Zdolność prawna

Możność bycia podmiotem praw i obowiązków. Osoby fizyczne mają ją od urodzenia, osoby prawne — od chwili powstania. art. 8 K.c.

Zdolność prawna to abstrakcyjna możność bycia podmiotem praw i obowiązków cywilnoprawnych — warunek konieczny uczestnictwa w obrocie prawnym. Człowiek nabywa ją w pełni z chwilą żywego urodzenia i traci z chwilą śmierci (art. 8 K.c.). Wyjątkowo dziecko poczęte (nasciturus) może nabyć prawa majątkowe (np. dziedziczyć, być obdarowanym) pod warunkiem, że urodzi się żywe (np. art. 927 § 2 K.c. dotyczący dziedziczenia). Osoby prawne (spółki kapitałowe, stowarzyszenia, fundacje) nabywają zdolność prawną z chwilą wpisania do właściwego rejestru (KRS), chyba że ustawa stanowi inaczej. Ułomne osoby prawne — spółki osobowe prawa handlowego, wspólnoty mieszkaniowe — to jednostki organizacyjne, którym ustawa przyznaje zdolność prawną mimo że nie są osobami prawnymi sensu stricto (art. 33[1] K.c.). Zdolność prawna jest niezbywalna i nie może być ograniczona umową; jej pozbawienie nie jest możliwe za życia (inaczej niż zdolność do czynności prawnych, którą można ograniczyć przez ubezwłasnowolnienie).

PrzykładJan Kowalski sporządza testament w sierpniu 2024 r. i zapisuje w nim udział w nieruchomości swojemu wnukowi — Kacprowi, który jest wówczas dzieckiem poczętym (nasciturus). Jan umiera w październiku 2024 r. Kacper przychodzi na świat żywy w grudniu 2024 r. i z chwilą urodzenia nabywa pełną zdolność prawną na podstawie art. 8 K.c. Przepis art. 927 § 2 K.c. pozwala mu dziedziczyć, gdyż był poczęty w chwili otwarcia spadku i urodził się żywy. Sąd rejonowy wydaje postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku: Kacper staje się współwłaścicielem mieszkania w Warszawie wartego 600 000 zł w udziale 1/2. Ponieważ Kacper ma dopiero kilka tygodni, wszelkie czynności prawne w jego imieniu — reprezentowanie przed sądem, zarząd majątkiem, zgłoszenie do urzędu skarbowego (SD-Z2 lub SD-3) — wykonują rodzice jako jego przedstawiciele ustawowi. Rodzice składają w urzędzie skarbowym zgłoszenie nabycia majątku, a następnie zarządzają udziałem w nieruchomości do czasu uzyskania przez Kacpra pełnoletności. Gdyby chcieli sprzedać odziedziczone mieszkanie przed osiemnastymi urodzinami syna, musieliby uzyskać zgodę sądu opiekuńczego jako czynność przekraczającą zakres zwykłego zarządu majątkiem małoletniego — co wynika z art. 101 § 3 K.r.o.

Zobacz też: osoba fizyczna · osoba prawna