Klauzula niedozwolona abuzywna
Postanowienie umowy z konsumentem, które nie było indywidualnie uzgodnione i rażąco narusza jego interesy — nie wiąże konsumenta. art. 385¹ K.c.
Klauzula niedozwolona (abuzywna) to postanowienie umowy zawieranej z konsumentem, które nie zostało z nim indywidualnie uzgodnione i kształtuje jego prawa lub obowiązki sprzecznie z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Oceny dokonuje się na chwilę zawarcia umowy, z uwzględnieniem jej całości i okoliczności zawarcia. Wyłączone spod kontroli abuzywności są postanowienia określające główne świadczenia stron (np. cenę, wynagrodzenie), o ile zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Sankcją jest bezskuteczność postanowienia wobec konsumenta — strony są związane umową w pozostałym zakresie, chyba że bez niedozwolonego postanowienia umowa nie mogłaby być wykonana. Abstrakcyjną kontrolę wzorców prowadzi obecnie Prezes UOKiK w drodze decyzji o uznaniu postanowienia za niedozwolone (postępowanie sądowe oparte na dawnym rejestrze SOKiK zostało zastąpione). Od 2021 r. analogiczną ochroną objęci są w pewnym zakresie przedsiębiorcy wpisani do CEIDG, jeżeli umowa nie ma dla nich charakteru zawodowego.
PrzykładMagdalena Wiśniewska zawarła w lutym 2024 r. umowę abonamentową z serwisem streamingowym StreamBox na usługę oglądania filmów za 39,99 zł miesięcznie. Regulamin w pkt 12 stanowił: „Operator zastrzega sobie prawo do zmiany ceny abonamentu lub zakresu usług ze skutkiem natychmiastowym, bez obowiązku powiadomienia Abonenta.” W czerwcu 2024 r. StreamBox podniósł cenę abonamentu do 59,99 zł z dnia na dzień. Wiśniewska złożyła reklamację, powołując się na abuzywność klauzuli — postanowienie to nie było z nią indywidualnie uzgodnione, kształtowało jej prawa sprzecznie z dobrymi obyczajami i rażąco naruszało jej interesy jako konsumenta w rozumieniu art. 385¹ K.c. StreamBox odmówił uwzględnienia reklamacji. Wiśniewska skierowała sprawę do Prezesa UOKiK oraz wytoczyła powództwo o ustalenie, że postanowienie pkt 12 nie wiąże jej jako konsumenta. Sąd przyznał jej rację: klauzula uprawniająca do jednostronnej zmiany ceny bez zachowania okresu wypowiedzenia i bez powiadomienia konsumenta stanowi niedozwolone postanowienie umowne — jest bezskuteczna ex lege od chwili zawarcia umowy. Wiśniewska jest nadal związana umową na warunkach pierwotnych (39,99 zł), a StreamBox zwrócił jej nadpłatę za trzy miesiące wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.
Zobacz też: konsument
