Sąd polubowny arbitraż
Niepaństwowy organ rozstrzygający spory cywilne na podstawie zapisu na sąd polubowny. Orzeczenie ma moc wyroku po stwierdzeniu przez sąd państwowy. art. 1154 K.p.c.
Sąd polubowny (arbitrażowy) to pozapaństwowy organ rozstrzygający spory cywilne na mocy zgodnej woli stron wyrażonej w zapisie na sąd polubowny (art. 1154 K.p.c.). Zapis może być zawarty w umowie głównej (klauzula arbitrażowa) lub w odrębnej umowie i musi obejmować spór o prawa majątkowe albo spory o prawa niemajątkowe, które można poddać ugodzie sądowej — z wyjątkiem spraw o alimenty oraz spraw z zakresu prawa pracy. Postępowanie toczy się według reguł wskazanych przez strony lub regulaminu wybranego sądu arbitrażowego (np. Sądu Arbitrażowego przy KIG). Wyrok sądu polubownego wydany w Polsce ma po stwierdzeniu wykonalności przez sąd powszechny moc wyroku sądu państwowego; wyrok zagraniczny podlega uznaniu lub stwierdzeniu wykonalności według przepisów Konwencji nowojorskiej lub K.p.c. Sąd powszechny może odmówić uznania wyroku m.in. gdy zapis był nieważny, strona była pozbawiona możności obrony lub wyrok jest sprzeczny z podstawowymi zasadami porządku prawnego (klauzula porządku publicznego). Zalety arbitrażu to poufność, szybkość i możliwość wyboru arbitrów—specjalistów.
PrzykładW umowie generalnego wykonawstwa z maja 2023 r. dotyczącej budowy centrum logistycznego za 12 mln zł spółki Alfa i Beta zamieściły klauzulę arbitrażową wskazującą Sąd Arbitrażowy przy Krajowej Izbie Gospodarczej w Warszawie jako właściwy do rozstrzygania wszelkich sporów. W sierpniu 2025 r. Beta zakwestionowała jakość stali użytej do konstrukcji i złożyła pozew arbitrażowy, żądając odszkodowania w wysokości 1,8 mln zł. Strony powołały trzech arbitrów — dwóch wskazanych przez każdą ze stron i przewodniczącego wybranego przez tych dwóch — specjalistów z zakresu prawa budowlanego i inżynierii. Postępowanie toczyło się poufnie według Regulaminu SA przy KIG; przeprowadzono oględziny budowli, przesłuchano świadków i zasięgnięto opinii niezależnego biegłego metalurga. W marcu 2026 r. — po zaledwie 7 miesiącach — trybunał wydał wyrok zasądzający od Alfa 950 000 zł. Beta w maju 2026 r. złożyła do Sądu Apelacyjnego w Warszawie wniosek o stwierdzenie wykonalności wyroku arbitrażowego. Sąd apelacyjny zbadał, czy zapis na sąd polubowny był ważny, strony miały możność obrony i wyrok nie narusza klauzuli porządku publicznego — stwierdził wykonalność. Beta wszczęła egzekucję komorniczą i odzyskała zasądzoną kwotę z rachunku bankowego Alfa w ciągu dwóch tygodni.
