Czyn niedozwolony delikt
Zawinione i bezprawne wyrządzenie szkody innej osobie. Podstawa odpowiedzialności deliktowej (cywilnej). art. 415 K.c.
Odpowiedzialność deliktowa z art. 415 K.c. wymaga kumulatywnego wykazania: szkody (majątkowej lub niemajątkowej), bezprawnego i zawinionego zachowania sprawcy oraz adekwatnego związku przyczynowego między zachowaniem a szkodą. Bezprawność oznacza naruszenie norm prawnych lub zasad współżycia społecznego; zawinienie obejmuje umyślność i nieumyślność (niedbalstwo). Kodeks przewiduje też odpowiedzialność bez winy: na zasadzie ryzyka (prowadzący przedsiębiorstwo wprawiane w ruch za pomocą sił przyrody — art. 435 K.c., posiadacz mechanicznego środka komunikacji — art. 436 K.c.) oraz na zasadzie słuszności. Sprawca odpowiada za pełną szkodę: damnum emergens (strata rzeczywista) i lucrum cessans (utracone korzyści), a przy szkodzie na osobie — także za zadośćuczynienie za krzywdę. Roszczenia deliktowe przedawniają się z upływem 3 lat od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i osobie zobowiązanej, nie później jednak niż po 10 latach od zdarzenia (przy szkodzie na osobie — bez tego górnego ograniczenia, a roszczenia małoletniego nie przedawniają się wcześniej niż z upływem 2 lat od uzyskania pełnoletności).
PrzykładFirma budowlana „Solidbud” prowadzi remont elewacji kamienicy przy ul. Lipowej w Krakowie. Kierownik budowy poleca pracownikom złożenie niestabilnego rusztowania na chodniku bez zabezpieczenia siatką ochronną — wbrew wymogom rozporządzenia w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy budowie. 14 maja 2026 r. podmuch wiatru przewraca stos deskowań na zaparkowany samochód Adama W., właściciela pobliskiej księgarni. Szkoda wynosi 18 000 zł (uszkodzona karoseria, stłuczona szyba, utrata pojazdu na czas naprawy przez 3 tygodnie — koszt najmu auta zastępczego 3 200 zł). Adam zgłasza szkodę firmie i jednocześnie ubezpieczycielowi OC firmy. Firma odpowiada na zasadzie winy za zawinione działanie pracownika (art. 430 K.c.) — Adam nie musi wykazywać, że to prezes osobiście przewrócił rusztowanie; wystarczy, że pracownik działał przy wykonywaniu powierzonej czynności. Ubezpieczyciel wypłaca 12 000 zł, kwestionując część roszczenia. Adam wnosi pozew o pozostałe 9 200 zł. Sąd zasądza całą kwotę, obejmującą damnum emergens (naprawę) i lucrum cessans (utratę możliwości korzystania z pojazdu), z odsetkami ustawowymi od dnia doręczenia wezwania do zapłaty.
Zobacz też: odpowiedzialność cywilna · szkoda
