Zastaw
Ograniczone prawo rzeczowe na rzeczy ruchomej zabezpieczające wierzytelność. Wierzyciel może zaspokoić się z rzeczy bez względu na to, czyją własnością została. art. 306 K.c.
Zastaw to ograniczone prawo rzeczowe (art. 306 K.c.) ustanawiane na rzeczy ruchomej lub zbywalnym prawie, zabezpieczające oznaczoną wierzytelność. Wierzyciel zastawniczy może zaspokoić się z przedmiotu zastawu z pierwszeństwem przed wierzycielami osobistymi dłużnika — niezależnie od tego, czyją własnością rzecz się stała. Wyróżnia się dwie główne odmiany: zastaw zwykły (umowny) — wymaga wydania rzeczy wierzycielowi lub osobie trzeciej, co ogranicza możliwość korzystania z niej przez dłużnika; oraz zastaw rejestrowy — regulowany ustawą z 1996 r. o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów, gdzie wpis do rejestru zastawów prowadzonego przez sądy rejonowe zastępuje wydanie rzeczy, a zastawca może nadal jej używać. Zastaw skarbowy regulują z kolei przepisy Ordynacji podatkowej. Wygasa wraz z wygaśnięciem wierzytelności, którą zabezpiecza, a także w razie przeniesienia własności rzeczy w sytuacjach przewidzianych ustawą. Zaspokojenie z zastawu zwykłego następuje co do zasady w drodze egzekucji sądowej, choć zastaw rejestrowy może przewidywać uproszczone tryby (np. przejęcie własności, sprzedaż).
PrzykładFirma transportowa „Sprint Logistyka” sp. z o.o. potrzebuje kredytu obrotowego w wysokości 500 000 zł na sfinansowanie leasingu zwrotnego floty. Bank Alfa udziela kredytu pod warunkiem ustanowienia zastawu rejestrowego na pięciu ciągnikach siodłowych o łącznej wartości rynkowej 800 000 zł. Strony zawierają umowę zastawu rejestrowego zgodnie z ustawą z 6 grudnia 1996 r. o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów, a sąd rejonowy (wydział gospodarczy KRS) dokonuje wpisu do rejestru zastawów — Sprint zachowuje pojazdy w posiadaniu i nadal je eksploatuje, generując przychody. W umowie zastawniczej zastrzeżono uproszczony tryb zaspokojenia: w razie opóźnienia w spłacie przekraczającego 60 dni bank może przejąć własność pojazdów lub zlecić ich sprzedaż z wolnej ręki. Po roku spółka traci kontrahenta, nie spłaca dwóch rat kredytu i bank wysyła wezwanie do zapłaty. Sprint nie reaguje. Bank powołuje się na umowny tryb pozasądowy — w ciągu 14 dni od bezskutecznego upływu terminu z wezwania przejmuje trzy pojazdy (do wartości odpowiadającej zaległości wraz z odsetkami) i zleca ich wycenę przez biegłego rzeczoznawcę. Cena sprzedaży aukcyjnej pokrywa 480 000 zł zadłużenia; pozostałe 20 000 zł bank dochodzi w drodze powództwa o zapłatę — korzystając z przysługującego mu statusu wierzyciela osobistego wobec spółki.
Zobacz też: hipoteka
