Jak oddłużyć hipotekę za zaległe alimenty?

Co oznacza hipoteka za zaległe alimenty?

Hipoteka jest zabezpieczeniem wierzytelności na nieruchomości. Zgodnie z art. 65 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece wierzyciel może dochodzić zaspokojenia z nieruchomości bez względu na to, czyją stała się własnością, i z pierwszeństwem przed wierzycielami osobistymi właściciela nieruchomości.

W sprawach alimentacyjnych najczęściej chodzi o hipotekę przymusową wpisaną na podstawie tytułu wykonawczego, czyli tytułu egzekucyjnego zaopatrzonego w klauzulę wykonalności. Tytułem może być na przykład wyrok zasądzający alimenty, ugoda sądowa albo inne orzeczenie nadające się do egzekucji.

Wpis hipoteki nie oznacza jeszcze sprzedaży nieruchomości, ale bardzo utrudnia obrót nieruchomością. Kupujący, bank albo notariusz będą widzieli obciążenie w księdze wieczystej, dlatego przed sprzedażą albo refinansowaniem kredytu zwykle trzeba doprowadzić do wykreślenia wpisu.

Zobacz również: kara za zwłokę w aktualizacji wpisów w księdze wieczystej

Dlaczego komornik wpisał hipotekę przymusową?

Wierzyciel alimentacyjny, w opisanej sytuacji małoletnie dziecko reprezentowane przez matkę, może prowadzić egzekucję z majątku dłużnika alimentacyjnego. Jeżeli dłużnik jest właścicielem nieruchomości, wierzyciel może dążyć do zabezpieczenia należności przez wpis hipoteki przymusowej do księgi wieczystej.

Podstawą wpisu hipoteki przymusowej jest co do zasady tytuł wykonawczy stwierdzający istnienie wierzytelności. Z art. 109 ustawy o księgach wieczystych i hipotece wynika, że wierzyciel, którego wierzytelność jest stwierdzona takim tytułem, może uzyskać hipotekę przymusową na nieruchomościach dłużnika.

W praktyce sąd wieczystoksięgowy bada przede wszystkim dokumenty stanowiące podstawę wpisu, a nie rozliczenia rodzinne między stronami. Jeżeli dłużnik twierdzi, że część alimentów została już zapłacona, powinien to wykazać w postępowaniu egzekucyjnym albo w odrębnym procesie przeciwko wierzycielowi.

Czy wpłata dokonana przez babcię dziecka zmniejsza dług?

Tak, ale tylko wtedy, gdy można udowodnić, że pieniądze zostały rzeczywiście przekazane wierzycielowi alimentacyjnemu i że były przeznaczone na alimenty za konkretne okresy albo na poczet przyszłych alimentów. Sam fakt, że zapłaty dokonała matka dłużnika, nie przekreśla znaczenia tej wpłaty. Zobowiązanie pieniężne może zostać wykonane także przez osobę trzecią, jeżeli wierzyciel świadczenie przyjął.

Najważniejsze są dowody: pokwitowanie, przelew, korespondencja, wiadomości, zeznania świadków oraz treść samego pokwitowania. Jeżeli dokument wskazuje, że kwota 2000 zł została przyjęta na poczet alimentów, dłużnik powinien żądać zaliczenia tej kwoty na konkretne raty alimentacyjne.

Problem pojawia się wtedy, gdy wierzyciel twierdzi, że pieniądze dotyczyły innego rozliczenia, prezentu albo dobrowolnej pomocy. Wtedy rozstrzygające znaczenie może mieć treść pokwitowania oraz pozostały materiał dowodowy.

Jak ustalić rzeczywiste zadłużenie alimentacyjne?

Przed podjęciem działań warto zebrać pełne dane o egzekucji. Dłużnik powinien uzyskać od komornika informację o aktualnym stanie sprawy, wysokości należności głównej, odsetek, kosztów egzekucyjnych oraz o tym, na jakiej podstawie prowadzona jest egzekucja.

Następnie należy zestawić wszystkie raty alimentacyjne z wpłatami dokonanymi przez dłużnika albo w jego imieniu. W rozliczeniu trzeba uwzględnić datę zapłaty, tytuł przelewu lub pokwitowania, okres, którego wpłata dotyczyła, oraz to, czy wierzyciel przyjął świadczenie bez zastrzeżeń.

Jeżeli z rozliczenia wynika nadpłata albo zawyżenie długu, pierwszym krokiem powinno być pisemne wezwanie wierzyciela do ograniczenia egzekucji, skorygowania wniosku egzekucyjnego i złożenia dokumentów potrzebnych do wykreślenia hipoteki, jeżeli zabezpieczona wierzytelność wygasła.

Powództwo przeciwegzekucyjne przy zaległych alimentach

Jeżeli wierzyciel nie uznaje wcześniejszej zapłaty, dłużnik może rozważyć powództwo przeciwegzekucyjne, nazywane także powództwem opozycyjnym. Podstawą jest art. 840 Kodeksu postępowania cywilnego. Pozew służy pozbawieniu tytułu wykonawczego wykonalności w całości albo w części.

W opisanej sytuacji najczęściej chodzi o częściowe pozbawienie wykonalności tytułu w zakresie alimentów, które zostały już zapłacone. Dłużnik musi wykazać, że po powstaniu tytułu egzekucyjnego albo po zamknięciu rozprawy nastąpiło zdarzenie powodujące wygaśnięcie zobowiązania w całości lub części, na przykład zapłata.

Jeżeli tytułem jest orzeczenie sądu, dłużnik może oprzeć powództwo między innymi na zdarzeniach, które nastąpiły po zamknięciu rozprawy, oraz na zarzucie spełnienia świadczenia, jeżeli zarzut ten nie był rozpoznany w sprawie. W praktyce oznacza to, że trzeba precyzyjnie wskazać, które raty alimentów zostały zapłacone i kiedy.

Powództwo wytacza się przeciwko wierzycielowi. Gdy wierzycielem jest małoletnie dziecko, pozwanym jest dziecko reprezentowane przez przedstawiciela ustawowego, najczęściej matkę. Trzeba jednak pamiętać, że niektóre czynności dotyczące roszczeń małoletniego mogą wymagać oceny przez sąd rodzinny, zwłaszcza gdy chodzi o zrzeczenie się albo ugodowe ograniczenie istotnych praw dziecka.

Gdzie złożyć pozew i co w nim wskazać?

Jeżeli egzekucja już trwa, powództwo przeciwegzekucyjne wytacza się przed sądem rzeczowo właściwym, w którego okręgu prowadzi się egzekucję. Jeżeli egzekucji jeszcze nie wszczęto, stosuje się ogólne zasady właściwości.

W pozwie trzeba podać wszystkie zarzuty, na których dłużnik opiera żądanie. Wynika to z art. 843 § 3 Kodeksu postępowania cywilnego. Pominięcie zarzutu może oznaczać utratę możliwości powołania go później, chyba że dłużnik wykaże, że nie mógł go wcześniej zgłosić z przyczyn od siebie niezależnych.

Do pozwu należy dołączyć dowody zapłaty, odpis tytułu wykonawczego, dokumenty od komornika, rozliczenie rat alimentacyjnych oraz korespondencję z wierzycielem. Warto także rozważyć wniosek o zabezpieczenie przez zawieszenie egzekucji w spornym zakresie, ale o takim zabezpieczeniu decyduje sąd.

Opłata sądowa zależy od wartości przedmiotu sporu. W typowej sprawie będzie nią kwota, co do której dłużnik żąda pozbawienia tytułu wykonawczego wykonalności, na przykład suma alimentów już zapłaconych, a mimo to nadal egzekwowanych.

Czego nie może zrobić komornik?

Komornik nie rozstrzyga sporu o to, czy wierzyciel prawidłowo zaliczył wcześniejsze wpłaty. Zgodnie z art. 804 Kodeksu postępowania cywilnego organ egzekucyjny nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym.

Oznacza to, że samo pismo do komornika z informacją, że babcia dziecka zapłaciła 2000 zł, może nie wystarczyć do zakończenia egzekucji. Komornik może uwzględnić dokumenty w takim zakresie, w jakim pozwalają mu na to przepisy i stanowisko wierzyciela, ale nie zastąpi sądu w rozstrzygnięciu sporu między stronami.

Postępowanie egzekucyjne może zostać umorzone albo ograniczone między innymi wtedy, gdy zażąda tego wierzyciel, gdy tytuł wykonawczy zostanie prawomocnie pozbawiony wykonalności albo gdy zachodzą ustawowe podstawy umorzenia. W typowej sytuacji dłużnik powinien więc działać równolegle wobec wierzyciela i przed sądem.

Jak doprowadzić do wykreślenia hipoteki?

Samo ograniczenie egzekucji nie zawsze wystarczy do wykreślenia hipoteki. Hipoteka wygasa z chwilą wygaśnięcia zabezpieczonej wierzytelności, chyba że z danego stosunku prawnego mogą powstać kolejne wierzytelności objęte zabezpieczeniem. W sprawach alimentacyjnych ma to duże znaczenie, bo obowiązek alimentacyjny może trwać i rodzić kolejne raty.

Jeżeli zabezpieczona zaległość została spłacona, dłużnik powinien uzyskać od wierzyciela dokument pozwalający na wykreślenie hipoteki z księgi wieczystej. W praktyce jest to zgoda wierzyciela hipotecznego na wykreślenie hipoteki, zwykle z podpisem notarialnie poświadczonym, a następnie wniosek do sądu wieczystoksięgowego.

Jeżeli wierzyciel odmawia wydania zgody mimo spłaty zabezpieczonej wierzytelności, możliwe jest dochodzenie usunięcia niezgodności między stanem prawnym ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym. W orzecznictwie przyjmuje się, że po wygaśnięciu wierzytelności zabezpieczonej hipoteką wierzyciel powinien podjąć czynności umożliwiające wykreślenie hipoteki. W tym kontekście zachowuje znaczenie wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 listopada 1998 r., sygn. akt I CKN 885/97.

Czy można wykreślić hipotekę bez zgody matki dziecka?

Bez zgody wierzyciela wykreślenie hipoteki jest trudniejsze, ale nie zawsze niemożliwe. Jeżeli dłużnik ma prawomocne orzeczenie potwierdzające, że wierzytelność wygasła albo że tytuł wykonawczy został pozbawiony wykonalności w odpowiednim zakresie, może wykorzystać je w dalszych działaniach dotyczących księgi wieczystej.

Trzeba jednak odróżnić dwie sytuacje. Jeżeli zapłacono tylko część zaległości, hipoteka może nadal zabezpieczać pozostały dług. Jeżeli natomiast spłacono całą zabezpieczoną wierzytelność, a nie ma podstaw do zabezpieczania przyszłych należności, dłużnik powinien żądać dokumentów do wykreślenia wpisu.

W sprawach alimentacyjnych sąd i strony będą szczególnie ostrożnie oceniać czynności prowadzące do rezygnacji z zabezpieczenia roszczeń małoletniego. Dlatego przed przyjęciem strategii warto ustalić, czy hipoteka zabezpiecza wyłącznie zaległość, czy także alimenty mogące powstać w przyszłości.

Co powinien zrobić dłużnik krok po kroku?

• Uzyskać od komornika aktualne rozliczenie zadłużenia, kosztów i podstaw egzekucji.
• Zebrać wszystkie dowody wpłat, w tym pokwitowanie kwoty 2000 zł i dokumenty wskazujące, że była to zapłata alimentów.
• Przygotować tabelę rozliczenia rat alimentacyjnych z przypisaniem wpłat do konkretnych okresów.
• Wezwać wierzyciela do zaliczenia wpłat, ograniczenia egzekucji i wydania zgody na wykreślenie hipoteki, jeżeli dług wygasł.
• W razie odmowy rozważyć powództwo przeciwegzekucyjne oraz wniosek o zabezpieczenie w spornym zakresie.
• Po spłacie zabezpieczonej wierzytelności złożyć wniosek wieczystoksięgowy o wykreślenie hipoteki, dołączając właściwy dokument od wierzyciela albo orzeczenie sądu.

FAQ

Czy komornik sam wykreśli hipotekę po zapłacie długu?

Co do zasady nie. Wykreślenie hipoteki następuje w postępowaniu wieczystoksięgowym na podstawie odpowiednich dokumentów, najczęściej zgody wierzyciela hipotecznego albo orzeczenia sądu. Komornik może rozliczyć egzekucję, ale nie zastępuje wierzyciela w złożeniu zgody na wykreślenie wpisu.

Czy zapłata przez babcię dziecka może być zaliczona na alimenty?

Tak, jeżeli z dowodów wynika, że wierzyciel przyjął pieniądze jako zapłatę alimentów. Najlepiej, gdy pokwitowanie wskazuje kwotę, datę, strony i okres, którego dotyczy płatność. Im bardziej ogólny dokument, tym większe ryzyko sporu.

Czy powództwo przeciwegzekucyjne wstrzymuje egzekucję?

Samo wniesienie pozwu zwykle nie wstrzymuje egzekucji. Dłużnik może jednak złożyć wniosek o zabezpieczenie, na przykład o zawieszenie egzekucji w spornym zakresie. O uwzględnieniu takiego wniosku decyduje sąd.

Czy można wykreślić hipotekę, gdy obowiązek alimentacyjny nadal trwa?

To zależy od zakresu zabezpieczenia. Jeżeli hipoteka zabezpiecza wyłącznie określoną zaległość i ta zaległość została spłacona, można żądać wykreślenia. Jeżeli zabezpieczenie obejmuje także przyszłe wierzytelności z tego samego stosunku prawnego, sprawa wymaga dokładnej analizy tytułu i wpisu w księdze wieczystej.

Kogo pozywa się w sprawie o pozbawienie wykonalności tytułu?

Pozywa się wierzyciela. Jeżeli wierzycielem alimentacyjnym jest małoletnie dziecko, stroną pozwaną jest dziecko reprezentowane przez przedstawiciela ustawowego, najczęściej matkę. W pozwie należy bardzo dokładnie opisać, jakiej części tytułu dotyczy żądanie.

Podsumowanie

Oddłużenie hipoteki wpisanej z powodu zaległych alimentów wymaga najpierw ustalenia, jaka część długu rzeczywiście istnieje. Jeżeli część alimentów została zapłacona, trzeba to udowodnić i zażądać ograniczenia egzekucji. Gdy wierzyciel odmawia, właściwym narzędziem może być powództwo przeciwegzekucyjne.

Wykreślenie hipoteki jest odrębnym etapem. Najprostsza droga to spłata zabezpieczonej wierzytelności i uzyskanie zgody wierzyciela z podpisem notarialnie poświadczonym. Jeżeli wierzyciel mimo wygaśnięcia długu nie współpracuje, konieczne może być postępowanie sądowe dotyczące treści księgi wieczystej.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece
2. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296
3. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 października 2000 r., sygn. V CKN 110/2000
4. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 listopada 1998 r., sygn. akt I CKN 885/97

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.