Ugoda, mediacja i uznanie długu a przedawnienie

W sprawach o stare należności największe ryzyko powstaje wtedy, gdy dłużnik odpowiada na wezwanie bez wcześniejszego sprawdzenia chronologii. Jedno zdanie o tym, że „dług zostanie spłacony”, prośba o raty albo wpłata niewielkiej kwoty mogą zostać wykorzystane jako dowód uznania roszczenia. Z drugiej strony wierzyciel nie może dowolnie wydłużyć terminu samym wysyłaniem kolejnych pism.

Trzeba osobno ocenić trzy kwestie: jaki termin dotyczy danego roszczenia, kiedy rozpoczął bieg oraz czy nastąpiło jego przerwanie albo zawieszenie. Dopiero po zestawieniu konkretnych dat można odpowiedzieć, czy należność jest już przedawniona.

Kiedy roszczenie może się przedawnić

Przedawnieniu podlegają co do zasady roszczenia majątkowe, czyli przede wszystkim żądania zapłaty. Upływ terminu nie powoduje automatycznego zniknięcia długu. W typowej sprawie dłużnik może jednak uchylić się od zapłaty przez podniesienie zarzutu przedawnienia. Zrzeczenie się tego zarzutu przed upływem terminu jest nieważne.

Inaczej wygląda sytuacja, gdy roszczenie jest dochodzone przeciwko konsumentowi. Po upływie przedawnienia wierzyciel co do zasady nie może domagać się jego zaspokojenia, a sąd powinien uwzględnić przedawnienie z urzędu. W wyjątkowym przypadku sąd może jednak nie uwzględnić upływu terminu ze względów słuszności, po rozważeniu okoliczności wskazanych w art. 117¹ Kodeksu cywilnego. Mimo ochrony konsumenckiej bezpieczniej jest wyraźnie wskazać przedawnienie w odpowiedzi na pozew lub w środku zaskarżenia od nakazu zapłaty.

Jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, podstawowy termin wynosi:

• 6 lat – dla pozostałych roszczeń majątkowych,
• 3 lata – dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej.

To zasady ogólne. Dla wielu roszczeń przepisy szczególne przewidują inne terminy, dlatego nie wolno zakładać, że każda należność przedawnia się po 3 albo 6 latach. Osobnego sprawdzenia wymagają między innymi roszczenia ubezpieczeniowe, transportowe, z umowy sprzedaży, zlecenia lub o określone opłaty publicznoprawne. Przykładem są zagadnienia takie jak przedawnienie roszczenia za samochód zastępczy albo przedawnienie kary UFG.

Jak liczyć termin przedawnienia w tej sprawie

Punktem wyjścia jest dzień wymagalności roszczenia, czyli dzień, od którego wierzyciel może skutecznie żądać spełnienia świadczenia. Przy fakturze będzie to zwykle dzień następujący po terminie płatności. Przy pożyczce znaczenie ma termin zwrotu, a gdy umowa została wypowiedziana – także skuteczność i data wypowiedzenia. Jeżeli świadczenie jest płatne w ratach, każda rata może mieć własną datę wymagalności i własny termin przedawnienia.

Dla terminów wynoszących co najmniej 2 lata koniec przedawnienia przypada co do zasady na ostatni dzień roku kalendarzowego. Przykładowo roszczenie związane z działalnością gospodarczą, wymagalne 15 marca 2023 r. i objęte 3-letnim terminem, bez dodatkowych zdarzeń przedawni się zasadniczo 31 grudnia 2026 r., a nie 15 marca 2026 r.

Przy obliczeniach trzeba uwzględnić również przepisy przejściowe. W starych sprawach znaczenie może mieć skrócenie ogólnych terminów od 9 lipca 2018 r. oraz zmiana skutków mediacji i zawezwania do próby ugodowej od 30 czerwca 2022 r. Nie należy automatycznie stosować obecnych zasad do zdarzeń, które nastąpiły wcześniej.

Co przerywa albo zawiesza bieg przedawnienia

Przerwanie i zawieszenie przedawnienia mają różne skutki. Po przerwaniu termin biegnie od początku. Przy zawieszeniu czas, który upłynął wcześniej, nie znika; po ustaniu przeszkody termin biegnie dalej o pozostałą część.

Ugoda a uznanie długu

Ugoda pozasądowa często zawiera wyraźne oświadczenie dłużnika, że uznaje określoną należność i zobowiązuje się ją spłacić. Takie uznanie może przerwać przedawnienie. Podobny skutek mogą wywołać zachowania, z których jasno wynika świadomość istnienia długu, np. prośba o rozłożenie konkretnej należności na raty, wniosek o odroczenie płatności, zapłata części kwoty albo odsetek czy potwierdzenie salda.

Nie każda rozmowa jest jednak uznaniem długu. Dłużnik może negocjować wyłącznie w celu zakończenia sporu, jednocześnie zaprzeczając istnieniu albo wysokości roszczenia. Znaczenie ma cała treść korespondencji, zastrzeżenia stron i to, jak dokładnie oznaczono należność. Również częściowa wpłata nie zawsze przesądza o uznaniu całego żądania, zwłaszcza gdy dłużnik wyraźnie kwestionuje pozostałą część.

Ugoda prywatna nie powoduje automatycznie, że każde objęte nią roszczenie będzie przedawniało się przez 6 lat. Taki skutek z art. 125 Kodeksu cywilnego dotyczy między innymi ugody sądowej oraz ugody zawartej przed mediatorem i zatwierdzonej przez sąd. Zwykła ugoda pozasądowa może natomiast przerwać termin przez uznanie roszczenia, po czym biegnie od początku termin właściwy dla danego rodzaju należności.

Jeżeli ugoda odracza termin zapłaty albo rozkłada już wymagalne świadczenie na raty, wpływa także na wymagalność. Przedawnienie biegnie wtedy na nowo od upływu uzgodnionego terminu płatności, a przy ratach każda z nich ma własną datę rozpoczęcia biegu. Nie jest to umowne wydłużenie ustawowego okresu przedawnienia, lecz zmiana momentu, od którego okres ten jest liczony.

Mediacja a przedawnienie

Według obecnych zasad roszczenia objęte umową o mediację mają zawieszony bieg przedawnienia przez czas trwania mediacji. W mediacji pozasądowej wszczęcie następuje co do zasady z chwilą doręczenia mediatorowi wniosku o jej przeprowadzenie wraz z dowodem doręczenia odpisu drugiej stronie, o ile nie zachodzi ustawowy przypadek, w którym mediacja mimo tego nie zostaje wszczęta.

Po zakończeniu mediacji termin biegnie dalej o niewykorzystaną część. Nie należy więc traktować samego rozpoczęcia mediacji jak automatycznego „wyzerowania” dotychczasowego okresu. Jeżeli jednak podczas mediacji dłużnik uzna roszczenie albo strony podpiszą ugodę zawierającą takie uznanie, trzeba dodatkowo ocenić skutek przerwania przedawnienia.

Uznanie długu już przedawnionego

Przerwać można termin, który jeszcze biegnie. Jeżeli roszczenie było już przedawnione, późniejsze uznanie nie cofa automatycznie skutków upływu terminu. Może natomiast powstać pytanie, czy dłużnik po przedawnieniu zrzekł się korzystania z zarzutu. Takie zrzeczenie jest dopuszczalne dopiero po upływie terminu i powinno wynikać z oświadczenia lub zachowania dłużnika w sposób dostatecznie jednoznaczny.

Dlatego przy ugodzie dotyczącej starego długu trzeba sprawdzić nie tylko zwrot „uznaję zadłużenie”, ale również postanowienia o zrzeczeniu się zarzutu przedawnienia, harmonogramie spłat, zabezpieczeniach i skutkach niewykonania ugody. Samo podpisanie dokumentu nazwanego ugodą nie przesądza jeszcze o wszystkich skutkach prawnych.

Jak podnieść zarzut przedawnienia

Zarzut przedawnienia powinien być jasny i powiązany z konkretnym żądaniem. W sprawie sądowej można napisać na przykład: „Podnoszę zarzut przedawnienia roszczenia dochodzonego pozwem i wnoszę o oddalenie powództwa w całości.” Jeżeli przedawniona jest tylko część należności, trzeba wskazać zakres zarzutu, np. określone raty, odsetki albo część kwoty głównej.

Do samego zarzutu warto dołączyć chronologię:

1. data zawarcia umowy i powstania należności,
2. data wymagalności,
3. właściwy termin przedawnienia i podstawa prawna,
4. wyliczona data końcowa,
5. informacja, dlaczego wskazane przez wierzyciela zdarzenia nie przerwały lub nie zawiesiły biegu,
6. dowody, np. umowa, harmonogram, wezwania, korespondencja, ugoda, potwierdzenia wpłat i dokumenty z akt egzekucyjnych.

Jeżeli pozwany otrzymał pozew, zarzut należy podnieść w odpowiedzi kierowanej do sądu, który doręczył pismo. Po otrzymaniu nakazu zapłaty trzeba wnieść właściwy środek zaskarżenia do sądu, który wydał nakaz, w terminie wskazanym w pouczeniu. Przy nakazie wydanym w postępowaniu upominawczym i doręczanym w kraju termin wynosi co do zasady 2 tygodnie. Nie należy ograniczać się do wysłania odpowiedzi wierzycielowi, ponieważ nie zastępuje ona pisma procesowego.

W sprawie przeciwko konsumentowi sąd powinien badać przedawnienie z urzędu, ale pozwany nadal powinien przedstawić daty i dokumenty. Sąd nie zawsze zna bowiem wcześniejszą korespondencję, ugody, wpłaty i przebieg egzekucji. W sprawie, w której pozwany nie jest konsumentem, pominięcie zarzutu może prowadzić do zasądzenia przedawnionej należności.

Przedawnienie a wezwanie, pozew, nakaz zapłaty i egzekucja

Wezwanie do zapłaty i negocjacje

Samo wezwanie do zapłaty nie przerywa ani nie zawiesza przedawnienia. Dotyczy to również kolejnych monitów, wiadomości z firmy windykacyjnej i jednostronnej propozycji ugody. Znaczenie może mieć dopiero odpowiedź dłużnika, jeżeli wynika z niej uznanie roszczenia.

Przed odpowiedzią warto zażądać dokumentów potwierdzających podstawę, wysokość i historię długu, nie potwierdzając przy tym jego istnienia. Szczególnej ostrożności wymagają sformułowania: „spłacę”, „proszę o raty”, „potwierdzam saldo” lub „wpłacę pierwszą część”, gdy termin nie został jeszcze sprawdzony.

Pozew i nakaz zapłaty

Skuteczna czynność przed sądem podjęta bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia roszczenia co do zasady przerywa przedawnienie. Jeżeli przerwanie nastąpiło przez czynność w postępowaniu sądowym, termin nie biegnie na nowo aż do zakończenia tego postępowania.

Po otrzymaniu nakazu zapłaty trzeba sprawdzić datę doręczenia, rodzaj postępowania i pouczenie. W środku zaskarżenia należy wskazać, czy nakaz jest zaskarżany w całości czy w części, podnieść zarzut przedawnienia, przedstawić własne wyliczenie oraz zakwestionować ewentualne twierdzenia wierzyciela o uznaniu długu. Brak reakcji może doprowadzić do uprawomocnienia się nakazu i późniejszej egzekucji.

Ugoda sądowa i ugoda mediacyjna zatwierdzona przez sąd

Roszczenie stwierdzone ugodą zawartą przed sądem, sądem polubownym albo przed mediatorem i zatwierdzoną przez sąd przedawnia się co do zasady z upływem 6 lat. Dla świadczeń okresowych należnych w przyszłości termin wynosi 3 lata. Jeżeli ugoda przewiduje raty, termin trzeba analizować z uwzględnieniem dat wymagalności poszczególnych świadczeń.

Ugoda zawarta przed mediatorem po zatwierdzeniu przez sąd ma moc prawną ugody sądowej. Jeżeli nadaje się do wykonania w drodze egzekucji i sąd nada jej klauzulę wykonalności, staje się tytułem wykonawczym. Sąd odmówi zatwierdzenia ugody w całości lub części między innymi wtedy, gdy jest ona sprzeczna z prawem, zasadami współżycia społecznego, zmierza do obejścia prawa, jest niezrozumiała albo zawiera sprzeczności.

Egzekucja komornicza

Wniosek egzekucyjny i czynności w postępowaniu egzekucyjnym mogą przerwać bieg przedawnienia roszczenia objętego tytułem wykonawczym. Po zakończeniu postępowania termin może rozpocząć bieg od nowa. W praktyce trzeba ustalić datę wszczęcia każdej egzekucji, sposób jej zakończenia, datę prawomocności postanowienia o umorzeniu i ewentualne kolejne wnioski wierzyciela.

Komornik nie bada zasadności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Jeżeli jednak z samej treści tytułu wynika upływ terminu, a wierzyciel nie przedłoży wymaganego dokumentu wykazującego przerwanie, organ egzekucyjny może odmówić wszczęcia egzekucji na zasadach art. 804 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego. Gdy przedawnienie nastąpiło po powstaniu tytułu i egzekucja już się toczy, obrona może wymagać powództwa o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności na podstawie art. 840 Kodeksu postępowania cywilnego. Samo pismo do komornika nie zawsze wystarczy.

Przykłady obliczenia terminu

Poniższe przykłady pokazują różnicę między uznaniem długu, mediacją i ugodą zatwierdzoną przez sąd. W konkretnej sprawie trzeba jeszcze sprawdzić przepisy szczególne i zdarzenia niewskazane w uproszczonym opisie.

FAQ

Czy podpisanie ugody zawsze przerywa przedawnienie?

Nie. Ugoda często zawiera uznanie roszczenia i wtedy może dojść do przerwania, ale trzeba zbadać jej treść. Jeżeli dłużnik wyraźnie kwestionuje dług i zawiera porozumienie wyłącznie w celu zakończenia sporu, skutek nie musi być taki sam.

Czy prośba o raty jest uznaniem długu?

Może zostać uznana za tzw. uznanie niewłaściwe, jeżeli jasno wynika z niej świadomość istnienia konkretnego zobowiązania. Znaczenie ma wskazana kwota, tytuł długu, treść całej wiadomości i ewentualne zastrzeżenia dłużnika.

Czy częściowa wpłata przerywa przedawnienie całego długu?

Częściowa wpłata może świadczyć o uznaniu roszczenia, ale jej zakres trzeba ocenić w konkretnym stanie faktycznym. Jeżeli dłużnik płaci tylko bezsporną część i wyraźnie kwestionuje resztę, nie należy automatycznie przyjmować uznania całej należności.

Czy samo rozpoczęcie rozmów ugodowych zatrzymuje termin?

Nie. Zwykłe negocjacje, telefony i wymiana propozycji nie przerywają ani nie zawieszają terminu. Skutek może wynikać dopiero z uznania roszczenia, skutecznie wszczętej mediacji, zawezwania do próby ugodowej albo czynności przed sądem lub organem egzekucyjnym.

Czy mediacja przerywa przedawnienie?

Według zasad obowiązujących od 30 czerwca 2022 r. roszczenie objęte umową o mediację ma co do zasady zawieszony bieg przedawnienia przez czas mediacji. Dla mediacji wszczętych wcześniej trzeba sprawdzić przepisy dotychczasowe i przejściowe.

Czy ugoda z mediatorem wystarczy do egzekucji komorniczej?

Nie każda. Ugoda zawarta przed mediatorem po zatwierdzeniu przez sąd ma moc ugody sądowej. Gdy podlega wykonaniu w drodze egzekucji i sąd nada jej klauzulę wykonalności, staje się tytułem wykonawczym.

Czy można zrzec się przedawnienia w ugodzie?

Dłużnik może zrzec się korzystania z zarzutu dopiero po upływie terminu przedawnienia. Zrzeczenie dokonane wcześniej jest nieważne. Po upływie terminu oświadczenie powinno być jednoznaczne albo wynikać z zachowania w sposób niebudzący uzasadnionych wątpliwości.

Czy odpowiedź na wezwanie do zapłaty jest konieczna?

Nie zawsze, ale ignorowanie pisma może utrudnić wyjaśnienie sprawy. Bezpieczna odpowiedź powinna żądać dokumentów i wskazywać, że dłużnik nie uznaje roszczenia do czasu jego weryfikacji. Nie należy pochopnie prosić o raty ani dokonywać symbolicznej wpłaty przed sprawdzeniem przedawnienia.

Podsumowanie

Ugoda, mediacja i uznanie długu mogą wpływać na przedawnienie na kilka różnych sposobów. Uznanie roszczenia może przerwać bieg i uruchomić termin od początku, mediacja według obecnych zasad zawiesza go na czas postępowania, a ugoda sądowa lub zatwierdzona ugoda mediacyjna może objąć roszczenie 6-letnim terminem z art. 125 Kodeksu cywilnego.

Przed podpisaniem ugody lub odpowiedzią na wezwanie należy sporządzić pełną chronologię: wymagalność, wcześniejsze oświadczenia, wpłaty, pozwy, orzeczenia i egzekucje. Po otrzymaniu nakazu zapłaty albo pisma od komornika trzeba działać zgodnie z pouczeniem i nie ograniczać się do korespondencji z wierzycielem. Ocena zależy od dokumentów oraz dokładnych dat.

Źródła

• Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, w szczególności art. 117–125 (tekst jednolity: Dz.U. z 2026 r. poz. 795).
• Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, w szczególności art. 183¹–183¹⁵, art. 184–186, art. 480¹–480³, art. 804 i art. 840 (tekst jednolity: Dz.U. z 2026 r. poz. 468).
• Ustawa z dnia 2 grudnia 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny, ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2021 r. poz. 2459), obowiązująca w omawianym zakresie od 30 czerwca 2022 r.
• Uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 22 października 2021 r., III CZP 78/20 – wpływ odroczenia płatności na początek biegu przedawnienia.
• Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 27 lipca 2021 r., III CZP 17/21 – odrębne terminy dla rat.
• Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 listopada 2020 r., V CSK 628/18 – przykłady zachowań mogących stanowić uznanie niewłaściwe roszczenia.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.