Sąd rejonowy
Pierwsza instancja w sprawach cywilnych (przy WPS do 100 000 zł). Rozpatruje również sprawy rodzinne, spadkowe, mieszkaniowe. Prawo o ustroju sądów powszechnych
Sąd rejonowy to podstawowy sąd powszechny I instancji, właściwy dla przeważającej większości spraw cywilnych. Rozpoznaje sprawy o prawa majątkowe, gdy wartość przedmiotu sporu (WPS) nie przekracza 100 000 zł — powyżej tej kwoty właściwy jest sąd okręgowy. Bez względu na WPS sąd rejonowy rozpatruje sprawy z zakresu prawa rodzinnego i opiekuńczego (z wyjątkiem rozwodów i separacji, które należą do sądu okręgowego), sprawy spadkowe, o naruszenie posiadania oraz wieczystoksięgowe. Wydziały rodzinne i nieletnich obsługują m.in. postępowania dotyczące władzy rodzicielskiej, kontaktów z dzieckiem i alimentów. Wydziały ksiąg wieczystych prowadzą rejestry nieruchomości. Od orzeczeń sądu rejonowego apelacja przysługuje do sądu okręgowego. Referendarze sądowi w sądach rejonowych rozstrzygają m.in. sprawy wieczystoksięgowe i o nadanie klauzuli wykonalności, odciążając sędziów.
PrzykładWłaściciel mieszkania przy ul. Lipowej w Krakowie wynajął lokal najemcy na podstawie umowy najmu zawartej w marcu 2023 r. za miesięczny czynsz 3 000 zł. Najemca przestał płacić od stycznia 2025 r. — do chwili wytoczenia powództwa w maju 2025 r. zaległość wyniosła 15 000 zł (5 miesięcy × 3 000 zł). Właściciel złożył pozew w wydziale cywilnym Sądu Rejonowego dla Krakowa-Śródmieścia, właściwego dla miejsca zamieszkania pozwanego najemcy, dołączając umowę, wezwanie do zapłaty oraz historię przelewów. Sąd rejonowy przyjął sprawę, bo wartość przedmiotu sporu nie przekracza progu 100 000 zł wymaganego do właściwości sądu okręgowego. Na pierwszej rozprawie w sierpniu 2025 r. pozwany twierdził, że część czynszu już uiścił, lecz nie przedstawił żadnych dowodów wpłaty. Sąd wydał wyrok zaoczny zasądzający całe 15 000 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia wymagalności każdej raty oraz kosztami procesu (opłata od pozwu 750 zł, koszty zastępstwa 3 600 zł). Wyrok, po uprawomocnieniu się i uzyskaniu klauzuli wykonalności, stał się podstawą egzekucji komorniczej.
Zobacz też: sąd okręgowy · apelacja
