Dożywocie
Umowa przeniesienia własności nieruchomości w zamian za zapewnienie zbywcy dożywotniego utrzymania. art. 908 K.c.
Umowa o dożywocie (art. 908 K.c.) polega na tym, że zbywca przenosi własność nieruchomości na nabywcę, a nabywca zobowiązuje się zapewnić zbywcy (lub osobie mu bliskiej) dożywotnie utrzymanie: przyjąć go jako domownika, dostarczać wyżywienia, ubrania, mieszkania, pomocy i pielęgnacji w chorobie oraz sprawić własnym kosztem pogrzeb. Jest to umowa odpłatna i wzajemna, przez co — inaczej niż darowizna — nie wlicza się jej wartości do podstawy obliczania zachowku. Prawo dożywocia wpisuje się do księgi wieczystej, przez co jest skuteczne wobec każdego, kto nabędzie nieruchomość. Jeżeli stosunki między stronami układają się tak, że nie można wymagać ich bliskiego kontaktu (np. konflikt, przemoc), sąd może na żądanie każdej ze stron zamienić wszystkie lub niektóre uprawnienia objęte dożywociem na dożywotnią rentę pieniężną (art. 913 § 1 K.c.). W wyjątkowych wypadkach sąd może na żądanie zobowiązanego lub dożywotnika rozwiązać umowę dożywocia (art. 913 § 2 K.c.).
PrzykładOsiemdziesięcioletnia pani Zofia jest właścicielką domu jednorodzinnego w Krakowie, wycenionego przez rzeczoznawcę na 420 000 zł. Nie mając dzieci, postanawia przenieść własność domu na siostrzeńca Andrzeja w zamian za dożywotnią opiekę. W grudniu 2022 r. strony zawierają przed notariuszem umowę dożywocia: Andrzej przejmuje własność nieruchomości i zobowiązuje się przyjąć ciocię jako domownika, dostarczać jej wyżywienie, odzież, opał i pomoc lekarską, a po śmierci — sprawić pogrzeb na własny koszt. Prawo dożywocia zostaje wpisane do działu III księgi wieczystej, co sprawia, że obciąża nieruchomość niezależnie od jej ewentualnych późniejszych zbywców. Przez pierwsze dwa lata układ funkcjonuje poprawnie, jednak w 2024 r. Andrzej zawiera związek małżeński i wprowadza żonę do domu. Relacje między kobietami stają się bardzo napięte, pani Zofia czuje się ignorowana i zaniedbywana — Andrzej przestaje zapewniać jej posiłki i odmawia dowożenia do lekarza. Pani Zofia wnosi do Sądu Okręgowego pozew na podstawie art. 913 § 1 K.c. Sąd po przeprowadzeniu postępowania dowodowego — wysłuchaniu stron, zeznaniach sąsiadki i lekarza pierwszego kontaktu — stwierdza, że dalsze zamieszkiwanie stron pod jednym dachem jest niemożliwe i zamienia całość uprawnień dożywotnika na rentę pieniężną w wysokości 1 800 zł miesięcznie, płatną do dziesiątego dnia każdego miesiąca pod rygorem odsetek ustawowych za opóźnienie.
