Domniemanie
Wnioskowanie z faktu znanego na fakt nieznany. Domniemania prawne mogą być wzruszalne (proste) lub niewzruszalne (niedopuszczające dowodu przeciwnego). art. 234 K.p.c.
Domniemanie to reguła wnioskowania nakazująca sądowi lub organowi przyjąć określony fakt za ustalony, jeżeli zostanie stwierdzony inny, wskazany w przepisie fakt podstawowy. Domniemania prawne (praesumptiones iuris) dzielą się na wzruszalne (iuris tantum) — które można obalić dowodem przeciwnym — oraz niewzruszalne (iuris et de iure) — wobec których taki dowód jest niedopuszczalny. Art. 234 K.p.c. stanowi, że domniemania ustanowione przez prawo wiążą sąd; mogą być jednak obalone, ilekroć ustawa tego nie wyłącza. Przykłady domniemań w prawie cywilnym: domniemanie dobrej wiary (art. 7 K.c.) — wzruszalne; domniemanie, że posiadanie jest zgodne ze stanem prawnym (art. 341 K.c.) — wzruszalne; domniemanie ojcostwa dziecka urodzonego w czasie trwania małżeństwa (art. 62 K.r.o.) — wzruszalne w trybie powództwa o zaprzeczenie ojcostwa. Domniemanie faktyczne (art. 231 K.p.c.) pozostawia sądowi luz decyzyjny i nie wiąże go tak rygorystycznie — sąd może, ale nie musi, z niego skorzystać.
PrzykładPiotr i Karolina są małżeństwem od 2018 r. W lutym 2024 r. Karolina rodzi syna Filipa. Piotr, który podejrzewa, że nie jest ojcem biologicznym dziecka, nie chce jednak pochopnie działać. Zgodnie z art. 62 K.r.o. działa tu domniemanie ojcostwa — Filip jest prawnie synem Piotra z chwilą urodzenia, bez potrzeby składania jakichkolwiek oświadczeń. Piotr postanawia wnosić powództwo o zaprzeczenie ojcostwa w Sądzie Rejonowym. Sąd wyznacza biegłego genetyka i zleca przeprowadzenie testu DNA z materiału biologicznego Piotra, Karoliny oraz Filipa. Wynik testu — z prawdopodobieństwem wykluczenia ojcostwa powyżej 99,999% — jednoznacznie wskazuje, że Piotr nie jest ojcem biologicznym. Na podstawie tego dowodu sąd uznaje domniemanie ojcostwa za obalone i wydaje wyrok zaprzeczający ojcostwu. Skutkiem prawnym jest zmiana aktu urodzenia Filipa: rubryka „ojciec” pozostaje pusta do czasu ustalenia ojcostwa biologicznego. Gdyby Piotr nie przeprowadził stosownego dowodu lub gdyby wynik badania DNA był niejednoznaczny, sąd byłby związany domniemaniem i oddałby powództwo — Piotr pozostawałby prawnym ojcem Filipa ze wszystkimi wynikającymi z tego obowiązkami alimentacyjnymi i prawami.
