Podstęp

Świadome wprowadzenie drugiej strony w błąd. Pozwala uchylić się od skutków oświadczenia woli niezależnie od istotności błędu. art. 86 K.c.

Podstęp jako wada oświadczenia woli polega na świadomym, celowym wywołaniu błędu u drugiej osoby w celu skłonienia jej do złożenia oświadczenia woli (art. 86 k.c.). Może polegać na działaniu (aktywne wprowadzenie w błąd) albo na zaniechaniu — przemilczeniu informacji, do których ujawnienia strona była zobowiązana. Skutkiem jest możliwość uchylenia się od skutków prawnych złożonego oświadczenia woli, przy czym — inaczej niż przy zwykłym błędzie — błąd nie musi być istotny ani dotyczyć treści czynności prawnej; wystarczy, że podstęp skłonił do jej dokonania. Na uchylenie się strona ma rok od wykrycia podstępu (art. 88 § 2 k.c.); uchylenie następuje przez złożenie pisemnego oświadczenia drugiej stronie. Jeśli podstępu dopuściła się osoba trzecia, a kontrahent o tym wiedział lub mógł się łatwo dowiedzieć, ochrona obejmuje również tę sytuację. Pokrzywdzony może równocześnie dochodzić odszkodowania na zasadach ogólnych (art. 415 k.c.), jeśli poniósł szkodę.

PrzykładMarek sprzedaje Joannie samochód osobowy rocznik 2020 za 65 000 zł. Przed transakcją Marek wie z własnej diagnostyki, że skrzynia biegów wymaga wymiany (koszt ok. 12 000 zł), lecz celowo kasuje zapis z komputera pokładowego i zapewnia kupującą, że auto jest w idealnym stanie technicznym, regularnie serwisowane. Joanna kupuje pojazd, ufając zapewnieniom. Po 28 dniach w warsztacie mechanik ujawnia uszkodzenie i szacuje koszt naprawy. Joanna dowiaduje się równocześnie od znajomego, że Marek wiedział o wadzie przed sprzedażą. Od tego dnia biegnie roczny termin z art. 88 § 2 k.c. na złożenie oświadczenia o uchyleniu się od skutków umowy. Joanna wysyła Markowi listem poleconym pisemne oświadczenie, powołując się na art. 86 k.c. — podstępne wprowadzenie w błąd. W oświadczeniu wskazuje, że gdyby znała prawdziwy stan techniczny auta, nie zawarłaby umowy za tę cenę. Umowa zostaje uchylona ze skutkiem wstecznym: Joanna zwraca samochód, Marek musi oddać 65 000 zł. Niezależnie od tego Joanna wytoczyła powództwo o odszkodowanie na podstawie art. 415 k.c., żądając zwrotu kosztów poniesionych w związku z używaniem auta przez miesiąc (ubezpieczenie, paliwo, opłata parkingowa — łącznie 1 800 zł), które wydała, nie wiedząc o wadzie.

Zobacz też: błąd · groźba bezprawna