Hipoteka
Ograniczone prawo rzeczowe na nieruchomości, zabezpieczające wierzytelność oznaczoną co do wysokości. Wpisywane do księgi wieczystej. ustawa o księgach wieczystych
Hipoteka to ograniczone prawo rzeczowe zabezpieczające oznaczoną co do wysokości wierzytelność (najczęściej kredyt bankowy) na nieruchomości, użytkowaniu wieczystym lub spółdzielczym własnościowym prawie do lokalu. Wierzyciel hipoteczny może dochodzić zaspokojenia z nieruchomości bez względu na to, czyją stała się własnością, i z pierwszeństwem przed wierzycielami osobistymi właściciela — to cecha skuteczności erga omnes. Hipoteka powstaje z chwilą wpisu do księgi wieczystej, który ma charakter konstytutywny; samo zawarcie umowy kredytowej nie tworzy zabezpieczenia. Możliwa jest hipoteka łączna (obciążająca kilka nieruchomości) oraz hipoteka na udziale we współwłasności. Zakres hipoteki obejmuje nieruchomość wraz z przynależnościami i oddziela je od masy upadłości dłużnika — wierzyciel hipoteczny jest zaspokajany z sumy uzyskanej ze sprzedaży przedmiotu zabezpieczenia poza kolejnością ogólną. Po spłacie całego długu wierzyciel wydaje oświadczenie o wyrażeniu zgody na wykreślenie hipoteki, a właściciel składa wniosek do sądu wieczystoksięgowego.
PrzykładBank PKO BP udziela Janowi Kowalskiemu kredytu hipotecznego w kwocie 400 000 zł na 25 lat. Warunkiem wypłaty środków jest ustanowienie hipoteki na nabywanym mieszkaniu o wartości 520 000 zł. Notariusz sporządza akt notarialny przeniesienia własności, a bank składa wniosek o wpis hipoteki do księgi wieczystej — do chwili uprawomocnienia się wpisu kredyt jest wypłacany warunkowo. Po trzech latach Kowalski sprzedaje mieszkanie Markowi Nowakowi za 550 000 zł. Hipoteka nadal figuruje w dziale IV księgi wieczystej i ciąży na nieruchomości, choć właścicielem stał się Nowak. Kowalski przestaje płacić raty — bank wypowiada umowę kredytu, a zadłużenie wynosi już 370 000 zł. Bank uzyskuje sądowy tytuł wykonawczy i kieruje egzekucję z nieruchomości do komornika właściwego miejscowo. Komornik przeprowadza licytację — mieszkanie sprzedaje się za 510 000 zł. Z tej sumy bank zostaje zaspokojony w pierwszej kolejności przed wierzycielami osobistymi dłużnika (np. przed firmą pożyczkową). Nowak traci mieszkanie, ale przysługuje mu roszczenie zwrotne wobec Kowalskiego. Po całkowitej spłacie bank wystawia oświadczenie o zgodzie na wykreślenie hipoteki, a właściciel składa wniosek do sądu wieczystoksięgowego na formularzu KW-WPIS.
