Osoba fizyczna
Człowiek od chwili urodzenia. Posiada zdolność prawną (od urodzenia) i zdolność do czynności prawnych (zwykle od 18 lat). art. 8 K.c.
Zdolność prawna człowieka powstaje z chwilą urodzenia i gaśnie z chwilą śmierci — jest niezbywalna i niepodzielna (art. 8 k.c.). Wyjątkowo nasciturus (dziecko poczęte, lecz jeszcze nienarodzone) może być podmiotem praw majątkowych pod warunkiem, że urodzi się żywe (art. 927 § 2 k.c. — dziedziczenie). Zdolność do czynności prawnych, czyli możliwość samodzielnego składania oświadczeń woli, jest zróżnicowana: brak jej do ukończenia 13 lat, ograniczona zdolność przysługuje osobom między 13 a 18 rokiem życia (mogą zawierać umowy w drobnych, bieżących sprawach życia codziennego), pełna zdolność przysługuje pełnoletnim. Ubezwłasnowolnienie całkowite pozbawia zdolności, ubezwłasnowolnienie częściowe ją ogranicza — w obu przypadkach orzeka sąd okręgowy. Pełnoletność osiąga się z ukończeniem 18 lat, a wyjątkowo wcześniej — małoletni, który zawarł związek małżeński, uzyskuje pełnoletność i nie traci jej mimo późniejszego unieważnienia małżeństwa.
PrzykładZosia skończyła 13 lat w marcu 2026 r. i od tego momentu przysługuje jej ograniczona zdolność do czynności prawnych. Codziennie samodzielnie kupuje bilet miesięczny komunikacji miejskiej za 80 zł, kupuje lunch w szkolnym sklepiku i korzysta z platformy streamingowej w ramach subskrypcji opłacanej kartą przedpłaconą — wszystkie te umowy są ważne, bo dotyczą drobnych bieżących spraw życia codziennego. Latem rodzice zgadzają się, by Zosia zarabiała jako kelnerka na dwa miesiące wakacji. Sama zgoda rodziców nie wystarczy: pracodawca musi uzyskać dodatkowo zgodę właściwego inspektora pracy, bo zatrudnianie osoby poniżej 16. roku życia przy pracach innych niż kulturalne, artystyczne, sportowe lub reklamowe jest co do zasady zakazane. Kiedy Zosia skończy 18 lat — bez żadnego orzeczenia sądu i z mocy prawa — uzyska pełną zdolność do czynności prawnych: będzie mogła samodzielnie podpisać umowę najmu mieszkania, zaciągnąć kredyt i sporządzić testament. Gdyby wcześniej, mając np. 17 lat, zawarła małżeństwo za zgodą sądu opiekuńczego, pełnoletność nastąpiłaby z chwilą zawarcia małżeństwa i nie przepadłaby nawet w razie późniejszego unieważnienia związku.
Zobacz też: zdolność prawna · zdolność do czynności prawnych
