Jak oddłużyć hipotekę z tytułu zaległych alimentów?

Zabezpieczenie wierzytelności alimentacyjnej

Zgodnie z art. 65 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (dalej k.w.i.h.) – w celu zabezpieczenia oznaczonej wierzytelności wynikającej z określonego stosunku prawnego można nieruchomość obciążyć prawem, na mocy którego wierzyciel może dochodzić zaspokojenia z nieruchomości bez względu na to, czyją stała się własnością, i z pierwszeństwem przed wierzycielami osobistymi właściciela nieruchomości (hipoteka).

Zobacz też: Kara za brak księgi wieczystej

Wpis hipoteki przymusowej do KW

Podstawą wpisu hipoteki przymusowej w księdze wieczystej jest tytuł wykonawczy stwierdzający istnienie wierzytelności, czyli tzw. tytuł egzekucyjny, np. nakaz zapłaty, akt notarialny, ugoda sądowa, który został zaopatrzony przez sąd w klauzulę wykonalności. Jeśli wierzyciel spełni ten warunek, może mieć pewność, że sąd nie oddali wniosku ze względu na brak podstaw ustanowienia hipoteki.

Natomiast stosownie do art. 109 k.w.i.h:

„1. Wierzyciel, którego wierzytelność jest stwierdzona tytułem wykonawczym, określonym w przepisach o postępowaniu egzekucyjnym, może na podstawie tego tytułu uzyskać hipotekę na wszystkich nieruchomościach dłużnika (hipoteka przymusowa).

2. Jeżeli nieruchomość jest własnością Skarbu Państwa, hipoteka przymusowa może być ustanowiona w wypadkach przewidzianych w przepisach ustawowych”.

Wierzyciel może żądać wpisu hipoteki przymusowej na sumę nie wyższą niż wynikająca z treści dokumentu stanowiącego podstawę jej wpisu do księgi wieczystej. Jeżeli z dokumentu tego nie wynika wysokość sumy hipoteki, suma hipoteki nie może przewyższać więcej niż o połowę zabezpieczonej wierzytelności wraz z roszczeniami o świadczenia uboczne określonymi w dokumencie stanowiącym podstawę wpisu hipoteki na dzień złożenia wniosku o wpis hipoteki.

Zobowiązanie alimentacyjne było częściowo regulowane przez zmarłą matkę siostrzeńca, czyli Pani siostrę. A nawet była synowa (matka dziecka) otrzymała swego czasu 2 tys. zł za pokwitowaniem na poczet przyszłych alimentów od Pani siostry, mimo to wniosła sprawę o alimenty oraz uzyskała wpis hipoteki przymusowej.

Pytanie: w jaki sposób dłużnik alimentacyjny może oddłużyć hipotekę?

Oddłużenie hipoteki – powództwo przeciwegzekucyjne

Jeżeli w sprawie toczy się postępowanie egzekucyjne, to Pani siostrzeniec, moim zdaniem, powinien wnieść powództwo przeciwegzekucyjne o częściowe pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności.

Powództwo przeciwegzekucyjne stanowi prawne (merytoryczne) środki obrony dłużnika przed nieprawidłową (w tym bezprawną) egzekucją. Innymi słowy stanowi ono element gwarancji należytego przebiegu egzekucji.

Instytucję powództwa opozycyjnego reguluje przepis art. 840 Kodeksu postępowania cywilnego (K.p.c.).

Powództwo opozycyjne

Zgodnie z nim dłużnik może, w drodze powództwa opozycyjnego, żądać pozbawienia tytułu wykonawczego (przykładowo – wyroku sądowego) wykonalności w całości lub części, po pierwsze – jeżeli przeczy zdarzeniom, na których oparto wydanie klauzuli wykonalności, a w szczególności gdy kwestionuje istnienie obowiązku stwierdzonego tytułem egzekucyjnym niebędącym orzeczeniem sądu (np. ugoda zawarta przed sądem czy bankowy tytuł egzekucyjny) i po drugie – gdy kwestionuje przejście obowiązku mimo istnienia formalnego dokumentu stwierdzającego to przejście.

Przykładowo, rozłożenie przez wierzyciela na raty przysługującej mu od dłużnika należności może być podstawą powództwa opozycyjnego, jeżeli rozłożenie na raty miało miejsce przed wytoczeniem powództwa, a wierzyciel wszczął egzekucję do całej należnej sumy (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 października 2000 r., sygn. V CKN 110/2000).

Podstawą powództwa opozycyjnego może być również okoliczność, iż po powstaniu tytułu egzekucyjnego (w tym również orzeczenia sądu) nastąpiło zdarzenie, wskutek którego zobowiązanie wygasło albo nie może być egzekwowane (przykładowo – nastąpiło skuteczne potrącenie wierzytelności wzajemnej przez dłużnika albo zapłata); gdy tytułem jest orzeczenie sądowe, dłużnik może powództwo oprzeć także na zdarzeniach, które nastąpiły po zamknięciu rozprawy, a także zarzucie spełnienia świadczenia, jeżeli zarzut ten nie był przedmiotem rozpoznania w sprawie (przykładowo – zapłata zasądzonej kwoty przez dłużnika nastąpiła po wydaniu wyroku).

Powództwo opozycyjne dłużnik może wytoczyć zarówno po wszczęciu postępowania egzekucyjnego, jak i przed, po to by już wtedy zapobiec jego wszczęciu i prowadzeniu.

Powództwo opozycyjne wytacza się przed sądem rzeczowo właściwym, w którego okręgu prowadzona jest egzekucja. Jeżeli egzekucji jeszcze nie wszczęto, powództwo o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności (powództwo przeciwegzekucyjne) wytacza się według przepisów o właściwości ogólnej (co oznacza za zazwyczaj wedle miejsca zamieszkania lub siedziby pozwanego).

Powództwo przeciwegzekucyjne wytacza się przeciwko wierzycielowi.

Przepis art. 843 § 3 K.p.c. przewiduje tzw. prekluzję procesową w odniesieniu do faktów i zarzutów przytaczanych jako podstawa powództwa przeciwegzekucyjnego. Zgodnie z tym przepisem wszystkie zarzuty powinny być zgłoszone już w pozwie, pod rygorem utraty prawa korzystania z nich w dalszym postępowaniu, chyba że powód wykaże, iż z przyczyn od siebie niezależnych nie mógł ich zgłosić w pozwie.

Zmniejszenie zaległości alimentacyjnej

Takie powództwo powinno zmniejszyć zaległość alimentacyjną o wpłaconą kwotę, oczywiście jeżeli zostanie wykazane, że taką kwotę matka dziecka rzeczywiście otrzymała i była ona przeznaczona na alimenty, a nie na inne cele.

Alimenty jednak cały czas rosną, a powództwo nie spowoduje wstrzymania egzekucji.

Komornik nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym (co wynika wprost z art. 804 K.p.c.). Skoro wierzyciel złożył wniosek o prowadzenie egzekucji, to komornik jako organ egzekucyjny był obowiązany, na podstawie tego wniosku, wszcząć egzekucję i prowadzić ją przeciwko Pani siostrzeńcowi.

Należy wskazać także, że Kodeks postępowania cywilnego wskazuje sytuacje, w których komornik umarza postępowanie egzekucyjne z urzędu.

Umorzenie postępowania egzekucyjnego

Zgodnie z art. 824 § 1 K.p.c. postępowanie umarza się w całości lub części z urzędu:

• jeżeli okaże się, że egzekucja nie należy do organów sądowych,
• jeżeli wierzyciel lub dłużnik nie ma zdolności sądowej albo gdy egzekucja ze względu na jej przedmiot lub na osobę dłużnika jest niedopuszczalna;
• jeżeli jest oczywiste, że z egzekucji nie uzyska się sumy wyższej od kosztów egzekucyjnych.

Sytuacje, w których komornik umarza postępowanie na wniosek strony, określone są z kolei w art. 825 K.p.c. Przepis ten wskazuje, że organ egzekucyjny umorzy postępowanie w całości lub części na wniosek:

• jeżeli tego zażąda wierzyciel; jednakże w sprawach, w których egzekucję wszczęto z urzędu lub na żądanie uprawnionego organu, wniosek wierzyciela o umorzenie postępowania wymaga zgody sądu lub uprawnionego organu, który zażądał wszczęcia egzekucji;
• jeżeli prawomocnym orzeczeniem tytuł wykonawczy został pozbawiony wykonalności,
• jeżeli egzekucję skierowano przeciwko osobie, która według klauzuli wykonalności nie jest dłużnikiem i która sprzeciwiła się prowadzeniu egzekucji, albo jeżeli prowadzenie egzekucji pozostaje z innych powodów w oczywistej sprzeczności z treścią tytułu wykonawczego,
• jeżeli wierzyciel jest w posiadaniu zastawu zabezpieczającego pełne zaspokojenie egzekwowanego roszczenia, chyba że egzekucja skierowana jest do przedmiotu zastawu,
• jeżeli, w wypadku egzekucji prowadzonej na podstawie tytułu wykonawczego w postaci zaopatrzonego w klauzulę wykonalności tytułu egzekucyjnego, o którym mowa w art. 1153 zn. 1, dłużnik przedstawi przewidziane w przepisach odrębnych zaświadczenie o utracie lub ograniczeniu wykonalności, z którego wynika, że tytuł nie jest już wykonalny.

Jak wynika z powyższych przepisów, nie ma możliwości umorzenia postępowania egzekucyjnego na wniosek dłużnika. To postępowanie może być umorzone na wniosek wierzyciela.

Dopóki matka dziecka nie złoży wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego, to egzekucja będzie nadal prowadzona.

Jak już wskazałem, pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności w części dotyczącej zapłaconych dobrowolnie świadczeń zapobiega sytuacji, w której wierzyciel egzekwuje już zapłacone mu świadczenia.

Ewentualne powództwo przeciwegzekucyjne składa się w sądzie, w którego okręgu prowadzona jest egzekucja. Opłata sądowa wynosi 5% wartości przedmiotu sporu, a ta to np. kwota zapłaconych już alimentów, które wierzyciel mimo ich zapłacenia chce egzekwować.

Pozwanym w tej sprawie jest wierzyciel, a więc w przypadku określonym w Pani pytaniu, dziecko reprezentowane przez matkę.

Zgoda wierzyciela

Tak więc jeżeli dłużnik chce się uchylić od egzekucji alimentów, które były już zapłacone, może złożyć w sądzie pozew przeciwegzekucyjny. Nie spowoduje to jednak na tym etapie uchylenia wpisu o hipotece. Obecnie moim zdaniem wszelkie sposoby wykreślenia hipoteki z nieruchomości siostrzeńca podjęte z jego inicjatywy, a bez zgody wierzyciela, będą skazane na porażkę.

Po wygaśnięciu wierzytelności zabezpieczonej hipoteką i odmowie dokonania przez wierzyciela czynności umożliwiającej wykreślenie hipoteki, dłużnik może domagać się wykreślenia wpisu w drodze powództwa o usunięcie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym. Tak uznał Sąd Najwyższy w ciągle aktualnym wyroku z dnia 16 listopada 1998 r., sygn. akt I CKN 885/97.

Bez wątpienia z chwilą zaspokojenia zabezpieczonej wierzytelności hipoteka wygasła, mimo iż nadal figuruje jej wpis w księdze wieczystej. W takiej sytuacji wierzyciel powinien dokonać wszelkich czynności umożliwiających wykreślenie hipoteki z księgi wieczystej. Wynika to z przepisów art. 94 i 100 ustawy o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2013 r. poz. 707 ze zm.). Chodzi tutaj w gruncie rzeczy o wystawienie przez wierzyciela hipotecznego zgody na wykreślenie hipoteki lub przynajmniej wydanie pokwitowania przyjęcia reszty ceny, przy czym w obu przypadkach dokument musi być sporządzony w formie pisemnej z podpisem notarialnie poświadczonym.

Jednak w przypadku należności alimentacyjnych sprawa ma się odmiennie.

Zgodnie z art. 94 ustawy o księgach wieczystych i hipotece – wygaśnięcie wierzytelności zabezpieczonej hipoteką pociąga za sobą wygaśnięcie hipoteki, chyba że z danego stosunku prawnego mogą powstać w przyszłości kolejne wierzytelności podlegające zabezpieczeniu. Przepis art. 99 zn. 1 ust. 1 stosuje się odpowiednio.

Jak z powyższego wynika, aby doszło do wygaśnięcia hipoteki na podstawie art. 94, konieczne jest wystąpienie dwóch przesłanek, tj. wygaśnięcia wierzytelności hipotecznej (wraz z ewentualnymi roszczeniami o świadczenia uboczne) oraz braku możliwości powstania kolejnych wierzytelności hipotecznych. Zestawienie art. 94 z art. 94 zn. 1 wskazuje z kolei, że zakresem art. 94 objęte są tylko te przypadki, gdy zabezpieczeniem były objęte wierzytelności, które wynikają z jednego, określonego stosunku prawnego.

Artykuł 94 znajduje przy tym zastosowanie zarówno do hipoteki umownej, jak i hipoteki przymusowej. W przypadku tej ostatniej, z uwagi na jej konstrukcję, wygaśnięcie wierzytelności jest wystarczającą przesłanką wygaśnięcia hipoteki, chyba że dopuści się możliwość zabezpieczenia przez hipotekę przymusową zapłaty np. alimentów zasądzonych na przyszłość. W takim wypadku hipoteka wygasałaby dopiero w razie wygaśnięcia obowiązku alimentacyjnego (por. Ustawa o księgach wieczystych i hipotece. Przepisy o postępowaniu wieczystoksięgowym. Komentarz Jelonek-Jarco Barbara, Kućka Michał, Pisuliński Jerzy, Przyborowski Łukasz, Swaczyna Bartłomiej, Zawadzka Julita).

Wobec powyższego, hipoteka na nieruchomości może istnieć, jednak jeżeli Pani siostrzeniec będzie płacił należycie alimenty, nie będzie ona mogła zostać „wykorzystana” przez matkę dziecka.

Obecnie pozostaje więc Pani siostrzeńcowi wysłać wezwanie do wykreślenia hipoteki do komornika jak i bezpośrednio do wierzyciela, na której wniosek hipoteka została ustanowiona.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
2. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296
3. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 października 2000 r., sygn. V CKN 110/2000

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.