Bezzwrotny zadatek za szkolenie a konsument

Zadatek za szkolenie i jego skutki

Zadatek jest uregulowany w art. 394 Kodeksu cywilnego. Jeżeli strony nie postanowiły inaczej ani nie wynika co innego ze zwyczaju, zadatek dany przy zawarciu umowy ma ten skutek, że w razie niewykonania umowy przez jedną ze stron druga strona może odstąpić od umowy bez wyznaczania dodatkowego terminu i zachować otrzymany zadatek. Jeżeli sama go dała, może żądać sumy dwukrotnie wyższej.

W razie rozwiązania umowy zadatek powinien zostać zwrócony, a obowiązek zapłaty sumy dwukrotnie wyższej odpada. Podobnie jest wtedy, gdy niewykonanie umowy nastąpiło z przyczyn, za które żadna ze stron nie odpowiada albo za które odpowiadają obie strony.

W praktyce organizator szkolenia może więc zastrzec zadatek, ale sama nazwa użyta w regulaminie nie przesądza jeszcze o skuteczności takiego postanowienia. Jeżeli uczestnikiem jest konsument, regulamin trzeba ocenić także przez pryzmat przepisów konsumenckich. Nie wystarczy napisać, że zadatek jest „bezzwrotny”, aby zawsze można było go zatrzymać.

Umowa z konsumentem o udział w szkoleniu

Jeżeli uczestnik zapisuje się na szkolenie jako konsument, czyli poza swoją działalnością gospodarczą lub zawodową, organizator musi uwzględnić przepisy o ochronie konsumentów. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy zapis następuje przez stronę internetową, e-mail, formularz online albo telefon, a więc umowa jest zawierana na odległość.

Więcej na ten temat wyjaśniamy w artykule: nieuczciwe postanowienia w umowie z konsumentem.

Zasadą wynikającą z ustawy o prawach konsumenta jest możliwość odstąpienia od umowy zawartej na odległość w terminie 14 dni bez podawania przyczyny. Jeżeli odstąpienie jest skuteczne, przedsiębiorca powinien zwrócić konsumentowi otrzymane płatności, a regulamin nie może ograniczać tego prawa przez nazwanie części ceny „bezzwrotnym zadatkiem”.

Ustawa przewiduje jednak wyjątki od prawa odstąpienia. W sprawach szkoleniowych trzeba szczególnie uważać na umowy dotyczące świadczeń wykonywanych w konkretnym dniu lub okresie, a także na sytuacje, w których usługa została wykonana za wyraźną zgodą konsumenta przed upływem terminu odstąpienia. Nie każde szkolenie automatycznie mieści się w wyjątku, dlatego znaczenie mają: charakter szkolenia, treść regulaminu, data wydarzenia, sposób zawarcia umowy, pouczenia przekazane konsumentowi oraz etap wykonania usługi.

Klauzule niedozwolone w regulaminie szkolenia

W umowach z konsumentami należy brać pod uwagę art. 385¹ Kodeksu cywilnego. Postanowienia nieuzgodnione indywidualnie z konsumentem nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszają jego interesy. Dotyczy to także regulaminów zapisów na szkolenia.

Ryzykowne są zwłaszcza zapisy, które przewidują automatyczną utratę całej wcześniejszej wpłaty w każdej sytuacji rezygnacji, niezależnie od terminu rezygnacji, realnych kosztów organizatora, możliwości obsadzenia miejsca inną osobą oraz przyczyn niewykonania umowy. Takie postanowienie może być ocenione jako niedozwolone, szczególnie jeżeli działa wyłącznie na niekorzyść konsumenta.

Nie oznacza to, że organizator szkolenia nigdy nie może zabezpieczyć swoich interesów. Może uregulować zasady rezygnacji, przeniesienia udziału na inny termin, potrącenia rzeczywiście poniesionych kosztów albo opłatę za rezygnację, ale postanowienia muszą być przejrzyste, proporcjonalne i zgodne z ustawowymi prawami konsumenta.

Czy klient może żądać zwrotu całej wpłaty?

Klient będący konsumentem może mieć podstawy do żądania zwrotu całej kwoty, jeżeli skutecznie odstąpił od umowy zawartej na odległość i nie zachodzi ustawowy wyjątek od prawa odstąpienia. W takim przypadku postanowienie o bezzwrotnym zadatku nie powinno pozbawiać go ochrony przewidzianej w ustawie o prawach konsumenta.

Jeżeli natomiast prawo odstąpienia nie przysługuje albo wygasło zgodnie z ustawą, sprawa nie kończy się automatycznie. Nadal trzeba zbadać, czy zatrzymanie zadatku jest zgodne z Kodeksem cywilnym i czy konkretne postanowienie regulaminu nie jest abuzywne. Sąd albo organ ochrony konsumentów może oceniać nie tylko literalną treść regulaminu, ale także jego ekonomiczny skutek dla konsumenta.

W relacji przedsiębiorca-przedsiębiorca sytuacja jest zwykle inna. Jeżeli uczestnik zawiera umowę w ramach działalności gospodarczej i szkolenie ma związek zawodowy z tą działalnością, nie korzysta z typowej ochrony konsumenckiej. Wtedy większe znaczenie ma treść umowy, ogólne zasady Kodeksu cywilnego oraz to, czy zadatek został prawidłowo zastrzeżony.

Jak bezpiecznie przygotować regulamin szkolenia?

Regulamin powinien jasno wskazywać, czy wpłata jest zadatkiem, zaliczką, opłatą rezerwacyjną czy częścią ceny. Każde z tych pojęć wywołuje inne skutki. Zaliczka zasadniczo podlega zwrotowi, jeżeli umowa nie zostanie wykonana, natomiast zadatek pełni funkcję zabezpieczającą, ale nie może naruszać przepisów konsumenckich.

W regulaminie warto osobno opisać:

• zasady odstąpienia od umowy zawartej na odległość,
• wyjątki od prawa odstąpienia, jeżeli rzeczywiście mają zastosowanie,
• terminy i skutki rezygnacji z udziału w szkoleniu,
• możliwość przeniesienia wpłaty na inny termin,
• sposób rozliczenia kosztów, gdy organizator poniósł już konkretne wydatki,
• zasady odwołania szkolenia przez organizatora.

Dobrą praktyką jest także przedstawienie konsumentowi najważniejszych informacji przed zapłatą, a nie dopiero w regulaminie ukrytym na dole strony. Im bardziej przejrzyste zasady, tym mniejsze ryzyko sporu o zwrot zadatku.

FAQ

Czy zadatek za szkolenie zawsze jest bezzwrotny?

Nie. Zadatek może być zatrzymany w sytuacjach przewidzianych w art. 394 Kodeksu cywilnego, ale w umowach z konsumentami trzeba dodatkowo uwzględnić ustawę o prawach konsumenta i przepisy o klauzulach niedozwolonych.

Czy konsument ma 14 dni na odstąpienie od zapisu na szkolenie?

Jeżeli umowa została zawarta na odległość, co do zasady tak. Trzeba jednak sprawdzić, czy nie zachodzi ustawowy wyjątek od prawa odstąpienia oraz czy konsument został prawidłowo poinformowany o swoich prawach.

Czy organizator może zamiast zwrotu zaproponować inny termin szkolenia?

Może zaproponować takie rozwiązanie, ale konsument nie zawsze musi je przyjąć. Jeżeli przysługuje mu skuteczne prawo odstąpienia albo szkolenie zostało odwołane przez organizatora, sama propozycja przeniesienia udziału nie musi wystarczyć do zatrzymania pieniędzy.

Czy zapis „zadatek nie podlega zwrotowi” wystarczy?

Nie zawsze. Taki zapis powinien być oceniany w kontekście całej umowy, statusu uczestnika, wysokości kwoty, terminu rezygnacji oraz ustawowych praw konsumenta. Automatyczne i bezwarunkowe zatrzymywanie wpłat jest szczególnie ryzykowne.

Czy inaczej wygląda sytuacja, gdy uczestnik jest przedsiębiorcą?

Tak. W umowach B2B nie stosuje się typowego 14-dniowego prawa odstąpienia konsumenta. Większe znaczenie ma wtedy treść umowy, regulamin oraz przepisy Kodeksu cywilnego o zadatku.

Podsumowanie

W sporze o bezzwrotny zadatek za szkolenie nie da się odpowiedzieć wyłącznie na podstawie tego, że taki zapis jest „standardem” w branży. Jeżeli uczestnikiem jest konsument, organizator musi respektować przepisy o odstąpieniu od umowy zawartej na odległość oraz zakaz stosowania klauzul abuzywnych.

Klient może mieć rację, gdy skutecznie korzysta z ustawowego prawa odstąpienia albo gdy postanowienie o zatrzymaniu zadatku jest nieproporcjonalne i rażąco narusza jego interesy. Organizator może natomiast bronić zatrzymania zadatku, jeżeli prawo odstąpienia nie przysługuje, zadatek został prawidłowo zastrzeżony, a regulamin jest jasny i zgodny z prawem. Każdy przypadek wymaga analizy konkretnej umowy, regulaminu i okoliczności rezygnacji.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, t.j. Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93

2. Ustawa z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.