szkoda · odpowiedzialność cywilna
Oświadczenie woli zawierające istotne postanowienia umowy. Wiąże oferenta przez czas oznaczony lub do otrzymania odpowiedzi w zwykłym toku spraw. art. 66 K.c.
Oferta to oświadczenie woli zawarcia umowy określające jej istotne postanowienia. Wiąże oferenta przez wskazany czas, a gdy go nie oznaczono — do upływu czasu na zwykłą odpowiedź. Jej przyjęcie zawiera umowę.
PrzykładSprzedawca wysyła ofertę z ceną i terminem ważności; przyjęcie jej przez kupującego w tym terminie zawiera umowę.
PoradyReklamacja towaru niezgodnego z ofertą
Zobacz też: akceptacja oferty · negocjacje
Stosunek prawny między ojcem a dzieckiem. Powstaje przez domniemanie z małżeństwa, uznanie ojcostwa lub sądowe ustalenie ojcostwa (badania DNA). art. 62 K.r.o.
Pochodzenie dziecka od ojca ustala się przez domniemanie (dziecko urodzone w małżeństwie pochodzi od męża matki), przez uznanie ojcostwa albo sądowe ustalenie ojcostwa. Domniemanie można obalić tylko w procesie o zaprzeczenie ojcostwa.
PrzykładMąż matki jest z mocy domniemania ojcem dziecka urodzonego w trakcie małżeństwa — figuruje w akcie urodzenia bez dodatkowych formalności.
PoradyAlimenty a domniemanie ojcostwa męża matki
Zobacz też: alimenty · władza rodzicielska
Instytucja prawna zapewniająca pieczę nad osobą małoletnią (gdy rodzice nie żyją) lub ubezwłasnowolnioną. Ustanawiana przez sąd opiekuńczy. art. 145 K.r.o.
Opiekę ustanawia sąd dla małoletniego, nad którym rodzice nie sprawują władzy rodzicielskiej, oraz dla osoby całkowicie ubezwłasnowolnionej. Opiekun reprezentuje podopiecznego i zarządza jego majątkiem pod nadzorem sądu opiekuńczego.
PrzykładPo śmierci rodziców sąd ustanawia dla małoletniego opiekuna (np. babcię), który reprezentuje go i zarządza odziedziczonym majątkiem.
PoradyBrak opieki nad seniorem a DPS i mieszkanie · Jak ustalić opiekę nad dzieckiem po rozstaniu · Opieka nad chorą matką a obowiązki rodzeństwa
Zobacz też: ubezwłasnowolnienie · władza rodzicielska
Człowiek od chwili urodzenia. Posiada zdolność prawną (od urodzenia) i zdolność do czynności prawnych (zwykle od 18 lat). art. 8 K.c.
Każdy człowiek od chwili urodzenia ma zdolność prawną (może być podmiotem praw i obowiązków). Zakres samodzielnego działania (zdolność do czynności prawnych) zależy od wieku i ewentualnego ubezwłasnowolnienia.
PrzykładNoworodek jako osoba fizyczna może już odziedziczyć majątek (ma zdolność prawną), choć w jego imieniu działają rodzice.
Zobacz też: zdolność prawna · zdolność do czynności prawnych
Jednostka organizacyjna mająca odrębną osobowość prawną (np. spółka z o.o., fundacja, stowarzyszenie, gmina). Działa przez swoje organy. art. 33 K.c.
Osoba prawna to jednostka organizacyjna, której ustawa przyznaje osobowość prawną (np. spółka z o.o., S.A., fundacja, stowarzyszenie rejestrowe, gmina). Działa przez swoje organy i odpowiada własnym majątkiem.
PrzykładSpółka z o.o. jako osoba prawna sama zawiera umowy i odpowiada za długi swoim majątkiem — co do zasady odrębnie od wspólników.
Zobacz też: osoba fizyczna · zdolność prawna
Upoważnienie do dokonywania czynności prawnych w imieniu i ze skutkiem dla mocodawcy. Może być ogólne, rodzajowe lub szczególne. art. 95 K.c.
Pełnomocnictwo to umocowanie do działania w cudzym imieniu, ze skutkiem bezpośrednio dla mocodawcy. Pełnomocnictwo ogólne (do zwykłego zarządu) wymaga formy pisemnej; do czynności wymagającej formy szczególnej (np. sprzedaży nieruchomości — aktu notarialnego) pełnomocnictwo musi mieć tę samą formę. Można je w każdej chwili odwołać. Odrębną instytucją dla przedsiębiorców jest prokura.
PrzykładWyjeżdżający za granicę właściciel udziela bratu pełnomocnictwa w formie aktu notarialnego do sprzedaży mieszkania. Brat podpisuje u notariusza umowę w jego imieniu — skutki dotyczą bezpośrednio mocodawcy.
PoradyPełnomocnictwo do licytacji nieruchomości · Pełnomocnik przetrzymuje pieniądze klienta · Pełnomocnictwo dla brata w sprawie spadkowej
Zobacz też: czynność prawna
Świadome wprowadzenie drugiej strony w błąd. Pozwala uchylić się od skutków oświadczenia woli niezależnie od istotności błędu. art. 86 K.c.
Podstęp to wywołanie u drugiej strony błędu w celu skłonienia jej do złożenia oświadczenia woli. Od skutków oświadczenia złożonego pod jego wpływem można uchylić się nawet wtedy, gdy błąd nie był istotny ani nie dotyczył treści czynności.
PrzykładSprzedawca celowo zataja poważną wadę auta — oszukany kupujący może uchylić się od skutków umowy z powodu podstępu.
Zobacz też: błąd · groźba bezprawna
Postępowanie po rozwodzie lub ustaniu wspólności. Może być umowny (notarialny dla nieruchomości) lub sądowy. Sąd decyduje o sposobie podziału. art. 46 K.r.o.
Po ustaniu wspólności (rozwód, rozdzielność, śmierć) dokonuje się podziału majątku wspólnego — umownie u notariusza albo sądownie. Udziały małżonków są z zasady równe, lecz z ważnych powodów sąd może ustalić je nierówno, uwzględniając wkład w powstanie majątku.
PrzykładPo rozwodzie małżonkowie dzielą wspólne mieszkanie: jedno przejmuje lokal, spłacając połowę jego wartości drugiemu.
Zobacz też: majątek wspólny · rozwód
Osoba, której wyrządzono szkodę. Może żądać naprawienia szkody w postępowaniu cywilnym (powództwo) lub adhezyjnie w karnym. art. 415 K.c.
W sprawach cywilnych poszkodowanym jest osoba, której wyrządzono szkodę majątkową lub niemajątkową i która może dochodzić jej naprawienia — odszkodowania albo zadośćuczynienia — od sprawcy lub innego podmiotu odpowiedzialnego.
PrzykładPieszy potrącony na pasach dochodzi od ubezpieczyciela sprawcy odszkodowania za leczenie i zadośćuczynienia za krzywdę.
Zobacz też: szkoda · odpowiedzialność cywilna
Umowa małżonków co do władzy rodzicielskiej, kontaktów z dziećmi, alimentów i podziału majątku. Sąd uwzględnia, jeśli zgodne z dobrem dzieci. art. 58 K.r.o.
Rodzice mogą przedstawić sądowi pisemne porozumienie o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej i kontaktach z dzieckiem po rozwodzie. Sąd je uwzględnia, jeśli jest zgodne z dobrem dziecka, co ułatwia szybszy rozwód bez orzekania o winie.
PrzykładRozwodzący się rodzice składają plan wychowawczy (opieka, harmonogram kontaktów) — sąd go akceptuje i sprawniej orzeka rozwód.
Zobacz też: rozwód · władza rodzicielska
Faktyczne władanie rzeczą. Samoistne (jak właściciel) lub zależne (najemca, dzierżawca). Chronione actio posesoryjną. art. 336 K.c.
Posiadanie to faktyczne władztwo nad rzeczą: posiadacz samoistny włada nią jak właściciel, a zależny — jak najemca, dzierżawca czy użytkownik. Posiadanie jest chronione (także przed samowolnym naruszeniem) i może prowadzić do zasiedzenia.
PrzykładNajemca jest posiadaczem zależnym mieszkania; gdy właściciel samowolnie wymienia zamki, najemca może żądać przywrócenia naruszonego posiadania.
PoradyWprowadzenie w posiadanie po licytacji komorniczej · Powództwo o naruszenie posiadania a art. 333 § 2 K.p.c. · Posiadanie nieruchomości a wykup mieszkania komunalnego
Zobacz też: własność · zasiedzenie
Pismo wszczynające postępowanie cywilne, zawierające żądanie i uzasadnienie. Składane do sądu właściwego. Po wniesieniu staje się pozwem. art. 187 K.p.c.
Powództwo to skierowane do sądu w pozwie żądanie ochrony prawnej. Wyróżnia się powództwa o świadczenie (np. zapłatę), o ustalenie (istnienia lub nieistnienia prawa) i o ukształtowanie (np. rozwód). Musi określać żądanie i okoliczności je uzasadniające.
PrzykładWierzyciel wnosi powództwo o zapłatę 20 000 zł, wskazując w pozwie fakturę i wcześniejsze wezwanie do zapłaty.
PoradyPowództwo o naruszenie posiadania a art. 333 § 2 K.p.c.
Pismo procesowe wszczynające postępowanie cywilne. Składa się do sądu właściwego. Zawiera żądania, fakty, dowody i uzasadnienie. art. 187 K.p.c.
Pozew to pismo wszczynające proces cywilny. Zawiera m.in. oznaczenie stron i sądu, dokładnie określone żądanie, wartość przedmiotu sporu (w sprawach majątkowych), uzasadnienie i dowody. Od pozwu uiszcza się opłatę sądową.
PrzykładSkładając pozew o zapłatę, powód dołącza dowód opłaty (zwykle 5% wartości sporu) oraz odpisy pisma dla pozwanego.
PoradyNegatywny komentarz na Allegro a pozew · Negatywna opinia o hodowli w internecie a pozew
Świadome stworzenie pozorów dokonania czynności bez rzeczywistego zamiaru. Czynność pozorna jest nieważna. Pod nią może kryć się prawdziwa czynność. art. 83 K.c.
Oświadczenie woli złożone drugiej stronie dla pozoru (za jej zgodą) jest nieważne. Jeżeli czynność pozorna ukrywa inną (dyssymulowaną), jej ważność ocenia się według właściwości czynności ukrytej.
PrzykładStrony zawierają pozorną „darowiznę", by ukryć faktyczną sprzedaż — darowizna jest nieważna, a oceniana jest ukryta umowa sprzedaży.
Zobacz też: nieważność
Umowa, przez którą pożyczkodawca przenosi na pożyczkobiorcę określoną ilość pieniędzy lub rzeczy oznaczonych co do gatunku, a pożyczkobiorca zwraca taką samą ilość. art. 720 K.c.
Przez umowę pożyczki dający zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy lub rzeczy oznaczonych co do gatunku, a biorący — zwrócić tę samą ilość. Pożyczka powyżej 1000 zł powinna być udokumentowana pismem (dla celów dowodowych).
PrzykładZnajomemu pożyczono 5000 zł na podstawie wiadomości i potwierdzenia przelewu — w razie braku zwrotu te dokumenty dowodzą zawarcia pożyczki.
PoradyPomyłka w adresie na umowie pożyczki · Jak odzyskać pożyczkę od byłej partnerki · Jak przejąć działki za niespłaconą pożyczkę
Zobacz też: umowa
Najszersze prawo do rzeczy — właściciel może z wyłączeniem innych osób korzystać z rzeczy i rozporządzać nią w granicach ustaw. art. 140 K.c.
Własność to najszersze prawo do rzeczy — właściciel może z niej korzystać i nią rozporządzać z wyłączeniem innych osób, w granicach ustaw, zasad współżycia i społeczno-gospodarczego przeznaczenia prawa. Chronią je roszczenia windykacyjne i negatoryjne.
PrzykładWłaściciel działki może ją zabudować, sprzedać lub wynająć, ale nie tak, by ponad miarę szkodzić sąsiadom (np. uciążliwymi immisjami).
PoradyWłasność domu na działce teściów · Dopisanie partnera do własności nieruchomości · Przysądzenie własności po licytacji komorniczej
Zobacz też: własność · użytkowanie wieczyste
Upływ terminu, po którym dłużnik może uchylić się od zaspokojenia roszczenia majątkowego. Termin ogólny 6 lat, dla roszczeń z działalności gospodarczej 3 lata. art. 117 K.c.
Po upływie terminu przedawnienia dłużnik może uchylić się od zapłaty, podnosząc zarzut przedawnienia — dług istnieje dalej, ale staje się niezaskarżalny. Termin ogólny to 6 lat, a dla świadczeń okresowych (czynsz, odsetki) i roszczeń z działalności gospodarczej — 3 lata; koniec terminu przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego. Wobec konsumenta sąd uwzględnia przedawnienie z urzędu. Bieg przerywa m.in. pozew albo uznanie długu.
PrzykładFirma wystawiła fakturę w 2020 r. i latami jej nie egzekwowała. Gdy w 2025 r. pozywa konsumenta, ten podnosi zarzut przedawnienia (3 lata) — sąd oddala powództwo, bo roszczenie się przedawniło.
PoradyPrzedawnienie roszczeń z polisy ubezpieczeniowej · Przedawnienie kary z UFG i zajęcie konta · Przedawnienie zwrotu zaliczki przy zleceniu
Zobacz też: odsetki · zasiedzenie
Działanie w cudzym imieniu i ze skutkiem dla reprezentowanego. Ustawowe (rodzice za dziecko) lub umowne (pełnomocnictwo). art. 95 K.c.
Przedstawicielstwo to działanie w cudzym imieniu ze skutkiem dla reprezentowanego. Wynika z ustawy (przedstawicielstwo ustawowe — np. rodzice za dziecko) albo z oświadczenia mocodawcy (pełnomocnictwo). Przedstawiciel działa w granicach umocowania.
PrzykładRodzice jako przedstawiciele ustawowi małoletniego podpisują w jego imieniu umowę — skutki dotyczą dziecka.
Zobacz też: pełnomocnictwo · opieka
Forma pisemnego zlecenia płatniczego na poczcie. Coraz rzadziej używana, zastępowana przelewami i blikami. (praktyka)
Przekaz to polecenie zapłaty: przekazujący poleca przekazanemu spełnić świadczenie odbiorcy. W praktyce „przekaz pocztowy" to sposób doręczenia pieniędzy adresatowi za pośrednictwem operatora pocztowego, za pokwitowaniem.
PrzykładZamiast przelewu nadawca wysyła pieniądze przekazem pocztowym, a listonosz wypłaca je adresatowi za pokwitowaniem.
Świadczenie okresowe wypłacane przez określony czas (renta) lub dożywotnio. W kontekście cywilnym — np. renta z umowy odpłatnego zbycia nieruchomości. art. 903 K.c.
Renta to okresowe świadczenie pieniężne. W prawie cywilnym przysługuje m.in. poszkodowanemu, który utracił zdolność do pracy lub którego potrzeby się zwiększyły (renta odszkodowawcza), oraz uprawnionemu z umowy renty albo dożywocia.
PrzykładPo wypadku powodującym trwały uszczerbek poszkodowany otrzymuje od ubezpieczyciela rentę wyrównującą utracone zarobki.
PoradyŚmierć byłego męża a świadczenie z polisy grupowej · Czy komornik może zająć świadczenie pielęgnacyjne?
Uprawnienie do żądania od określonej osoby konkretnego zachowania (zapłaty, wydania rzeczy, naprawienia szkody). art. 117 K.c.
Roszczenie to uprawnienie do żądania od oznaczonej osoby określonego zachowania (zapłaty, wydania rzeczy, zaniechania). Roszczenia majątkowe co do zasady przedawniają się, po czym stają się niezaskarżalne.
PrzykładSprzedawcy przysługuje roszczenie o zapłatę ceny; po upływie terminu przedawnienia kupujący może odmówić zapłaty.
PoradyProtokół odbioru robót a roszczenia gwarancyjne · Przedawnienie roszczeń z polisy ubezpieczeniowej · Wypadek z udziałem psa – roszczenia od właściciela
Zobacz też: przedawnienie roszczeń
Powództwo właściciela o zaniechanie naruszeń własności (np. budowa za bliska granicy, immisje hałasem) i przywrócenie stanu poprzedniego. art. 222 K.c.
Roszczenie negatoryjne przysługuje właścicielowi przeciwko temu, kto narusza jego własność inaczej niż przez pozbawienie posiadania (np. immisje, bezprawne korzystanie). Może żądać przywrócenia stanu zgodnego z prawem i zaniechania naruszeń.
PrzykładSąsiad odprowadza wodę deszczową na cudzą działkę — właściciel roszczeniem negatoryjnym żąda zaprzestania tego i usunięcia skutków.
Powództwo właściciela rzeczy o jej wydanie przez osobę władającą bez tytułu prawnego (rei vindicatio). art. 222 K.c.
Roszczenie windykacyjne to żądanie właściciela o wydanie rzeczy przez osobę, która nią faktycznie włada bez tytułu prawnego. Chroni własność przed pozbawieniem posiadania.
PrzykładPo wygaśnięciu najmu lokator nie oddaje mieszkania — właściciel występuje z roszczeniem windykacyjnym o jego wydanie.
PoradyWindykacja przedsądowa - jak odzyskać należność, zanim spraw
Zobacz też: własność · posiadanie
Ustrój majątkowy małżeństwa, w którym każdy małżonek zachowuje majątek nabyty przed i po ślubie. Wymaga intercyzy lub orzeczenia sądu. art. 51 K.r.o.
Rozdzielność majątkowa znosi wspólność ustawową — każdy małżonek zachowuje majątek nabyty przed i po jej ustanowieniu i samodzielnie nim zarządza. Można ją wprowadzić umową (intercyzą u notariusza) przed ślubem lub w trakcie małżeństwa, a w razie ważnych powodów — wyrokiem sądu (także z datą wsteczną). Chroni m.in. przed odpowiedzialnością za długi współmałżonka.
PrzykładPrzedsiębiorca i jego małżonka podpisują u notariusza intercyzę wprowadzającą rozdzielność majątkową. Dzięki temu, gdy firma popadnie w długi, wierzyciele nie sięgną do majątku małżonki.
Zobacz też: intercyza · majątek wspólny
Zakończenie stosunku umownego przez zgodne oświadczenie stron (porozumienie), na podstawie klauzuli wypowiedzenia lub odstąpienia. art. 365¹ K.c.
Rozwiązanie umowy kończy stosunek prawny — za zgodą stron, za wypowiedzeniem albo przez sąd. W odróżnieniu od odstąpienia działa zwykle na przyszłość (bez zwrotu wszystkiego, co już świadczono). Zobowiązanie ciągłe bezterminowe można wypowiedzieć.
PrzykładStrony zgodnie rozwiązują umowę o współpracy z końcem miesiąca — dotychczasowe rozliczenia pozostają, a na przyszłość umowa wygasa.
PoradyWcześniejsze rozwiązanie najmu okazjonalnego · Utrata kaucji za wcześniejsze rozwiązanie najmu · Problem z ekipą remontową - jak rozwiązać umowę?
Zobacz też: odstąpienie od umowy · umowa
Rozwiązanie małżeństwa wyrokiem sądu. Wymaga "zupełnego i trwałego rozkładu pożycia". Sąd orzeka o winie lub bez orzekania. art. 56 K.r.o.
Sąd orzeka rozwód, gdy nastąpił zupełny i trwały rozkład pożycia (ustanie więzi uczuciowej, fizycznej i gospodarczej). Rozwód jest niedopuszczalny, jeśli ucierpiałoby dobro wspólnych małoletnich dzieci albo byłby sprzeczny z zasadami współżycia społecznego. W wyroku sąd orzeka też o winie (chyba że małżonkowie zgodnie o to nie wnoszą), władzy rodzicielskiej, alimentach i kontaktach z dziećmi.
PrzykładMałżonkowie od dwóch lat nie mieszkają razem i nic ich już nie łączy. Składają zgodny wniosek o rozwód bez orzekania o winie — sąd, stwierdzając trwały i zupełny rozkład pożycia, orzeka rozwód.
PoradyDarowizna udziału w domu po rozwodzie · Darowizna przed rozwodem a zachowek dziecka · Szybki rozwód bez rozprawy - czy to możliwe?
Zobacz też: separacja · alimenty · majątek wspólny
Ustawowa odpowiedzialność sprzedawcy za wady fizyczne i prawne rzeczy sprzedanej. Konsument może żądać naprawy, wymiany, obniżenia ceny lub odstąpienia. art. 556 K.c.
Rękojmia to ustawowa odpowiedzialność sprzedawcy za wady rzeczy (fizyczne i prawne) — niezależna od jego winy i od gwarancji producenta. Kupujący może żądać naprawy, wymiany, obniżenia ceny, a przy wadzie istotnej — odstąpić od umowy. Sprzedawca odpowiada za wady stwierdzone w ciągu 2 lat od wydania rzeczy (5 lat dla nieruchomości). W obrocie z konsumentem od 2023 r. zasady reguluje ustawa o prawach konsumenta (niezgodność towaru z umową).
PrzykładMiesiąc po zakupie pralka okazuje się wadliwa fabrycznie. Na podstawie rękojmi kupujący żąda od sklepu naprawy; gdy ta zawodzi, może żądać wymiany albo zwrotu pieniędzy — niezależnie od tego, czy producent dał gwarancję.
PoradyRękojmia za meble na wymiar po 2,5 roku · Rękojmia za wadliwe mury oporowe po wymianie · Rękojmia za używany samochód kupiony w salonie
Sądowe rozdzielenie małżonków bez zerwania węzła małżeńskiego. Skutki podobne do rozwodu w zakresie majątkowym. Małżeństwo nadal istnieje. art. 61¹ K.r.o.
Separację orzeka sąd przy zupełnym (choć niekoniecznie trwałym) rozkładzie pożycia. Wywołuje skutki zbliżone do rozwodu (m.in. rozdzielność majątkowa, brak dziedziczenia po sobie), ale nie pozwala zawrzeć nowego małżeństwa; na zgodny wniosek można ją znieść.
PrzykładMałżonkowie, którzy nie chcą rozwodu, występują o separację — sąd ją orzeka, znosząc m.in. wspólność majątkową.
Nadzwyczajny środek od prawomocnego wyroku II instancji do Sądu Najwyższego. Wymaga reprezentacji adwokata/radcy. Tylko w sprawach o określonej wartości. art. 398¹ K.p.c.
Skarga kasacyjna to nadzwyczajny środek do Sądu Najwyższego od prawomocnego wyroku sądu II instancji, dopuszczalny w sprawach o odpowiednio wysokiej wartości lub szczególnym znaczeniu. Obowiązuje przymus adwokacko-radcowski; opiera się na naruszeniu prawa, a nie na ponownej ocenie faktów.
PrzykładPo przegranej apelacji strona, przez adwokata, wnosi skargę kasacyjną do SN, wskazując rażące naruszenie przepisów prawa materialnego.
Zobacz też: apelacja
Powództwo wierzyciela o uznanie czynności prawnej dłużnika za bezskuteczną wobec niego, jeśli czynność krzywdzi wierzyciela. art. 527 K.c.
Skarga pauliańska chroni wierzyciela przed niewypłacalnością dłużnika: gdy dłużnik z pokrzywdzeniem wierzyciela dokonał czynności z osobą trzecią (np. „wyprowadził" majątek), wierzyciel może żądać uznania tej czynności za bezskuteczną wobec siebie i egzekwować z przekazanego składnika.
PrzykładDłużnik przed egzekucją „daruje" mieszkanie bratu — wierzyciel skargą pauliańską doprowadza do uznania darowizny za bezskuteczną i egzekwuje z mieszkania.
Zapytaj prawnika o skargę pauliańską
Zobacz też: egzekucja
Każdy z dłużników solidarnych odpowiada za całość długu — wierzyciel może żądać zapłaty od dowolnego. Po spłacie dłużnik ma roszczenie regresowe. art. 366 K.c.
Przy solidarności dłużników wierzyciel może żądać całości świadczenia od wszystkich łącznie, kilku z nich albo każdego z osobna; zapłata przez jednego zwalnia pozostałych. Dłużnik, który zapłacił, ma roszczenie regresowe do współdłużników.
PrzykładTrzej wspólnicy solidarnie poręczyli kredyt — bank może żądać całej spłaty od jednego, a ten następnie rozlicza się z pozostałymi.
Zobacz też: dłużnik · solidarność wierzycieli
Każdy z wierzycieli solidarnych może żądać całości świadczenia, a dłużnik może spełnić je do rąk jednego z nich. Następnie wierzyciele dzielą się świadczeniem. art. 367 K.c.
Przy solidarności wierzycieli dłużnik może spełnić całe świadczenie do rąk któregokolwiek z nich i tym zwalnia się wobec wszystkich; wierzyciel, który je otrzymał, rozlicza się z pozostałymi.
PrzykładDwóch współwierzycieli solidarnych — dłużnik płaci całość jednemu z nich, a ten przekazuje drugiemu należną mu część.
Zobacz też: wierzyciel · solidarność dłużników
Ogół praw i obowiązków majątkowych zmarłego, które przechodzą na spadkobierców w chwili otwarcia spadku (śmierć spadkodawcy). art. 922 K.c.
Spadek to ogół praw i obowiązków majątkowych zmarłego przechodzących na spadkobierców. Nie wchodzą do niego prawa ściśle osobiste. Nabycie potwierdza sądowe stwierdzenie nabycia spadku albo notarialny akt poświadczenia dziedziczenia.
PrzykładPo rodzicu spadek obejmuje mieszkanie i oszczędności, ale też długi; spadkobierca potwierdza nabycie u notariusza aktem poświadczenia dziedziczenia.
PoradyJak odrzucić spadek? · Współwłasność samochodu małżonków a spadek · Spadek po siostrze i zniesienie współwłasności
Zobacz też: dziedziczenie · testament · zachowek
Wykaz aktywów i pasywów masy spadkowej sporządzony przez komornika. Określa wartość spadku — istotny przy ograniczonej odpowiedzialności za długi. art. 637 K.p.c.
Spis inwentarza ustala skład i wartość majątku spadkowego oraz długów. Sporządza go komornik na postanowienie sądu; chroni spadkobiercę przyjmującego spadek z dobrodziejstwem inwentarza, ograniczając odpowiedzialność za długi do ustalonej wartości. Tańszą alternatywą jest prywatny wykaz inwentarza.
PrzykładSpadkobierca obawiający się długów wnosi o spis inwentarza — komornik wycenia majątek, a spadkobierca odpowiada za długi tylko do tej wartości.
Zobacz też: spadek
Uszczerbek w dobrach prawnych poszkodowanego. Majątkowa (straty + utracone korzyści) lub niemajątkowa (krzywda). Podlega naprawieniu. art. 361 K.c.
Szkoda to uszczerbek w dobrach prawnie chronionych. Szkoda majątkowa obejmuje rzeczywistą stratę i utracone korzyści; szkoda niemajątkowa (krzywda) podlega zadośćuczynieniu. Naprawieniu podlegają normalne następstwa zdarzenia (związek przyczynowy).
PrzykładPo stłuczce szkodą jest koszt naprawy auta (strata) oraz utrata zarobku taksówkarza w czasie naprawy (utracone korzyści).
PoradySzkoda całkowita auta a zaniżona wartość · Nienaprawienie szkody a odwieszenie wyroku · Regres po zalaniu mieszkania i wycena szkody
Zobacz też: czyn niedozwolony · odpowiedzialność cywilna
II instancja od wyroków sądów okręgowych. Rozpatruje apelacje. Wyrok jest prawomocny — może być zaskarżony tylko skargą kasacyjną. Prawo o ustroju sądów powszechnych
Sąd apelacyjny rozpoznaje apelacje od wyroków sądów okręgowych wydanych w I instancji oraz pełni inne funkcje odwoławcze; obejmuje obszar kilku okręgów.
PrzykładOd wyroku sądu okręgowego (jako I instancji) w sprawie o wysokie odszkodowanie apelację rozpoznaje sąd apelacyjny.
PoradyUzupełnienie apelacji po jej wniesieniu · Posiedzenie niejawne w apelacji a upadłość konsumencka
Zobacz też: apelacja
Pierwsza instancja przy wyższych WPS (>100 000 zł) i w sprawach z natury okręgowych (rozwód, naruszenie dóbr osobistych). Także II instancja apelacyjna. Prawo o ustroju sądów powszechnych
Sąd okręgowy orzeka w I instancji w sprawach poważniejszych (m.in. o prawa niemajątkowe, rozwód i separację, roszczenia powyżej ustawowego progu wartości) oraz jako II instancja w apelacjach od sądów rejonowych.
PrzykładPozew o rozwód oraz pozew o zapłatę przekraczającą próg wartości kieruje się do sądu okręgowego.
Zobacz też: sąd rejonowy · apelacja
Niepaństwowy organ rozstrzygający spory cywilne na podstawie zapisu na sąd polubowny. Orzeczenie ma moc wyroku po stwierdzeniu przez sąd państwowy. art. 1154 K.p.c.
Sąd polubowny (arbitraż) to pozapaństwowy sąd rozstrzygający spór na podstawie zapisu na sąd polubowny. Wyrok arbitrażowy, po uznaniu lub stwierdzeniu wykonalności przez sąd powszechny, ma moc wyroku sądu.
PrzykładFirmy zapisują w umowie klauzulę arbitrażową; spór rozstrzyga sąd polubowny, a jego wyrok sąd powszechny stwierdza jako wykonalny.
Pierwsza instancja w sprawach cywilnych (przy WPS do 100 000 zł). Rozpatruje również sprawy rodzinne, spadkowe, mieszkaniowe. Prawo o ustroju sądów powszechnych
Sąd rejonowy to podstawowy sąd I instancji — rozpoznaje większość spraw cywilnych, w tym o zapłatę poniżej progu wartości, sprawy rodzinne (poza rozwodem i separacją), spadkowe i wieczystoksięgowe.
PrzykładSprawę o zapłatę 8 000 zł oraz wniosek o stwierdzenie nabycia spadku rozpoznaje sąd rejonowy.
Zobacz też: sąd okręgowy · apelacja
Postępowanie sądowe, w którym ustalany jest biologiczny ojciec dziecka. Najczęściej z badań DNA. Wpływa na alimenty, władzę rodzicielską, dziedziczenie. art. 84 K.r.o.
Sądowe ustalenie ojcostwa służy ustaleniu pochodzenia dziecka, gdy nie działa domniemanie i nie doszło do uznania. Z powództwem może wystąpić dziecko, matka lub domniemany ojciec; dowodem bywają badania DNA. Łączą się z nim alimenty i władza rodzicielska.
PrzykładMatka pozywa o ustalenie ojcostwa; badanie DNA potwierdza pochodzenie, a sąd zasądza alimenty na dziecko.
PoradyUstne ustalenia przy zakupie auta a polisa GAP · Ustalenia telefoniczne a podpisana umowa z wykonawcą
Ograniczone prawo rzeczowe obciążające cudzą nieruchomość na rzecz innej nieruchomości (gruntowa) lub osoby (osobista, np. mieszkania). art. 285 K.c.
Służebność to ograniczone prawo rzeczowe obciążające cudzą nieruchomość. Służebność gruntowa zwiększa użyteczność nieruchomości władnącej (np. droga konieczna — przejazd i przechód przez działkę sąsiada). Służebność osobista przysługuje oznaczonej osobie (np. służebność mieszkania). Istnieje też służebność przesyłu na rzecz przedsiębiorstw (gaz, prąd). Ustanawia się ją umową (akt notarialny), orzeczeniem sądu lub przez zasiedzenie.
PrzykładDziałka jest odcięta od drogi publicznej gruntami sąsiadów. Właściciel występuje do sądu o ustanowienie służebności drogi koniecznej i uzyskuje prawo przejazdu przez działkę sąsiada za wynagrodzeniem.
PoradySłużebność drogi a koszty utrzymania i remontu · Podział nieruchomości ze służebnością osobistą · Dożywotnia służebność mieszkania w konkubinacie
Zobacz też: własność
Zachowanie dłużnika stanowiące przedmiot zobowiązania — może polegać na działaniu (zapłata, wydanie rzeczy) lub na zaniechaniu. art. 353 K.c.
Świadczenie to zachowanie dłużnika, którego może żądać wierzyciel — danie, czynienie, zaniechanie lub znoszenie. Powinno być oznaczone i możliwe do spełnienia; jego treść wyznacza zobowiązanie.
PrzykładW umowie o dzieło świadczeniem wykonawcy jest wykonanie i wydanie zamówionej rzeczy, a zamawiającego — zapłata wynagrodzenia.
PoradyŚmierć byłego męża a świadczenie z polisy grupowej · Czy komornik może zająć świadczenie pielęgnacyjne?
Świadczenie wyrażone w pieniądzu. Najczęstsze w obrocie cywilnym. Spełnia się w walucie krajowej (lub obcej, jeśli umowa tak stanowi). art. 358 K.c.
Świadczenie pieniężne polega na zapłacie sumy pieniędzy; obowiązuje zasada nominalizmu (spłata wg wartości nominalnej), z możliwością sądowej waloryzacji przy istotnej zmianie siły nabywczej. Za opóźnienie należą się odsetki.
PrzykładDług 10 000 zł spłaca się co do zasady kwotą 10 000 zł (nominalizm), powiększoną o odsetki za ewentualne opóźnienie.
PoradyŚmierć byłego męża a świadczenie z polisy grupowej · Czy komornik może zająć świadczenie pielęgnacyjne?
Zobacz też: świadczenie · odsetki
Jednostronne, odwołalne rozporządzenie majątkiem na wypadek śmierci. Forma: notarialny, własnoręczny (holograficzny), allograficzny lub szczególny. art. 941 K.c.
Testament to jednostronne, odwołalne rozrządzenie majątkiem na wypadek śmierci; może go sporządzić osobiście tylko osoba mająca pełną zdolność do czynności prawnych. Najczęstsze formy to testament własnoręczny (w całości napisany, podpisany i opatrzony datą ręką spadkodawcy) oraz notarialny. Ma pierwszeństwo przed dziedziczeniem ustawowym; pominięci najbliżsi mogą żądać zachowku.
PrzykładBabcia własnoręcznie pisze testament, podpisuje go i opatruje datą, zapisując mieszkanie wnukowi. Taki testament jest ważny bez notariusza — choć notarialny trudniej później podważyć.
PoradyKto dziedziczy spadek po wujku bez testamentu? · Mieszkanie za opiekę: darowizna, testament czy dożywocie
Zobacz też: dziedziczenie · spadek · zachowek
Dokument stanowiący podstawę egzekucji (wyrok, ugoda, akt notarialny z poddaniem się egzekucji). Po nadaniu klauzuli wykonalności staje się tytułem wykonawczym. art. 777 K.p.c.
Tytuł egzekucyjny (np. prawomocny wyrok, ugoda sądowa, akt notarialny o poddaniu się egzekucji) stwierdza obowiązek świadczenia. Po nadaniu klauzuli wykonalności staje się tytułem wykonawczym — podstawą egzekucji komorniczej.
PrzykładAkt notarialny, w którym dłużnik poddał się egzekucji, po opatrzeniu klauzulą wykonalności pozwala wierzycielowi od razu skierować sprawę do komornika.
PoradyPrzedawnienie długu mimo egzekucji komorniczej · Umowa przedwstępna a egzekucja z nieruchomości · Sprzedaż długu a trwająca egzekucja komornicza
Zobacz też: klauzula wykonalności · egzekucja
Umowa, w której ubezpieczyciel zobowiązuje się wypłacić odszkodowanie za szkodę w mieniu. Obowiązkowe (OC) lub dobrowolne (AC, mieszkanie). art. 805 K.c.
W ubezpieczeniu majątkowym ubezpieczyciel zobowiązuje się wypłacić odszkodowanie za szkodę w mieniu (OC, AC, ubezpieczenie mieszkania), a ubezpieczający — płacić składkę. Odszkodowanie nie może przewyższać szkody.
PrzykładPo zalaniu mieszkania ubezpieczony zgłasza szkodę z polisy mieszkaniowej i otrzymuje odszkodowanie odpowiadające kosztom naprawy.
PoradyPrzedawnienie roszczeń z polisy ubezpieczeniowej · Jak otworzyć kancelarię radcy prawnego i ubezpieczyć się od
Pozbawienie zdolności do czynności prawnych przez sąd (całkowite) lub jej ograniczenie (częściowe). Dotyczy osób z chorobą psychiczną, niedorozwojem. art. 13 K.c.
Ubezwłasnowolnienie ogranicza lub wyłącza zdolność do czynności prawnych osoby, która z powodu choroby psychicznej, niepełnosprawności intelektualnej lub uzależnienia nie może kierować swoim postępowaniem. Całkowite — ustanawia się opiekuna; częściowe — kuratora. Orzeka sąd okręgowy.
PrzykładDla osoby z zaawansowaną demencją rodzina wnosi o ubezwłasnowolnienie całkowite; sąd ustanawia opiekuna prowadzącego jej sprawy.
PoradyWspólne konto bankowe po ubezwłasnowolnieniu · Ubezwłasnowolnienie osoby chorej na schizofrenię · Ubezwłasnowolnienie osoby uzależnionej od narkotyków
Zobacz też: zdolność do czynności prawnych · opieka
Umowa, w której strony czynią sobie wzajemne ustępstwa w celu likwidacji niepewności co do roszczeń lub zapewnienia wykonania. art. 917 K.c.
Przez ugodę strony czynią sobie wzajemne ustępstwa, by uchylić spór lub niepewność co do roszczeń. Ugoda sądowa kończy proces i jest tytułem egzekucyjnym; ugoda pozasądowa wiąże jak umowa.
PrzykładW sprawie o zapłatę strony zawierają przed sądem ugodę: dłużnik płaci 70% długu w ratach, a wierzyciel rezygnuje z reszty — proces się kończy.
Zobacz też: mediacja · rozwiązanie umowy
Wygaśnięcie zobowiązania bez spełnienia świadczenia. Sposoby: zwolnienie z długu, niemożliwość świadczenia, połączenie wierzytelności i długu. art. 508 K.c.
Zobowiązanie wygasa m.in. przez spełnienie świadczenia, potrącenie, odnowienie, świadczenie w miejsce wykonania albo zwolnienie z długu. Zwolnienie z długu wymaga zgody dłużnika (wierzyciel zwalnia, a dłużnik to przyjmuje).
PrzykładWierzyciel oświadcza, że zwalnia dłużnika z reszty długu, a dłużnik to przyjmuje — w tej części zobowiązanie wygasa.
Zobacz też: dłużnik · wierzyciel
Zgodne oświadczenie woli dwóch lub więcej stron, wywołujące skutki prawne. Podstawowa forma czynności prawnej w obrocie cywilnym. art. 353 i nast. K.c.
Umowa to zgodne oświadczenia woli co najmniej dwóch stron tworzące, zmieniające lub znoszące stosunek prawny. Obowiązuje swoboda umów — strony mogą ułożyć stosunek wedle uznania, byle treść lub cel nie sprzeciwiały się ustawie, naturze stosunku ani zasadom współżycia.
PrzykładStrony zawierają nienazwaną umowę o współpracy — jest ważna, dopóki jej treść mieści się w granicach swobody umów.
PoradyUmowa TFP fotografa z modelką · Umowa najmu po śmierci właściciela · Nowa umowa najmu a wcześniejsza umowa
Zobacz też: czynność prawna · odstąpienie od umowy
Umowa o budowę i ustanowienie odrębnej własności lokalu z deweloperem. Forma aktu notarialnego. Chroniona Funduszem Gwarancyjnym Mieszkaniowym. ustawa deweloperska
Umowa deweloperska (akt notarialny) zobowiązuje dewelopera do ustanowienia i przeniesienia własności lokalu, a nabywcę — do zapłaty ceny. Nabywcę chroni ustawa deweloperska: rachunek powierniczy, Deweloperski Fundusz Gwarancyjny i prawo odstąpienia w określonych sytuacjach.
PrzykładKupujący mieszkanie z rynku pierwotnego podpisuje umowę deweloperską u notariusza; wpłaty trafiają na rachunek powierniczy i są deweloperowi wypłacane etapami.
PoradyBrak odpowiedzi dewelopera na reklamację · Hałas i zaduch w mieszkaniu od dewelopera · Wadliwa wentylacja w mieszkaniu od dewelopera
Zobacz też: własność lokalu · umowa
Wynajmujący oddaje rzecz do używania, najemca płaci czynsz. Może być na czas oznaczony lub nieoznaczony. Forma pisemna dla nieruchomości. art. 659 K.c.
Umowa najmu zobowiązuje wynajmującego do oddania rzeczy do używania, a najemcę — do zapłaty czynszu. Najem lokalu na czas dłuższy niż lat 30 po tym okresie poczytuje się za zawarty na czas nieoznaczony. Najem mieszkań chroni ustawa o ochronie praw lokatorów.
PrzykładStrony zawierają roczny najem mieszkania za 2 500 zł; wynajmujący nie może dowolnie podnieść czynszu ani wypowiedzieć umowy — wiążą go przepisy ochronne.
PoradyUmowa najmu po śmierci właściciela · Nowa umowa najmu a wcześniejsza umowa · Umowa najmu z datą wsteczną i faktura
Zobacz też: najem · najem okazjonalny
Najem z notarialnym oświadczeniem najemcy o poddaniu się egzekucji w razie wypowiedzenia. Ułatwia eksmisję, ale wymaga wskazania lokalu zastępczego. art. 19a ustawy o ochronie lokatorów
Najem okazjonalny zawiera właściciel będący osobą fizyczną nieprowadzącą działalności w zakresie najmu, na czas oznaczony do 10 lat, z notarialnym poddaniem się egzekucji co do opróżnienia lokalu i zgłoszeniem do urzędu skarbowego. Ułatwia szybkie usunięcie niepłacącego lokatora.
PrzykładPo podpisaniu najmu okazjonalnego i zgłoszeniu go do US właściciel, gdy lokator nie płaci, eksmituje go na podstawie aktu notarialnego — bez długiego procesu.
PoradyWcześniejsze rozwiązanie najmu okazjonalnego · Przedłużenie umowy najmu okazjonalnego aneksem · Wypowiedzenie najmu okazjonalnego przed terminem
Umowa rezultatu — przyjmujący zobowiązuje się do wykonania określonego dzieła (rezultatu), a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia. art. 627 K.c.
Przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się wykonać oznaczone dzieło (konkretny rezultat — mebel, projekt, remont), a zamawiający — zapłacić wynagrodzenie. To umowa rezultatu (inaczej niż zlecenie); wykonawca odpowiada za wady dzieła z tytułu rękojmi.
PrzykładStolarz zobowiązuje się wykonać szafę na wymiar — gdy odda ją wadliwą, zamawiający korzysta z uprawnień z rękojmi za wady dzieła.
PoradyOpóźnienie wykonawcy przy umowie o dzieło · Jak odzyskać zapłatę za umowę o dzieło i etat
Pożyczkodawca przenosi pieniądze/rzeczy oznaczone co do gatunku na pożyczkobiorcę, który zwraca taką samą ilość. Dla kwot powyżej 1000 zł — pisemna. art. 720 K.c.
Umowa pożyczki przenosi na biorącego własność pieniędzy lub rzeczy gatunkowych z obowiązkiem zwrotu tej samej ilości; może być odpłatna (odsetki) lub nieodpłatna. Pożyczka powyżej 1000 zł wymaga dokumentu dla celów dowodowych; pożyczki konsumenckie regulują odrębne przepisy.
PrzykładBank udziela pożyczki gotówkowej z odsetkami i prowizją; konsument ma prawo do informacji o RRSO oraz do wcześniejszej spłaty z obniżeniem kosztów.
PoradyPomyłka w adresie na umowie pożyczki · Jak odzyskać pożyczkę od byłej partnerki · Jak przejąć działki za niespłaconą pożyczkę
Strony zobowiązują się do zawarcia umowy przyrzeczonej w przyszłości. Może być wymuszona sądownie, jeśli zachowano formę aktu notarialnego. art. 389 K.c.
Umowa przedwstępna to zobowiązanie do zawarcia w przyszłości oznaczonej umowy przyrzeczonej; musi określać jej istotne postanowienia. Jeśli zawarto ją w formie wymaganej dla umowy przyrzeczonej (np. akt notarialny przy sprzedaży nieruchomości), strona uprawniona może sądownie żądać zawarcia umowy przyrzeczonej; w przeciwnym razie — tylko odszkodowania. Często łączy się ją z zadatkiem.
PrzykładStrony podpisują u notariusza przedwstępną umowę sprzedaży działki. Gdy sprzedający się rozmyśla, kupujący — dzięki formie aktu notarialnego — może w sądzie żądać zawarcia umowy przyrzeczonej (wyrok zastępuje oświadczenie sprzedającego).
PoradyUstna umowa przedwstępna sprzedaży lokalu · Umowa przedwstępna a egzekucja z nieruchomości · Rezygnacja z umowy przedwstępnej kupna samochodu
Procedura sądowa likwidująca długi osoby fizycznej nieprowadzącej działalności. Po wykonaniu planu spłat (lub jego umorzenia) — oddłużenie. art. 491¹ Prawa upadłościowego
Upadłość konsumencka to sądowe oddłużenie osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej, która stała się niewypłacalna. Sąd ustala plan spłaty wierzycieli (zwykle do 36 miesięcy), a po jego wykonaniu umarza pozostałe zobowiązania; w szczególnych sytuacjach możliwe jest umorzenie bez planu spłaty. Majątek upadłego, poza wyłączeniami, podlega likwidacji na rzecz wierzycieli.
PrzykładOsoba z długami przewyższającymi możliwości spłaty składa wniosek o upadłość konsumencką. Sąd ustala 30-miesięczny plan spłaty części zobowiązań; po jego wykonaniu reszta długów zostaje umorzona.
PoradyPosiedzenie niejawne w apelacji a upadłość konsumencka · Bezzwrotny zadatek za szkolenie a konsument · Nowa kosiarka ze starego rocznika – prawa konsumenta
Oświadczenie dłużnika, w którym przyznaje istnienie długu. Powoduje przerwanie biegu przedawnienia. art. 123 K.c.
Uznanie długu to oświadczenie lub zachowanie dłużnika potwierdzające istnienie długu (np. częściowa spłata, prośba o rozłożenie na raty). Przerywa bieg przedawnienia — po przerwaniu biegnie ono na nowo.
PrzykładDłużnik prosi mailem o rozłożenie długu na raty — to uznanie długu, które przerywa przedawnienie i liczy je od nowa.
Zobacz też: dłużnik · przedawnienie roszczeń
Oświadczenie dłużnika (wyraźne lub dorozumiane) o istnieniu długu. Przerywa bieg przedawnienia — biegnie ono od nowa. art. 123 K.c.
Uznanie długu może być właściwe (umowa, w której dłużnik potwierdza dług) albo niewłaściwe (samo zachowanie świadczące o świadomości długu — np. zapłata odsetek, prośba o zwłokę). Każda postać przerywa bieg przedawnienia.
PrzykładWpłata części należności przez dłużnika to niewłaściwe uznanie długu — przedawnienie zaczyna biec od nowa od dnia wpłaty.
PoradySprzedaż wierzytelności a przedawnienie długu · Przedawnienie długu mimo egzekucji komorniczej · Przedawnienie kary z UFG i zajęcie konta
Zobacz też: przedawnienie roszczeń · dłużnik
Oświadczenie mężczyzny przed kierownikiem USC lub sądem, że dziecko jest jego biologicznym potomstwem. Wymaga zgody matki. art. 73 K.r.o.
Uznanie ojcostwa następuje przez oświadczenie mężczyzny przed kierownikiem USC (albo sądem), że jest ojcem dziecka, potwierdzone przez matkę. Dotyczy dzieci, wobec których nie działa domniemanie pochodzenia od męża matki.
PrzykładNiezamężna para po urodzeniu dziecka stawia się w USC, gdzie ojciec uznaje ojcostwo, a matka to potwierdza — dane ojca trafiają do aktu urodzenia.
Prawo do korzystania z gruntu Skarbu Państwa lub jednostki samorządu na okres 99 lat. Stopniowo wygaszane na rzecz prawa własności. art. 232 K.c.
Użytkowanie wieczyste to prawo do korzystania z gruntu Skarbu Państwa lub samorządu (zwykle przez 99 lat, z opłatą roczną), zbliżone do własności, zbywalne i dziedziczne. Sukcesywnie przekształcane jest we własność (grunty mieszkaniowe — z mocy ustawy).
PrzykładWłaściciel mieszkania w bloku na gruncie w użytkowaniu wieczystym uiszczał opłatę roczną, dopóki grunt nie został przekształcony w jego współwłasność.
PoradyZasiedzenie użytkowanej działki po wujku · Zalany lokal użytkowy a wypowiedzenie najmu · Wspólny lokal użytkowy a sprzeciw współwłaściciela
Zobacz też: prawo własności · własność
Niedoskonałość czynności prawnej powodująca jej nieważność, wzruszalność lub bezskuteczność. Skutki zależą od rodzaju wady. art. 58 K.c.
Wadliwość czynności prawnej to niezgodność z wymaganiami prawa skutkująca nieważnością bezwzględną, nieważnością względną (wzruszalnością), bezskutecznością zawieszoną lub względną. Skutek zależy od rodzaju wady (brak formy, wada oświadczenia woli, brak zgody).
PrzykładUmowa zawarta przez osobę ograniczoną w zdolności bez zgody przedstawiciela jest dotknięta bezskutecznością zawieszoną — staje się ważna dopiero po potwierdzeniu.
PoradyReklamacja wadliwie wykonanego dachu · Jak złożyć reklamację wadliwej kurtki · Wadliwie wykonany trawnik – co zrobić?
Zobacz też: nieważność · błąd
Kwota stanowiąca wartość żądania w pozwie. Decyduje o właściwości sądu (rejonowy/okręgowy — próg 100 000 zł) i wysokości opłaty. art. 19 K.p.c.
Wartość przedmiotu sporu (WPS) to kwota, której dotyczy żądanie majątkowe; decyduje o właściwości sądu (rejonowy/okręgowy), wysokości opłaty i dopuszczalności środków zaskarżenia. Podaje się ją w pozwie.
PrzykładPowód wskazuje WPS = 100 000 zł — sprawę rozpozna sąd okręgowy, a opłata od pozwu wyniesie 5% tej kwoty.
Papier wartościowy zawierający bezwarunkowe zobowiązanie do zapłaty określonej sumy. Może być in blanco (z deklaracją wekslową). Prawo wekslowe
Weksel to papier wartościowy, w którym wystawca bezwarunkowo zobowiązuje się (weksel własny) lub poleca innej osobie (trasowany) zapłacić oznaczoną sumę. Zobowiązanie wekslowe jest abstrakcyjne i sformalizowane; weksel ułatwia szybkie dochodzenie zapłaty.
PrzykładPożyczkobiorca wystawia weksel własny jako zabezpieczenie; przy braku spłaty wierzyciel szybko uzyskuje nakaz zapłaty z weksla.
Zobacz też: dłużnik · wezwanie do zapłaty
Pismo wzywające dłużnika do zapłaty w określonym terminie. Niezbędne przed wniesieniem pozwu, by uzyskać odsetki ustawowe za opóźnienie. art. 455 K.c.
Gdy termin świadczenia nie jest oznaczony, dłużnik powinien spełnić je niezwłocznie po wezwaniu przez wierzyciela. Wezwanie do zapłaty stawia roszczenie w stan wymagalności (od tego momentu biegną odsetki za opóźnienie) i jest zwykle koniecznym krokiem przed skierowaniem sprawy do sądu. Najlepiej wysłać je listem poleconym, by mieć dowód doręczenia.
PrzykładPożyczkodawca, któremu nie zwrócono pieniędzy, wysyła listem poleconym wezwanie do zapłaty z 7-dniowym terminem. Brak zapłaty otwiera drogę do pozwu, a od upływu terminu naliczają się odsetki za opóźnienie.
PoradyWezwanie do zapłaty wysłane osobom trzecim · Wezwanie świadka do sądu a pobyt za granicą · Wezwanie do przesunięcia ogrodzenia z działki
Strona zobowiązania uprawniona do żądania świadczenia od dłużnika. Może mieć kilku dłużników solidarnych. art. 353 K.c.
Wierzyciel to strona zobowiązania uprawniona do żądania od dłużnika świadczenia. Może dochodzić go sądownie i — z tytułem wykonawczym — egzekwować przez komornika; korzysta też z ochrony (np. skarga pauliańska).
PrzykładSprzedawca, któremu nie zapłacono, jest wierzycielem — może pozwać kupującego, a po wyroku skierować sprawę do komornika.
PoradySpłata wierzyciela a licytacja nieruchomości · Czy można spłacić dług bezpośrednio wierzycielowi?
Uprawnienie wierzyciela do żądania świadczenia. Ujęta od strony wierzyciela — po stronie dłużnika to jest dług. art. 353 K.c.
Wierzytelność to przysługujące wierzycielowi prawo żądania świadczenia od dłużnika — odpowiednik długu po jego stronie. Jest zbywalna (cesja), można ją zabezpieczyć (hipoteka, zastaw, poręczenie) i sama bywa przedmiotem obrotu.
PrzykładFirma ceduje swoją wierzytelność z faktury podmiotowi windykacyjnemu, który odtąd dochodzi jej od dłużnika.
PoradySprzedaż wierzytelności a przedawnienie długu
Zobacz też: dług · wierzyciel
Własność jednej rzeczy przez kilka osób. Łączna (małżeńska) lub w częściach ułamkowych. Każdy współwłaściciel ma udział idealny. art. 195 K.c.
Współwłasność to własność tej samej rzeczy przysługująca kilku osobom. W współwłasności w częściach ułamkowych każdy ma określony udział (np. 1/2), którym może swobodnie rozporządzać; do czynności przekraczających zwykły zarząd potrzebna jest zgoda wszystkich. Każdy współwłaściciel może żądać zniesienia współwłasności. Odrębnym typem jest bezudziałowa współwłasność łączna (np. majątek małżeński).
PrzykładRodzeństwo dziedziczy dom w udziałach po 1/3. Jedno chce sprzedać swój udział — może to zrobić, ale na remont całego dachu (czynność przekraczająca zwykły zarząd) potrzebna jest zgoda całej trójki.
PoradyPodział działki we współwłasności · Współwłasność domu a koszty remontu · Współwłasność samochodu po rozstaniu
Zobacz też: własność · zniesienie współwłasności
Wykonanie świadczenia niepieniężnego przez osobę trzecią na koszt dłużnika w razie zwłoki. Wymaga upoważnienia sądu lub umownej zgody. art. 480 K.c.
Gdy dłużnik nie wykonuje czynności, do której był zobowiązany, wierzyciel może — za upoważnieniem sądu — wykonać ją na koszt dłużnika (wykonanie zastępcze); przy obowiązku zaniechania może żądać usunięcia tego, co dłużnik zrobił wbrew zobowiązaniu.
PrzykładWykonawca nie usuwa usterki mimo wezwania — inwestor uzyskuje zgodę sądu i zleca naprawę innej firmie na koszt opieszałego wykonawcy.
PoradyReklamacja wadliwie wykonanego dachu · Wadliwie wykonany trawnik – co zrobić? · Źle wykonana naprawa auta – kiedy pozwać warsztat?
Zobacz też: rozwiązanie umowy · kara umowna
Wyzyskanie przymusowego położenia, niedołęstwa lub niedoświadczenia drugiej strony przez ustalenie świadczeń rażąco niewspółmiernych. Można żądać zmiany lub unieważnienia. art. 388 K.c.
Wyzysk zachodzi, gdy jedna strona, wykorzystując przymusowe położenie, niedołęstwo, niedoświadczenie lub brak rozeznania drugiej, zastrzega dla siebie świadczenie rażąco przewyższające wartość świadczenia wzajemnego. Pokrzywdzony może żądać wyrównania, a nawet unieważnienia umowy.
PrzykładFirma pożyczkowa narzuca osobie w trudnej sytuacji rażąco wygórowane odsetki — jako wyzysk umowa może zostać przez sąd zmieniona lub unieważniona.
Zobacz też: nieważność · klauzula niedozwolona
Standardowy szablon umowy stosowany przez przedsiębiorcę. W stosunkach z konsumentami podlega kontroli pod kątem klauzul niedozwolonych. art. 384 K.c.
Wzorzec umowy (regulamin, ogólne warunki, formularz) ustalony przez jedną stronę wiąże drugą, jeśli doręczono go przed zawarciem umowy. Postanowienia niejednoznaczne tłumaczy się na korzyść konsumenta, a klauzule abuzywne go nie wiążą.
PrzykładOperator telekomunikacyjny stosuje regulamin (wzorzec); zapis sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszający interes abonenta jest wobec niego bezskuteczny.
PoradyCofnięcie odstąpienia od umowy · Brak realizacji umowy i odszkodowanie · Opóźnienie architekta a ważność umowy
Zobacz też: klauzula niedozwolona · umowa
Ogół praw i obowiązków rodziców wobec dziecka (piecza, wychowanie, zarząd majątkiem, reprezentacja). Wykonywana z poszanowaniem dobra dziecka. art. 95 K.r.o.
Władza rodzicielska obejmuje pieczę nad osobą i majątkiem dziecka oraz jego reprezentację; trwa do pełnoletności i ma być wykonywana dla dobra dziecka. Sąd może ją ograniczyć, zawiesić lub jej pozbawić, a przy rozwodzie rozstrzyga o jej wykonywaniu.
PrzykładGdy rodzic rażąco zaniedbuje dziecko, sąd opiekuńczy może ograniczyć mu władzę rodzicielską, np. ustanawiając nadzór kuratora.
PoradyDługi rodziców a darowane mieszkanie · Zwrot kosztów remontu mieszkania rodziców · Publikacja zdjęcia dziecka bez zgody rodziców
Najszersze prawo rzeczowe — możność korzystania z rzeczy i rozporządzania nią z wyłączeniem innych osób, w granicach ustawy. art. 140 K.c.
Własność to najszersze prawo rzeczowe — uprawnienie do korzystania z rzeczy, pobierania pożytków i rozporządzania nią z wyłączeniem innych, w granicach prawa. Można ją nabyć m.in. przez umowę, dziedziczenie czy zasiedzenie.
PrzykładNabywca mieszkania staje się właścicielem z chwilą zawarcia umowy w formie aktu notarialnego, co ujawnia wpis w księdze wieczystej.
PoradyWłasność domu na działce teściów · Dopisanie partnera do własności nieruchomości · Przysądzenie własności po licytacji komorniczej
Zobacz też: prawo własności · służebność
Odrębna własność samodzielnego lokalu (mieszkania, lokalu użytkowego). Wyodrębniana w umowie notarialnej. Wpis do księgi wieczystej. ustawa o własności lokali
Odrębna własność lokalu to własność samodzielnego lokalu wraz z udziałem w nieruchomości wspólnej (grunt, części wspólne budynku). Ustanawia się ją aktem notarialnym i wpisem do księgi wieczystej; właściciele lokali tworzą wspólnotę mieszkaniową.
PrzykładPo wyodrębnieniu mieszkania właściciel ma odrębną własność lokalu i udział w częściach wspólnych, a o sprawach budynku decyduje wspólnota mieszkaniowa.
PoradyWłasność domu na działce teściów · Dopisanie partnera do własności nieruchomości · Przysądzenie własności po licytacji komorniczej
Zobacz też: własność · nieruchomość
Postanowienie sądu chroniące tymczasowo przyszłe roszczenia powoda przed orzeczeniem (np. zajęcie majątku, zakaz zbywania). Wymaga uprawdopodobnienia. art. 730 K.p.c.
Na czas procesu sąd może udzielić zabezpieczenia, gdy uprawdopodobni się roszczenie oraz interes prawny w jego udzieleniu (np. obawa udaremnienia wykonania wyroku). Sposoby: zajęcie rachunku, wpis hipoteki przymusowej, zakaz zbywania rzeczy.
PrzykładObawiając się, że dłużnik wyzbędzie się majątku, powód uzyskuje zabezpieczenie — sąd zajmuje konto pozwanego jeszcze przed wyrokiem.
PoradyZabezpieczenie umowy użyczenia mieszkania · Jak zabezpieczyć się przed długami brata? · Sprzedaż działki na raty – jak zabezpieczyć zapłatę
Roszczenie najbliższych pominiętych w testamencie spadkobierców o zapłatę połowy (lub 2/3 dla małoletnich i niezdolnych do pracy) tego, co by im przypadło z ustawy. art. 991 K.c.
Zachowek należy się zstępnym, małżonkowi i rodzicom spadkodawcy, którzy dziedziczyliby z ustawy, a zostali pominięci w testamencie albo dostali za mało. Wynosi połowę wartości udziału spadkowego należnego przy dziedziczeniu ustawowym, a dla małoletnich i trwale niezdolnych do pracy — 2/3. To roszczenie pieniężne (nie o konkretne rzeczy ze spadku); do podstawy dolicza się niektóre darowizny. Przedawnia się z upływem 5 lat od ogłoszenia testamentu.
PrzykładOjciec cały majątek zapisał w testamencie jednej córce, pomijając syna. Syn, który z ustawy dziedziczyłby połowę, może żądać od siostry zapłaty zachowku — połowy wartości tej połowy, czyli 1/4 wartości spadku.
PoradyUmowa dożywocia a zachowek po rodzicu · Gospodarstwo przepisane na syna a zachowek · Darowizna przed rozwodem a zachowek dziecka
Zobacz też: dziedziczenie · testament · spadek
Kwota wręczana przy zawarciu umowy. Jeśli umowa nie dojdzie do skutku przez stronę dającą zadatek, druga zatrzymuje go; jeśli przez drugą — zwraca dwukrotnie. art. 394 K.c.
Zadatek dany przy zawarciu umowy pełni funkcję zabezpieczającą: jeśli umowy nie wykona strona, która go dała — druga zatrzymuje zadatek; jeśli nie wykona strona, która go otrzymała — druga może żądać sumy dwukrotnie wyższej. Przy prawidłowym wykonaniu zadatek zalicza się na poczet świadczenia. To odróżnia go od zaliczki.
PrzykładKupujący daje 10 000 zł zadatku przy umowie przedwstępnej kupna mieszkania, po czym się wycofuje — sprzedający zatrzymuje zadatek. Gdyby to sprzedający się rozmyślił, kupujący mógłby żądać 20 000 zł.
PoradyZaliczka czy zadatek u wykonawcy · Zwrot zadatku za niezrealizowane zamówienie · Bezzwrotny zadatek za szkolenie a konsument
Świadczenie pieniężne za krzywdę (uszczerbek niemajątkowy). Przyznawane przy naruszeniu dóbr osobistych, śmierci osoby bliskiej, uszkodzeniu ciała. art. 445, 448 K.c.
Zadośćuczynienie to świadczenie pieniężne za krzywdę — szkodę niemajątkową (cierpienie fizyczne i psychiczne, naruszenie dóbr osobistych). Sąd przyznaje je m.in. przy uszkodzeniu ciała lub rozstroju zdrowia, a także za naruszenie dóbr osobistych (czci, prywatności). Wysokość zależy od rozmiaru i trwałości krzywdy i jest uznaniowa.
PrzykładOfiara wypadku doznaje złamań i kilkumiesięcznego leczenia. Poza odszkodowaniem za koszty leczenia może żądać zadośćuczynienia za ból, cierpienie i ograniczenia w codziennym życiu.
PoradyOdszkodowanie i zadośćuczynienie za pobicie · Odszkodowanie i zadośćuczynienie za pobicie
Zobacz też: szkoda · odszkodowanie
Część świadczenia wpłacona z góry, podlegająca zaliczeniu na poczet ceny. W razie rezygnacji z umowy zaliczka co do zasady podlega zwrotowi. (praktyka)
Zaliczka to część ceny wpłacona na poczet przyszłego świadczenia. W odróżnieniu od zadatku nie zabezpiecza umowy: jeśli nie dojdzie ona do skutku, zaliczka podlega zwrotowi w całości — niezależnie od tego, która strona się wycofała. Kodeks cywilny nie reguluje jej wprost; zwrot wynika z przepisów o nienależnym świadczeniu i skutkach niewykonania umowy.
PrzykładKlient wpłaca 2 000 zł zaliczki na meble na zamówienie, po czym rezygnuje. Ponieważ to zaliczka, a nie zadatek, sprzedawca co do zasady musi ją zwrócić (może potrącić realnie poniesione koszty).
PoradyZaliczka czy zadatek u wykonawcy · Zwłoka wykonawcy remontu i zwrot zaliczki · Przedawnienie zwrotu zaliczki przy zleceniu
Zobacz też: zadatek
Sądowe ustalenie, że domniemany ojciec (mąż matki) nie jest biologicznym ojcem dziecka. Powództwo wymaga dowodu (np. badanie DNA). art. 67 K.r.o.
Zaprzeczenie ojcostwa obala domniemanie, że mąż matki jest ojcem dziecka — przez wykazanie (np. badaniem DNA), że ojcem nie jest. Z powództwem mogą wystąpić mąż matki, matka lub dziecko, w ustawowych terminach (zwykle rok od dowiedzenia się o okolicznościach).
PrzykładMąż dowiaduje się, że nie jest biologicznym ojcem dziecka żony — w ciągu roku wnosi pozew o zaprzeczenie ojcostwa, popierając go badaniem DNA.
Klauzula generalna ograniczająca wykonywanie praw (nadużycie prawa). Sąd może odmówić ochrony prawnej, jeśli korzystanie z uprawnienia narusza te zasady. art. 5 K.c.
Zasady współżycia społecznego to klauzula generalna — powszechnie akceptowane normy moralne i uczciwości. Nie wolno czynić ze swego prawa użytku z nimi sprzecznego (nadużycie prawa nie korzysta z ochrony), a czynność z nimi sprzeczna może być nieważna.
PrzykładWierzyciel żądający natychmiastowej zapłaty od osoby dotkniętej nieszczęściem, wbrew wcześniejszym ustaleniom, może spotkać się z zarzutem naruszenia zasad współżycia społecznego.
Zobacz też: dobre obyczaje · klauzula generalna
Nabycie własności rzeczy przez wieloletnie samoistne posiadanie (20 lat w dobrej wierze, 30 lat w złej wierze dla nieruchomości). art. 172 K.c.
Posiadacz samoistny nieruchomości (władający nią jak właściciel) nabywa jej własność przez zasiedzenie po 20 latach posiadania w dobrej wierze albo po 30 latach w złej wierze. Dla rzeczy ruchomych termin to 3 lata i tylko w dobrej wierze. Konieczne jest nieprzerwane, samoistne posiadanie; nabycie stwierdza sąd w postępowaniu nieprocesowym.
PrzykładSąsiad od ponad 30 lat użytkuje jak swój pas gruntu formalnie należący do sąsiedniej działki — grodzi go, kosi, uprawia. Może wystąpić do sądu o stwierdzenie zasiedzenia tego pasa, choć nigdy nie miał aktu własności.
PoradyZasiedzenie w złej wierze a spadkobiercy · Zasiedzenie użytkowanej działki po wujku · Zwrot wniosku o zasiedzenie nieruchomości
Zobacz też: własność · przedawnienie roszczeń
Ograniczone prawo rzeczowe na rzeczy ruchomej zabezpieczające wierzytelność. Wierzyciel może zaspokoić się z rzeczy bez względu na to, czyją własnością została. art. 306 K.c.
Zastaw to ograniczone prawo rzeczowe na rzeczy ruchomej lub prawie, zabezpieczające wierzytelność — wierzyciel zaspokaja się z rzeczy z pierwszeństwem przed wierzycielami osobistymi. Zastaw zwykły wymaga wydania rzeczy; zastaw rejestrowy — wpisu do rejestru zastawów (rzecz zostaje u dłużnika).
PrzykładPrzedsiębiorca zabezpiecza kredyt zastawem rejestrowym na maszynach — korzysta z nich dalej, a bank ma pierwszeństwo zaspokojenia z nich w razie niespłacenia.
PoradySamochód kupiony z zatajonym zastawem · Sprzedaż samochodu z zastawem skarbowym
Zobacz też: hipoteka
Możność samodzielnego dokonywania czynności prawnych. Pełna: od 18 lat. Ograniczona: 13-17 lat oraz ubezwłasnowolnieni częściowo. art. 11 K.c.
Zdolność do czynności prawnych to możność samodzielnego nabywania praw i zaciągania zobowiązań. Pełną mają pełnoletni (nieubezwłasnowolnieni); ograniczoną — małoletni 13–18 lat i ubezwłasnowolnieni częściowo (ich czynności wymagają zwykle zgody przedstawiciela); brak — dzieci do 13 lat i ubezwłasnowolnieni całkowicie.
Przykład16-latek może samodzielnie zawierać drobne umowy życia codziennego, ale na droższy zakup potrzebuje zgody rodzica.
Zobacz też: osoba fizyczna · ubezwłasnowolnienie
Możność bycia podmiotem praw i obowiązków. Osoby fizyczne mają ją od urodzenia, osoby prawne — od chwili powstania. art. 8 K.c.
Zdolność prawna to zdolność do bycia podmiotem praw i obowiązków. Człowiek nabywa ją z chwilą urodzenia (chronione jest też dziecko poczęte — warunkowo), a osoba prawna — z chwilą wpisu do właściwego rejestru.
PrzykładDziecko z chwilą urodzenia ma zdolność prawną, więc może być spadkobiercą czy właścicielem, choć działają za nie rodzice.
Zobacz też: osoba fizyczna · osoba prawna
Umowa starannego działania — przyjmujący zobowiązuje się do dokonania określonej czynności prawnej za wynagrodzeniem (lub bezpłatnie). art. 734 K.c.
Przez umowę zlecenia przyjmujący zobowiązuje się dokonać określonej czynności dla dającego zlecenie. To umowa starannego działania (nie rezultatu — inaczej niż dzieło), domyślnie odpłatna. Każda strona może ją wypowiedzieć, a z ważnych powodów — zawsze.
PrzykładZlecenie prowadzenia księgowości — zleceniobiorca ma działać starannie; odpowiada za należyte wykonywanie czynności, a nie za sam „efekt".
PoradyZajęcie wynagrodzenia z umowy zlecenia · Przedawnienie zwrotu zaliczki przy zleceniu
Procedura administracyjna zmiany imienia/nazwiska przez decyzję kierownika USC. Wymaga ważnego powodu (np. nazwisko ośmieszające). ustawa o zmianie imienia i nazwiska
Administracyjnej zmiany imienia lub nazwiska dokonuje kierownik USC na wniosek, z ważnych powodów (np. nazwisko ośmieszające, faktycznie używane inne, powrót do nazwiska sprzed małżeństwa). Po rozwodzie powrót do poprzedniego nazwiska jest możliwy w uproszczonym trybie w ciągu 3 miesięcy.
PrzykładRozwiedziona małżonka w ciągu 3 miesięcy od uprawomocnienia rozwodu składa w USC oświadczenie o powrocie do nazwiska panieńskiego.
PoradyZmiana nazwiska a spisanie umowy najmu · Zmiana nazwiska a wpis w księdze wieczystej · Publikacja imienia i nazwiska w internecie a RODO
Zobacz też: akt stanu cywilnego
Sądowe lub umowne podzielenie rzeczy wspólnej między współwłaścicieli. Odbywa się przez podział fizyczny, przyznanie jednemu z dopłatami lub sprzedaż. art. 210 K.c.
Każdy współwłaściciel może w każdym czasie żądać zniesienia współwłasności. Następuje ono przez podział fizyczny rzeczy, przyznanie rzeczy jednemu współwłaścicielowi z obowiązkiem spłaty pozostałych albo sprzedaż i podział uzyskanej kwoty (podział cywilny). Można je przeprowadzić umownie u notariusza, a przy braku zgody — sądownie.
PrzykładDwaj bracia są współwłaścicielami działki po 1/2 i nie mogą się dogadać. Jeden składa do sądu wniosek o zniesienie współwłasności; sąd przyznaje działkę bratu, który na niej mieszka, zasądzając spłatę połowy wartości na rzecz drugiego.
PoradySpadek po siostrze i zniesienie współwłasności · Dom niewpisany w KW przy zniesieniu współwłasności · Zniesienie współwłasności przez wyodrębnienie lokali
Zobacz też: własność
Stosunek prawny, w którym wierzyciel może żądać od dłużnika świadczenia, a dłużnik jest obowiązany świadczenie spełnić. art. 353 K.c.
Zobowiązanie to stosunek prawny, w którym wierzyciel może żądać od dłużnika świadczenia, a dłużnik powinien je spełnić. Powstaje m.in. z umów, czynów niedozwolonych i bezpodstawnego wzbogacenia; jego treść wyznaczają umowa, ustawa i zasady współżycia.
PrzykładZ umowy sprzedaży powstaje zobowiązanie: sprzedawca ma wydać rzecz, a kupujący zapłacić cenę.
Zobacz też: świadczenie · dłużnik
Obowiązek zwrotu tego, co świadczono (np. po nieważności umowy, odstąpieniu, nienależnym świadczeniu). art. 405 K.c.
Obowiązek zwrotu świadczenia powstaje m.in. przy bezpodstawnym wzbogaceniu, świadczeniu nienależnym oraz po odstąpieniu od umowy lub jej nieważności — strony oddają sobie to, co otrzymały (w naturze albo równowartość).
PrzykładPo odstąpieniu od umowy sprzedaży kupujący zwraca towar, a sprzedawca — zapłaconą cenę.
PoradyŚmierć byłego męża a świadczenie z polisy grupowej · Czy komornik może zająć świadczenie pielęgnacyjne?
Zobacz też: bezpodstawne wzbogacenie · nienależne świadczenie
Brak pojęć pasujących do wyszukiwania.
Definicje mają charakter informacyjny. W razie wątpliwości skonsultuj się z prawnikiem — zapytaj prawnika.
Zapytaj prawnika
