Darowizna
Umowa, przez którą darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swego majątku. art. 888 K.c.
Darowizna to umowa jednostronnie zobowiązująca — darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia kosztem swego majątku bez prawnego obowiązku świadczenia wzajemnego. Oświadczenie darczyńcy wymaga formy aktu notarialnego; jednakże umowę darowizny już wykonaną uznaje się za ważną mimo braku tej formy (np. wręczenie gotówki lub ruchomości). Darowizna nieruchomości zawsze wymaga aktu notarialnego pod rygorem nieważności. Darczyńca może odwołać darowiznę jeszcze niewykonaną, gdy jego sytuacja majątkowa uległa istotnemu pogorszeniu (art. 896 K.c.), oraz darowiznę już wykonaną — z powodu rażącej niewdzięczności obdarowanego (art. 898 K.c.) — w terminie roku od dnia, w którym dowiedział się o tym zachowaniu. Darowizny dokonane przez spadkodawcę wlicza się do substratu zachowku (art. 993 K.c.), przy czym przy obliczaniu zachowku nie dolicza się drobnych darowizn zwyczajowo przyjętych ani darowizn dokonanych przed więcej niż 10 laty (licząc wstecz od otwarcia spadku) na rzecz osób niebędących spadkobiercami ani uprawnionymi do zachowku. Obdarowany może odmówić przyjęcia darowizny.
PrzykładJan Kowalski, wdowiec z dwójką dorosłych dzieci — córką Ewą i synem Piotrem — postanawia w czerwcu 2024 r. przekazać Ewie aktem notarialnym mieszkanie warte 600 000 zł. W akcie strony zgodnie oświadczają, że darowizna nie jest obciążona żadnym poleceniem. Jan umiera w marcu 2026 r., pozostawiając testament, w którym cały majątek (oszczędności 80 000 zł) zapisuje Ewie. Piotr, pominięty w testamencie, ma prawo do zachowku w wysokości połowy swojego udziału ustawowego, czyli 1/4 wartości całego majątku spadkowego, z doliczeniem darowizn. Substrat zachowku wynosi: 80 000 zł (schedę) + 600 000 zł (darowizna na rzecz Ewy jako spadkobierczyni — dolicza się bez względu na datę) = 680 000 zł. Zachowek Piotra: 1/4 z 680 000 zł = 170 000 zł. Ewa musi zapłacić bratu 170 000 zł w terminie wyznaczonym przez sąd, a jeśli go przekroczy — z ustawowymi odsetkami za opóźnienie. Gdyby Ewa wykazała, że ojciec odwołał wobec niej darowiznę przed śmiercią z powodu rażącej niewdzięczności i złożył stosowne oświadczenie na piśmie, kwota ta mogłaby być doliczona do substratu inaczej — jednak samo odwołanie musi nastąpić w roku od dowiedzenia się o zachowaniu uzasadniającym odwołanie.
