Błąd
Mylne wyobrażenie o rzeczywistości przy składaniu oświadczenia woli. Błąd istotny i wywołany przez drugą stronę pozwala uchylić się od skutków oświadczenia. art. 84 K.c.
Błąd jako wada oświadczenia woli polega na mylnym wyobrażeniu o treści czynności prawnej lub o okolicznościach istotnych dla jej zawarcia. Skuteczne uchylenie się od skutków wymaga łącznego spełnienia przesłanek: błąd musi być istotny (decydujący o treści oświadczenia — test obiektywny: rozsądna osoba w tych okolicznościach nie złożyłaby tego oświadczenia) oraz — przy czynnościach odpłatnych — wywołany przez drugą stronę, znany jej lub możliwy do zauważenia przy zachowaniu należytej staranności. Uchylenie następuje przez złożenie pisemnego oświadczenia w terminie roku od wykrycia błędu. Błąd w rachunku pociąga jedynie korektę rachunku, nie uprawnia do uchylenia całej czynności. Błąd co do pobudki (motywu zewnętrznego) co do zasady nie jest prawnie relewantny. Błąd należy odróżnić od podstępu (art. 86 K.c.), gdzie przesłanki uchylenia są łagodniejsze — gdy błąd został wywołany podstępnie, można uchylić się od skutków oświadczenia także wtedy, gdy błąd nie był istotny ani nie dotyczył treści czynności.
PrzykładMichał kupuje na aukcji internetowej obraz opisany przez sprzedawcę jako „oryginał z XIX w., sygnowany” za 40 000 zł i wpłaca cenę przelewem. Po otrzymaniu dzieła zleca ekspertyzę rzeczoznawcy, który 10 stycznia 2026 r. stwierdza w pisemnej opinii, że płótno jest wysokiej jakości reprodukcją z lat 70. XX w., a sygnatury nie wykonał domniemany autor. Michał dowiaduje się, że sprzedawca — zawodowy dealer — znał ten fakt przed wystawieniem przedmiotu. Błąd Michała jest istotny (żaden rozsądny kolekcjoner nie zapłaciłby 40 000 zł za reprodukcję) i został wywołany przez drugą stronę, która miała wiedzę o wadzie — spełnione są obie przesłanki z art. 84 K.c. Michał sporządza pisemne oświadczenie o uchyleniu się od skutków oświadczenia woli i wysyła je listem poleconym ze zwrotnym potwierdzeniem odbioru do 9 stycznia 2027 r. (rok od dnia wykrycia błędu). Sprzedawca ignoruje wezwanie. Michał wnosi pozew o zwrot 40 000 zł wraz z ustawowymi odsetkami — sąd stwierdza, że umowa jest nieważna ze skutkiem ex tunc, zasądza zwrot ceny i nakazuje Michałowi wydanie reprodukcji sprzedawcy.
Zobacz też: czynność prawna · podstęp
