Skarga pauliańska
Powództwo wierzyciela o uznanie czynności prawnej dłużnika za bezskuteczną wobec niego, jeśli czynność krzywdzi wierzyciela. art. 527 K.c.
Skarga pauliańska (art. 527–534 K.c.) chroni wierzyciela przed celowym uszczupleniem majątku przez dłużnika. Jej przesłanki to: istnienie wierzytelności wierzyciela, dokonanie przez dłużnika czynności prawnej z pokrzywdzeniem wierzyciela (tzn. wskutek niej stał się niewypłacalny lub jego niewypłacalność wzrosła), świadomość dłużnika co do pokrzywdzenia oraz wiedza osoby trzeciej o tej świadomości — albo możność dowiedzenia się o niej przy zachowaniu należytej staranności. Jeżeli osoba trzecia uzyskała korzyść bezpłatnie, wierzyciel może żądać uznania czynności za bezskuteczną, nawet gdy osoba trzecia nie wiedziała o pokrzywdzeniu. Domniemanie pokrzywdzenia obowiązuje, gdy osoba trzecia jest osobą bliską dłużnikowi. Uwzględnienie skargi prowadzi do bezskuteczności względnej: czynność pozostaje ważna między stronami, lecz wierzyciel może prowadzić egzekucję z przedmiotu, który wyszedł z majątku dłużnika. Termin do wytoczenia powództwa wynosi pięć lat od daty czynności. Skarga nie wymaga wykazania złej wiary — wystarczy sama świadomość pokrzywdzenia.
PrzykładJan K. był winien Marii W. 180 000 zł z tytułu niespłaconej pożyczki stwierdzonej notarialnym aktem z marca 2024 r. Wiedząc, że wierzycielka uzyskała już tytuł wykonawczy i komornik zablokował jego konto, Jan K. w maju 2024 r. zawarł z siostrą Anną umowę sprzedaży działki budowlanej wartej rynkowo 250 000 zł za symboliczne 20 000 zł. Anna wiedziała o zadłużeniu brata — uczestniczyła w rodzinnych rozmowach na ten temat. Maria W. dowiedziała się o transakcji z odpisu z księgi wieczystej i w sierpniu 2024 r. wytoczyła powództwo pauliańskie, żądając uznania umowy sprzedaży za bezskuteczną wobec niej. Sąd okręgowy uwzględnił powództwo: ustalił, że Jan K. stał się wskutek sprzedaży niewypłacalny, działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycielki, a Anna — jako osoba bliska — korzystała z domniemania wiedzy o tej świadomości (art. 527 § 3 K.c.), którego nie zdołała obalić. Wyrok stwierdził bezskuteczność sprzedaży względem Marii W. Czynność pozostała ważna między rodzeństwem, lecz Maria W. mogła skierować egzekucję do działki, mimo że figurowała ona w księdze wieczystej jako własność Anny. Komornik przeprowadził licytację; działkę sprzedano za 230 000 zł i z tej kwoty zaspokoił wierzytelność w pełnej wysokości 180 000 zł wraz z kosztami egzekucji.
Zapytaj prawnika o skargę pauliańską
Zobacz też: egzekucja
