Groźba bezprawna
Złożenie oświadczenia pod wpływem bezprawnej groźby drugiej strony. Pozwala uchylić się od skutków oświadczenia w ciągu roku od ustania zagrożenia. art. 87 K.c.
Groźba jako wada oświadczenia woli (art. 87 k.c.) musi spełniać dwa warunki: musi być bezprawna (tzn. grożący nie ma prawa żądać danego zachowania lub środek jest niedozwolony) oraz poważna — powodująca u składającego oświadczenie uzasadnioną obawę, że jemu lub innej osobie grozi poważne niebezpieczeństwo osobiste lub majątkowe. Ocena poważności jest obiektywna, lecz uwzględnia okoliczności osobiste pokrzywdzonego. Uchylenie się od skutków prawnych wymaga złożenia oświadczenia na piśmie drugiej stronie w ciągu roku od chwili, gdy stan obawy ustał — np. od momentu gdy zagrożenie minęło lub groźba przestała być aktualna. Nie ma tu nieważności bezwzględnej: czynność jest wzruszalna (względnie nieważna) i pozostaje w mocy dopóty, dopóki nie nastąpi skuteczne uchylenie. Groźbę ze strony osoby trzeciej traktuje się tak samo jak ze strony kontrahenta.
PrzykładPrzedsiębiorca Jan K. prowadzi małą firmę transportową. W marcu 2026 r. kontrahent Adam W. domaga się, żeby Jan podpisał umowę przejęcia długu na kwotę 95 000 zł, grożąc, że w razie odmowy złoży do urzędu skarbowego doniesienie o rzekomych nieprawidłowościach w rozliczeniu VAT. Jan, obawiając się kontroli i ewentualnych konsekwencji karno-skarbowych, podpisuje umowę przejęcia długu pod wpływem tej groźby. Groźba jest bezprawna: Adam nie ma żadnego uprawnienia do żądania podpisania umowy, a złożenie fałszywego doniesienia stanowiłoby czyn niedozwolony. Po tygodniu Jan konsultuje się z radcą prawnym i ustala, że zagrożenie ustało — Adam przestał się odzywać. W maju 2026 r. Jan składa Adamowi na piśmie oświadczenie o uchyleniu się od skutków prawnych oświadczenia woli złożonego pod wpływem groźby, powołując się na art. 87 k.c. Ponieważ oświadczenie zostaje złożone w ciągu roku od ustania stanu obawy, jest skuteczne. Umowa przejęcia długu przestaje Jana wiązać ze skutkiem wstecznym; wierzyciel pierwotny jest poinformowany, że Jan nie stał się dłużnikiem, i zwraca się o spłatę do pierwotnego dłużnika. Adam W. może ponieść odpowiedzialność odszkodowawczą wobec Jana z tytułu czynu niedozwolonego.
