Samochód kupiony z zatajonym zastawem

Najpierw ustal, jakie prawo do samochodu ma bank

W opisanej sytuacji najważniejsze jest ustalenie, czy samochód został rzeczywiście obciążony prawem banku. Nie każdy kredyt zaciągnięty na zakup auta oznacza, że bank może odebrać pojazd kolejnemu nabywcy. Jeżeli poprzedni właściciel ma jedynie niespłacony kredyt, ale bank nie ma skutecznego zabezpieczenia na samochodzie, co do zasady bank powinien kierować roszczenia przeciwko dłużnikowi, a nie przeciwko nowemu właścicielowi auta.

Inaczej wygląda sprawa, gdy bank ustanowił zabezpieczenie na pojeździe. W praktyce przy samochodach spotyka się przede wszystkim zastaw rejestrowy, zastaw zwykły, przewłaszczenie na zabezpieczenie albo zastrzeżenie własności. Każde z tych zabezpieczeń działa inaczej, dlatego po otrzymaniu pisma z banku należy zażądać wskazania podstawy prawnej roszczenia, numeru umowy, dokumentu ustanowienia zabezpieczenia, informacji o wpisie w rejestrze oraz aktualnej wysokości zadłużenia.

Jeżeli bank powołuje się na zastaw, trzeba ustalić, czy był to zastaw zwykły, czy zastaw rejestrowy. Przy zwykłym zastawie zastosowanie może mieć art. 170 K.c., zgodnie z którym przy przeniesieniu własności rzeczy ruchomej obciążonej prawem osoby trzeciej prawo to wygasa z chwilą wydania rzeczy nabywcy, chyba że nabywca działał w złej wierze. Oznacza to, że wierzyciel musiałby wykazywać, że kupujący wiedział o obciążeniu albo świadomie je zignorował.

Zastaw rejestrowy na samochodzie

Najczęściej problem dotyczy zastawu rejestrowego. Jest to zabezpieczenie silniejsze dla wierzyciela niż zwykły zastaw, ponieważ wpisuje się je do rejestru zastawów. Skutek jest taki, że samo przeniesienie własności samochodu na kolejną osobę nie zawsze powoduje wygaśnięcie zastawu.

Zgodnie z art. 13 ustawy o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów zbycie przedmiotu zastawu rejestrowego powoduje wygaśnięcie zastawu, jeżeli nabywca nie wiedział i przy zachowaniu należytej staranności nie mógł wiedzieć o istnieniu zastawu w chwili wydania rzeczy albo przejścia prawa. Przepis przewiduje także odrębną sytuację dotyczącą rzeczy zbywanych zwykle w zakresie działalności gospodarczej zastawcy, o ile nabywca nie działał w celu pokrzywdzenia zastawnika.

W praktyce oznacza to, że nabywca samochodu powinien wykazać, iż działał starannie. Samo sprawdzenie dowodu rejestracyjnego i uzyskanie ustnego zapewnienia sprzedawcy może okazać się niewystarczające, jeżeli w rejestrze zastawów figurował wpis dotyczący pojazdu. Za istotny dowód staranności może służyć dokument z Centralnej Informacji o Zastawach Rejestrowych potwierdzający brak wpisu dotyczącego konkretnego pojazdu lub wskazanych danych.

Adnotacja na fakturze albo w umowie, że samochód jest wolny od wad prawnych, nie usuwa automatycznie zastawu rejestrowego. Ma jednak bardzo duże znaczenie w relacji z komisem lub innym sprzedawcą, ponieważ potwierdza, że sprzedawca zapewniał kupującego o braku obciążeń prawnych.

Czy bank może odebrać samochód nowemu właścicielowi?

Bank nie powinien poprzestawać na ogólnym stwierdzeniu, że poprzedni właściciel nie spłacił kredytu. Powinien wykazać, że ma konkretne, skuteczne prawo do dochodzenia zaspokojenia z samochodu. Jeżeli powołuje się na zastaw rejestrowy, trzeba zweryfikować wpis, datę jego ustanowienia, dane pojazdu i zakres zabezpieczonej wierzytelności.

Jeżeli zastaw rejestrowy był skutecznie ustanowiony i nie wygasł przy sprzedaży, bank może dochodzić zaspokojenia z obciążonego samochodu mimo tego, że właścicielem pojazdu jest już inna osoba. Nie oznacza to jednak, że należy od razu dobrowolnie wydać pojazd. Najpierw warto żądać pełnej dokumentacji, sprawdzić, czy dług nadal istnieje, czy został prawidłowo wymagalny, czy nie został spłacony oraz czy bank prawidłowo wskazuje samochód.

Nowy właściciel może również podnosić zarzuty, które przysługują dłużnikowi wobec wierzyciela, jeżeli mają znaczenie dla istnienia lub wysokości długu. Przykładowo można powoływać się na spłatę zobowiązania, nieprawidłowe naliczenie kwoty, przedawnienie roszczenia albo inne okoliczności osłabiające żądanie banku. Każdy taki zarzut wymaga jednak dowodów.

Co zrobić po otrzymaniu pisma z banku?

Po otrzymaniu pisma z banku należy działać szybko i pisemnie. W pierwszej kolejności warto poprosić bank o dokumenty potwierdzające jego roszczenie, w tym podstawę ustanowienia zabezpieczenia, dane pojazdu, dokument wpisu do rejestru zastawów, aktualne saldo zadłużenia i wskazanie, czego dokładnie bank żąda od aktualnego właściciela.

Równolegle trzeba zabezpieczyć własne dokumenty: fakturę, umowę, ogłoszenie sprzedaży, korespondencję z komisem, potwierdzenie zapłaty, dokumenty wydania auta, dowód rejestracyjny oraz wszelkie zapewnienia o braku wad prawnych. Jeżeli w ogłoszeniu lub korespondencji sprzedawca zapewniał, że samochód jest bez obciążeń, warto zachować wydruki i zrzuty ekranu.

Bardzo ważne jest zawiadomienie sprzedawcy. Zgodnie z art. 573 K.c. kupujący, przeciwko któremu osoba trzecia dochodzi roszczeń dotyczących rzeczy sprzedanej, powinien niezwłocznie zawiadomić sprzedawcę i wezwać go do udziału w sprawie. Zaniechanie tego obowiązku może ograniczyć odpowiedzialność sprzedawcy, jeżeli jego udział był potrzebny do wykazania, że roszczenie osoby trzeciej było niezasadne.

Dlatego do komisu albo sprzedawcy należy wysłać pismo z opisem sprawy, kopią pisma banku i wyraźnym wezwaniem do zajęcia stanowiska oraz udziału w rozwiązaniu sprawy. Najlepiej zrobić to listem poleconym za potwierdzeniem nadania albo w inny sposób pozwalający udowodnić doręczenie.

Roszczenia wobec komisu lub sprzedawcy

Sprzedaż samochodu obciążonego skutecznym prawem osoby trzeciej może stanowić wadę prawną rzeczy. Jeżeli sprzedawca zapewnił w fakturze lub umowie, że pojazd jest wolny od wad prawnych, kupujący ma mocniejszą pozycję dowodową. Może wtedy domagać się od sprzedawcy odpowiedzialności za to, że otrzymał auto obciążone cudzym prawem.

W zależności od daty i rodzaju umowy zastosowanie mogą mieć różne reżimy prawne. Przy sprzedaży między przedsiębiorcą a konsumentem obecnie istotne są przepisy ustawy o prawach konsumenta dotyczące zgodności towaru z umową. Przy innych umowach nadal zasadnicze znaczenie mają przepisy Kodeksu cywilnego o rękojmi za wady, w tym za wady prawne. W sprawach starszych trzeba dodatkowo ocenić przepisy obowiązujące w dacie zawarcia umowy.

Jeżeli zastosowanie mają przepisy Kodeksu cywilnego o rękojmi, kupujący może co do zasady złożyć oświadczenie o obniżeniu ceny albo odstąpieniu od umowy, a w odpowiednich przypadkach żądać także naprawienia szkody. Przy odstąpieniu od umowy kupujący zwraca samochód, a sprzedawca powinien zwrócić zapłaconą cenę. Gdy samochód został odebrany przez uprawnioną osobę trzecią, szczególnego znaczenia nabierają przepisy dotyczące odpowiedzialności za wadę prawną.

Jeżeli kupujący poniósł dodatkowe wydatki, może rozważyć żądanie zwrotu kosztów zawarcia umowy, kosztów odebrania, przewozu, przechowania lub ubezpieczenia pojazdu, a także innych szkód pozostających w związku ze sprzedażą auta z wadą prawną. Zakres żądania trzeba jednak dopasować do dokumentów i do tego, czy sprawa dotyczy konsumenta, przedsiębiorcy czy sprzedaży prywatnej.

Terminy i ryzyko przedawnienia

Nie należy zwlekać z działaniem. W przypadku wad prawnych terminy liczy się zwykle od momentu, w którym kupujący dowiedział się o istnieniu wady, a jeżeli dowiedział się o niej dopiero wskutek powództwa osoby trzeciej, znaczenie może mieć data prawomocnego zakończenia sporu z tą osobą. W sprawach konsumenckich terminy i środki ochrony należy dodatkowo oceniać według ustawy o prawach konsumenta.

W praktyce najbezpieczniej jest od razu po otrzymaniu pisma z banku wysłać do sprzedawcy pisemne zawiadomienie o wadzie prawnej i o roszczeniach osoby trzeciej. Następnie trzeba zdecydować, czy żądać rozwiązania sprawy przez sprzedawcę, obniżenia ceny, odstąpienia od umowy, zwrotu poniesionych kosztów czy odszkodowania.

Jeżeli sprzedawca odmawia odpowiedzialności, konieczne może być skierowanie sprawy do sądu. Samo prowadzenie korespondencji nie zawsze wystarcza do przerwania biegu przedawnienia, dlatego przy większej wartości pojazdu warto szybko ustalić strategię procesową.

Jak bronić się przed roszczeniem banku?

Obrona przed bankiem powinna opierać się na konkretnych zarzutach. Można kwestionować istnienie zabezpieczenia, jego skuteczność, objęcie nim konkretnego pojazdu, wysokość długu, wymagalność roszczenia albo twierdzić, że zastaw wygasł przy zbyciu rzeczy, jeżeli są ku temu podstawy. Niekiedy znaczenie ma także to, czy samochód został sprzedany w normalnym obrocie gospodarczym przez podmiot, dla którego sprzedaż takich rzeczy jest zwykłą działalnością, ale ta przesłanka wymaga dokładnego porównania z art. 13 ustawy o zastawie rejestrowym.

Nie należy podpisywać ugody, uznania długu ani zobowiązania do wydania samochodu bez sprawdzenia dokumentów. Takie pismo może pogorszyć sytuację właściciela pojazdu, zwłaszcza gdy roszczenie banku jest niepełne, nieudowodnione albo zawyżone.

Jeżeli bank skieruje sprawę do sądu, trzeba odpowiedzieć na pozew albo inne pismo procesowe w terminie wskazanym przez sąd. W takim postępowaniu warto zgłosić sprzedawcę do udziału w sprawie lub przynajmniej wykazać, że został niezwłocznie zawiadomiony o roszczeniach banku.

FAQ

Czy faktura z adnotacją, że auto jest wolne od wad prawnych, chroni przed bankiem?

Nie zawsze. Taka adnotacja jest bardzo ważna w sporze ze sprzedawcą, bo potwierdza jego zapewnienie o braku obciążeń. Nie musi jednak automatycznie unicestwiać skutecznego zastawu rejestrowego albo innego prawa banku do pojazdu.

Czy brak wpisu w dowodzie rejestracyjnym wystarczy?

Brak adnotacji w dowodzie rejestracyjnym może mieć znaczenie dowodowe, ale przy zastawie rejestrowym najważniejszy jest rejestr zastawów. W orzecznictwie wskazywano, że samo sprawdzenie dowodu rejestracyjnego może nie wystarczyć do wykazania należytej staranności.

Czy trzeba oddać samochód od razu po wezwaniu banku?

Nie należy działać pochopnie. Najpierw trzeba zażądać dokumentów potwierdzających roszczenie banku i sprawdzić, czy zabezpieczenie rzeczywiście istnieje, obejmuje ten pojazd i nadal jest skuteczne. Dobrowolne wydanie auta bez analizy dokumentów może utrudnić późniejszą obronę.

Kogo pozwać, jeśli bank odbierze samochód?

Najczęściej roszczenia kieruje się przeciwko sprzedawcy, który sprzedał pojazd z wadą prawną, zwłaszcza jeżeli zapewnił o braku obciążeń. W niektórych stanach faktycznych można rozważać także roszczenia wobec wcześniejszego właściciela, ale wymaga to ustalenia całego łańcucha sprzedaży i podstaw odpowiedzialności.

Czy można samemu spłacić bank i żądać zwrotu od sprzedawcy?

Jest to możliwy wariant, ale wymaga ostrożności. Przed zapłatą trzeba ustalić, czy dług jest zasadny i w jakiej wysokości. W przeciwnym razie sprzedawca może kwestionować konieczność zapłaty albo wysokość dochodzonego później zwrotu.

Podsumowanie

Zakup samochodu z zatajonym zastawem nie oznacza automatycznie, że nabywca straci pojazd, ale wymaga szybkiej i uporządkowanej reakcji. Najpierw należy ustalić, jakie dokładnie prawo do auta ma bank, czy zostało skutecznie ustanowione oraz czy może być wykonywane wobec aktualnego właściciela.

Równolegle trzeba zabezpieczyć roszczenia wobec sprzedawcy. Adnotacja na fakturze, że samochód jest wolny od wad prawnych, jest istotnym dowodem przeciwko komisowi lub innemu sprzedawcy. Nie zastępuje jednak analizy rejestru zastawów i dokumentów banku. Najbezpieczniej działać pisemnie, zachowywać potwierdzenia doręczeń i niezwłocznie zawiadomić sprzedawcę o roszczeniach banku.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, t.j. Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
2. Ustawa z dnia 6 grudnia 1996 r. o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów
3. Ustawa z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta
4. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 1 października 2003 r., sygn. akt II CK 53/02
5. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 marca 2005 r., sygn. akt III CK 369/04

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.