Pozorność czynności prawnej
Świadome stworzenie pozorów dokonania czynności bez rzeczywistego zamiaru. Czynność pozorna jest nieważna. Pod nią może kryć się prawdziwa czynność. art. 83 K.c.
Art. 83 K.c. reguluje pozorność jako wadę oświadczenia woli. Czynność prawna jest pozorna, gdy oświadczenie zostaje złożone drugiej stronie za jej zgodą, lecz bez zamiaru wywołania skutków prawnych — sankcją jest bezwzględna nieważność. Przepis rozróżnia dwie sytuacje: czystą pozorność (strony w ogóle nie chcą skutków prawnych) oraz symulację względną, gdy czynność pozorna osłania inną, ukrytą (dyssymulowaną) — wówczas ważność czynności ukrytej ocenia się według jej właściwości, co oznacza, że może być ważna lub nie w zależności od spełnienia właściwych wymogów (np. formy notarialnej przy sprzedaży nieruchomości). Pozorność musi być obustronna — jednostronne zastrzeżenie zachowane w tajemnicy nie czyni czynności pozorną. W praktyce pozorność często dotyczy umów zatrudnienia zawieranych wyłącznie dla uzyskania świadczeń z ZUS, darowizn ukrywających sprzedaż lub cesji wierzytelności dla uniknięcia egzekucji. Ciężar dowodu pozorności spoczywa na tym, kto się na nią powołuje.
PrzykładWobec Krzysztofa J. toczy się egzekucja komornicza z tytułu długu wobec banku wynoszącego 180 000 zł. Krzysztof, chcąc uchronić jedyny wartościowy składnik majątku — używany samochód osobowy wart 45 000 zł — zawiera ze swoim bratem pisemną umowę sprzedaży pojazdu za symboliczną cenę 500 zł. Auto pozostaje jednak w garażu Krzysztofa i nadal przez niego użytkowane; brat nie płaci ceny, nie ubezpiecza pojazdu na siebie i nie korzysta z samochodu. Bank, uzyskawszy odpis umowy w toku postępowania egzekucyjnego, wnosi powództwo o stwierdzenie pozorności czynności prawnej na podstawie art. 83 K.c. Sąd przeprowadza dowody: przesłuchuje obu braci, analizuje polisy OC, faktury za paliwo wystawiane na Krzysztofa, dane GPS z aplikacji w telefonie oraz zeznania sąsiadów. Ustala, że obaj zawierali umowę bez zamiaru wywołania skutków prawnych, jedynie dla ochrony majątku przed wierzycielem. Wyrokiem stwierdza bezwzględną nieważność umowy sprzedaży. Komornik obejmuje samochód egzekucją; auto zostaje sprzedane na licytacji za 41 000 zł, które zalicza się na poczet długu wobec banku.
Zobacz też: nieważność
