Upadłość konsumencka
Procedura sądowa likwidująca długi osoby fizycznej nieprowadzącej działalności. Po wykonaniu planu spłat (lub jego umorzenia) — oddłużenie. art. 491¹ Prawa upadłościowego
Upadłość konsumencka (art. 491¹ i nast. Prawa upadłościowego) jest przeznaczona dla osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej, które stały się niewypłacalne, tj. utraciły zdolność do wykonywania wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Od 2020 r. sąd bada jedynie, czy wniosek jest kompletny i czy dłużnik jest niewypłacalny — zniesiono przesłankę braku winy w doprowadzeniu do niewypłacalności; wina ma jedynie wpływ na czas trwania planu spłaty. Standardowy plan spłaty wynosi do 36 miesięcy, jednak gdy upadły doprowadził do niewypłacalności umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa — od 36 do 84 miesięcy. W szczególnie uzasadnionych przypadkach (trwała niezdolność do spłaty) sąd może umorzyć zobowiązania bez ustalania planu spłaty lub warunkowo umorzyć i wyznaczyć okres próbny do 5 lat. Majątek upadłego wchodzi do masy upadłości, przy czym wyłączeniu podlegają m.in. przedmioty niezbędne do życia oraz kwota wolna od egzekucji z wynagrodzenia. Po wykonaniu planu spłaty sąd umarza pozostałe niezaspokojone zobowiązania, z wyjątkiem m.in. alimentów, rent odszkodowawczych, grzywien oraz obowiązku naprawienia szkody z przestępstwa.
PrzykładPani Nowicka, lat 45, pracownica sklepu zarabiająca 4 242 zł netto miesięcznie (minimalne wynagrodzenie w 2026 r.), nagromadziła przez kilka lat łączny dług wobec czterech wierzycieli na 180 000 zł — dwie chwilówki (razem 30 000 zł), kredyt samochodowy (70 000 zł) i zaległości wobec dostawcy energii i właściciela mieszkania (80 000 zł). Od ponad 3 miesięcy nie jest w stanie regulować żadnego zobowiązania. Składa wniosek o ogłoszenie upadłości konsumenckiej do sądu rejonowego — wydziału gospodarczego. Sąd, badając wyłącznie kompletność wniosku i fakt niewypłacalności, wydaje postanowienie o ogłoszeniu upadłości w ciągu 2 miesięcy. Ustanowiony syndyk sporządza spis majątku: do masy upadłości wchodzi samochód o wartości 18 000 zł. Syndyk sprzedaje pojazd na licytacji za 17 500 zł, kwotę tę dzieląc proporcjonalnie między wierzycieli po potrąceniu kosztów postępowania. Sąd ustala plan spłaty na 36 miesięcy — 500 zł miesięcznie — uznając, że pani Nowicka nie dopuściła się umyślnego ani rażąco niedbałego sprowadzenia niewypłacalności (w przeciwnym razie plan wynosiłby 36–84 miesięcy). Po 36 miesiącach regularnych wpłat sąd wydaje postanowienie o umorzeniu pozostałych, niezaspokojonych zobowiązań — łącznie ok. 144 000 zł przestaje istnieć z mocy prawa. Wyjątkiem są alimenty, których pani Nowicka nie posiadała — te nigdy nie podlegają umorzeniu.
