Dobre obyczaje
Klauzula generalna odwołująca się do moralnych norm społeczeństwa. Sprzeczność z dobrymi obyczajami może powodować nieważność czynności. art. 58 K.c.
Dobre obyczaje to klauzula generalna odsyłająca do pozaprawnych norm moralnych i obyczajowych, powszechnie respektowanych w danym kręgu społecznym lub zawodowym. Na gruncie art. 58 § 2 K.c. czynność prawna sprzeczna z zasadami współżycia społecznego jest nieważna; w obrocie konsumenckim odpowiednikiem dobrych obyczajów posługuje się odrębna instytucja klauzul abuzywnych. Art. 385¹ K.c. uznaje bowiem postanowienie umowne za niedozwolone (abuzywne), gdy kształtuje prawa i obowiązki konsumenta sprzecznie z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy — takie postanowienie nie wiąże konsumenta. Ocena następuje według stanu z chwili zawarcia umowy, z uwzględnieniem jej treści i okoliczności towarzyszących. Sąd bada, czy przedsiębiorca postępował uczciwie, z poszanowaniem równorzędności stron. Pojęcie to bywa też stosowane w prawie nieuczciwej konkurencji (art. 3 u.z.n.k.) jako miernik niedozwolonej praktyki rynkowej. Klauzula jest podatna na zmieniające się standardy — jej treść wyznacza orzecznictwo i doktryna.
PrzykładKonsument Adam zawiera z dużą firmą telekomunikacyjną umowę na internet na 24 miesiące za 59 zł miesięcznie. W regulaminie, dostarczonym w formie pliku PDF liczącego 47 stron, zamieszczono postanowienie w punkcie 18.3, zgodnie z którym operator może jednostronnie zmienić cennik z zachowaniem 7-dniowego terminu powiadomienia — bez prawa konsumenta do wypowiedzenia umowy bez opłaty. Po ośmiu miesiącach firma podnosi stawkę do 79 zł. Adam powołuje się na punkt 18.3 i odmawia zapłaty różnicy. Operator pozywa go o zaległe 20 zł za pierwsze dwa miesiące po podwyżce. Sąd Rejonowy stwierdza, że klauzula z punktu 18.3 kształtuje prawa i obowiązki konsumenta sprzecznie z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy w rozumieniu art. 385¹ K.c. — Adam nie mógł w chwili zawierania umowy przewidzieć, jak wysoka może być podwyżka, i był pozbawiony prawa do bezkosztowego odstąpienia. Sąd uznaje postanowienie za niedozwolone i oddala powództwo w zakresie kwestionowanej różnicy. Równolegle sprawą zajmuje się Prezes UOKiK, który wszczyna postępowanie i nakłada na operatora karę w wysokości 1% rocznego obrotu za stosowanie praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, kwalifikując ją jako działanie sprzeczne z dobrymi obyczajami w obrocie handlowym.
Zobacz też: klauzula generalna · zasady współżycia społecznego
