Zwrot opłaty sądowej po wyroku cywilnym

Co oznacza, że sąd nie obciąża kosztami procesu?

W postępowaniu cywilnym trzeba odróżnić dwie różne sytuacje: zwrot opłaty sądowej przez sąd oraz rozliczenie kosztów procesu między stronami. To rozróżnienie ma kluczowe znaczenie przy odpowiedzi na pytanie, czy opłata 5% od pozwu albo apelacji zostanie oddana.

Jeżeli w wyroku sąd napisał, że „nie obciąża powodów kosztami procesu”, a w uzasadnieniu wskazał, że chodzi o koszty procesu poniesione przez pozwaną, oznacza to najczęściej zastosowanie zasady słuszności z art. 102 Kodeksu postępowania cywilnego. Sąd odstępuje wtedy od obciążania strony przegrywającej kosztami należnymi przeciwnikowi, np. kosztami zastępstwa procesowego pełnomocnika pozwanego.

Takie rozstrzygnięcie nie jest jednak równoznaczne z tym, że Skarb Państwa zwróci stronie opłatę od pozwu. Opłata od pozwu jest kosztem sądowym uiszczanym przy wniesieniu pisma i podlega zwrotowi tylko wtedy, gdy pozwala na to ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.

Opłata 5% od pozwu i apelacji

W sprawach o prawa majątkowe, a więc także w wielu sprawach o zapłatę zadośćuczynienia, opłata stosunkowa wynosi co do zasady 5% wartości przedmiotu sporu albo wartości przedmiotu zaskarżenia. Ustawa przewiduje przy tym dolną i górną granicę tej opłaty.

Opłata od pozwu jest pobierana od wartości dochodzonego roszczenia. Opłata od apelacji jest natomiast liczona od wartości przedmiotu zaskarżenia, czyli od tej części wyroku, z którą strona się nie zgadza. Jeżeli strona zaskarża wyrok tylko częściowo, opłata apelacyjna nie musi odpowiadać opłacie od całego pozwu.

To, że strona zapłaciła opłatę od pozwu, a następnie opłatę od apelacji, nie oznacza podwójnego pobrania tej samej opłaty. Są to opłaty od dwóch różnych pism procesowych: pozwu oraz apelacji.

Kiedy sąd zwraca opłatę sądową?

Zwrot opłaty sądowej jest wyjątkiem. Sąd zwraca opłatę tylko w przypadkach wskazanych w ustawie o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Do typowych sytuacji należą w szczególności: uiszczenie opłaty nienależnej, uiszczenie opłaty w zbyt wysokiej kwocie, zwrot pisma, a także cofnięcie pozwu, apelacji lub innego pisma na etapie, z którym ustawa wiąże zwrot całości albo części opłaty.

Jeżeli sprawa została normalnie rozpoznana, zapadł wyrok, a strona przegrała w całości albo w części, samo niezadowolenie z wyniku sprawy nie daje podstawy do zwrotu opłaty od pozwu. Podobnie samo zastosowanie art. 102 Kodeksu postępowania cywilnego i nieobciążenie strony kosztami przeciwnika nie powoduje zwrotu uiszczonej opłaty.

Inaczej może być, gdy strona cofnie pismo na odpowiednim etapie albo gdy okaże się, że opłata została pobrana w kwocie wyższej niż należna. Wtedy należy ustalić, czy konkretny przypadek mieści się w przepisach o zwrocie opłaty.

Zwrot opłaty a zasądzenie kosztów od przeciwnika

W praktyce często myli się zwrot opłaty przez sąd z odzyskaniem opłaty od przeciwnika procesowego. To dwie różne instytucje.

Jeżeli strona wygra sprawę, sąd może zasądzić na jej rzecz od przeciwnika zwrot kosztów procesu. W skład tych kosztów mogą wchodzić między innymi opłata od pozwu, opłata od apelacji, wynagrodzenie pełnomocnika i inne niezbędne wydatki. W takim przypadku pieniędzy nie oddaje sąd jako zwrot opłaty, lecz przeciwnik procesowy w wykonaniu orzeczenia o kosztach.

Jeżeli natomiast strona przegrywa, sąd co do zasady może obciążyć ją kosztami przeciwnika. W wyjątkowych przypadkach, na podstawie art. 102 Kodeksu postępowania cywilnego, sąd może odstąpić od tego obciążenia. Nie oznacza to jednak, że strona odzyskuje własne opłaty sądowe.

Czy w opisanej sytuacji opłata od pozwu będzie zwrócona?

Jeżeli jedyną podstawą ma być to, że sąd okręgowy „nie obciążył powodów kosztami procesu”, to co do zasady nie ma podstaw do zwrotu opłaty 5% uiszczonej od pozwu. Takie rozstrzygnięcie chroni stronę przed koniecznością zapłaty kosztów poniesionych przez pozwanego, ale nie powoduje zwrotu kosztów, które strona sama już poniosła.

Opłata od pozwu mogłaby zostać odzyskana w inny sposób, jeżeli w postępowaniu apelacyjnym wyrok zostałby zmieniony na korzyść powoda, a sąd drugiej instancji odpowiednio rozliczyłby koszty procesu. Wtedy pozwany mógłby zostać zobowiązany do zwrotu powodowi kosztów procesu, w tym opłaty od pozwu i ewentualnie opłaty od apelacji, zależnie od ostatecznego wyniku sprawy.

Jeżeli apelacja zostanie oddalona, a nie wystąpi żadna ustawowa przesłanka zwrotu opłaty, opłata od pozwu i opłata od apelacji zasadniczo pozostaną kosztami poniesionymi przez stronę.

Kiedy i jak wystąpić o zwrot albo rozliczenie kosztów?

Jeżeli chodzi o zwrot opłaty z sądu, w wielu przypadkach sąd powinien dokonać zwrotu z urzędu, gdy zachodzą ustawowe przesłanki. W praktyce można jednak złożyć prosty wniosek o zwrot opłaty, wskazując: sygnaturę sprawy, kwotę opłaty, datę jej uiszczenia, podstawę zwrotu oraz numer rachunku bankowego.

Jeżeli chodzi o odzyskanie opłaty od przeciwnika, należy zadbać o prawidłowy wniosek o zasądzenie kosztów procesu. Co do zasady żądanie zwrotu kosztów powinno zostać zgłoszone przed zamknięciem rozprawy w danej instancji, a w postępowaniu apelacyjnym warto zawrzeć je już w apelacji albo odpowiedzi na apelację.

Jeżeli sąd pominął rozstrzygnięcie o kosztach, możliwe może być złożenie wniosku o uzupełnienie orzeczenia. Termin na taki wniosek wynosi zasadniczo dwa tygodnie, licząc według zasad przewidzianych w Kodeksie postępowania cywilnego. W sprawach kosztowych terminy są istotne, dlatego nie warto zwlekać z analizą wyroku i uzasadnienia.

Najczęstsze błędy przy ocenie zwrotu opłaty

• Mylenie zwrotu opłaty z nieobciążeniem kosztami - sąd może nie obciążyć strony kosztami przeciwnika, ale nie oddać jej własnej opłaty od pozwu.
• Zakładanie, że apelacja automatycznie pozwala odzyskać opłatę z pierwszej instancji - opłata od pozwu może zostać rozliczona dopiero w ramach końcowego rozstrzygnięcia o kosztach, jeżeli wynik sprawy to uzasadnia.
• Brak wniosku o koszty - strona, zwłaszcza reprezentowana przez pełnomocnika, powinna pilnować prawidłowego zgłoszenia żądania zwrotu kosztów.
• Zbyt późna reakcja na pominięcie kosztów w wyroku - jeżeli orzeczenie nie zawiera potrzebnego rozstrzygnięcia, trzeba szybko rozważyć wniosek o uzupełnienie.

FAQ

Czy „nie obciąża kosztami procesu” oznacza zwrot opłaty od pozwu?

Nie. Takie rozstrzygnięcie najczęściej oznacza, że strona nie musi zwracać kosztów przeciwnikowi. Nie oznacza automatycznego zwrotu opłaty od pozwu przez sąd.

Czy opłata od apelacji podlega zwrotowi, jeśli apelacja zostanie oddalona?

Co do zasady nie. Jeżeli apelacja została rozpoznana i oddalona, a nie występuje szczególna podstawa ustawowa zwrotu, opłata apelacyjna pozostaje kosztem strony, która ją wniosła.

Czy mogę odzyskać opłatę od pozwu, jeśli wygram w apelacji?

Tak, ale zwykle nie jako zwrot z sądu. Jeżeli po apelacji ostatecznie wygrasz sprawę, możesz domagać się zasądzenia od przeciwnika kosztów procesu, w tym opłaty od pozwu i opłaty od apelacji.

Czy sąd sam zwróci nadpłaconą opłatę?

Jeżeli opłata została pobrana w kwocie wyższej niż należna, sąd powinien zwrócić nadwyżkę. Dla bezpieczeństwa warto jednak złożyć wniosek z numerem rachunku i wskazaniem, na czym polega nadpłata.

Kiedy trzeba zgłosić wniosek o zwrot kosztów procesu?

Żądanie zwrotu kosztów należy zgłosić we właściwym czasie, zwykle przed zamknięciem rozprawy w danej instancji albo w piśmie procesowym, takim jak apelacja. Jeżeli wyrok pomija koszty, trzeba szybko rozważyć wniosek o uzupełnienie orzeczenia.

Podsumowanie

W opisanej sytuacji opłata 5% uiszczona od pozwu w pierwszej instancji nie podlega zwrotowi tylko dlatego, że sąd nie obciążył powodów kosztami procesu. Oznacza to jedynie odstąpienie od obciążenia kosztami poniesionymi przez pozwaną, a nie zwrot własnych opłat sądowych.

Zwrot opłaty z sądu jest możliwy tylko w przypadkach przewidzianych w ustawie o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Jeżeli natomiast apelacja doprowadzi do korzystnej zmiany wyroku, należy zadbać o prawidłowe rozliczenie kosztów procesu, bo wtedy opłaty mogą zostać zasądzone od przeciwnika.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296 ze zm.
2. Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych - Dz.U. 2005 nr 167 poz. 1398 ze zm.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.