Roszczenie
Uprawnienie do żądania od określonej osoby konkretnego zachowania (zapłaty, wydania rzeczy, naprawienia szkody). art. 117 K.c.
Roszczenie to konkretyzacja prawa podmiotowego — uprawnienie do żądania od oznaczonej osoby określonego zachowania: dania, czynienia, zaniechania lub znoszenia. Roszczenia majątkowe co do zasady ulegają przedawnieniu: ogólny termin wynosi 6 lat (art. 118 K.c. w brzmieniu od 9 lipca 2018 r.), a dla roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej oraz roszczeń o świadczenia okresowe — 3 lata. Bieg przedawnienia może ulec zawieszeniu (np. między małżonkami) lub przerwaniu (przez uznanie roszczenia albo wniesienie pozwu). Po upływie terminu roszczenie nie wygasa, lecz staje się niezaskarżalne — dłużnik może podnieść zarzut przedawnienia, co skutkuje oddaleniem powództwa. Sąd uwzględnia przedawnienie wyłącznie na zarzut, z wyjątkiem roszczeń przeciwko konsumentom, które bada z urzędu (od 2018 r.). Roszczenie należy odróżnić od ekspektatywy (prawa niegotowego) i od wierzytelności — pojęcia zbliżonego, ale podkreślającego stronę majątkową.
PrzykładFirma budowlana „Solidbud” sp. z o.o. kończy remont biurowca 1 marca 2022 r. i przekazuje obiekt zamawiającemu na podstawie protokołu odbioru. Ze względu na chaos wewnętrzny nie wystawia faktury przez kolejne miesiące. Bieg 3-letniego terminu przedawnienia roszczenia o wynagrodzenie z działalności gospodarczej (art. 118 K.c.) rozpoczyna się 1 marca 2022 r., lecz — zgodnie z zasadą liczenia do końca roku kalendarzowego — upływa 31 grudnia 2025 r. W listopadzie 2025 r. Solidbud wysyła wezwanie do zapłaty na kwotę 280 000 zł. Zamawiający ignoruje wezwanie. Solidbud wnosi pozew 15 grudnia 2025 r. — przed upływem terminu — co przerywa bieg przedawnienia. Gdyby pozew wpłynął choćby dzień po 31 grudnia 2025 r., zamawiający mógłby podnieść zarzut przedawnienia, a sąd oddaliłby powództwo niezależnie od tego, że roszczenie jest w pełni zasadne i udokumentowane. Roszczenie nie wygasa, lecz staje się niezaskarżalne, a jego dochodzenie na drodze sądowej staje się niemożliwe. Sąd uwzględnia przedawnienie wyłącznie na zarzut dłużnika, więc gdyby zamawiający nie podniósł tego zarzutu, powództwo i tak mogłoby zostać uwzględnione.
Zobacz też: przedawnienie roszczeń
