Konkubinat
Trwały związek faktyczny dwojga osób bez ślubu. Nie tworzy wspólności majątkowej, dziedziczenia ustawowego ani obowiązku alimentacyjnego między partnerami; znaczenie mogą mieć rozliczenia majątkowe oraz sprawy wspólnych dzieci. (brak regulacji)
Konkubinat to trwały, rzeczywisty związek dwojga osób o charakterze zbliżonym do małżeństwa, lecz pozbawiony formalnej rejestracji. Polskie prawo cywilne nie zawiera odrębnej regulacji tej instytucji — partnerzy nie stają się z mocy prawa współwłaścicielami majątku nabytego w czasie związku, nie dziedziczą po sobie z ustawy i nie są objęci wspólnością ustawową. Do rozliczeń majątkowych po rozstaniu lub śmierci partnera zastosowanie mają przepisy o: współwłasności w częściach ułamkowych (art. 195 K.c.), bezpodstawnym wzbogaceniu (art. 405 K.c.) oraz zwrocie nakładów. Partner może dziedziczyć wyłącznie na podstawie testamentu; w podatku od spadków i darowizn zalicza się do III grupy podatkowej, co oznacza najwyższe stawki i najniższą kwotę wolną. Alimenty między byłymi konkubentami nie przysługują. W zakresie opieki nad wspólnymi dziećmi każde z rodziców ma pełnię praw rodzicielskich (o ile sąd nie postanowił inaczej).
PrzykładKarolina Lis i Piotr Nowak żyli razem przez 10 lat bez ślubu. W 2016 r. Karolina ze środków własnych (oszczędności z pracy zagranicznej, 85 000 zł) sfinansowała remont mieszkania należącego wyłącznie do Piotra — wymianę instalacji elektrycznej, łazienkę i kuchnię. Karolina zachowała faktury na swoje dane osobowe oraz przelewy ze swojego konta. W 2024 r. rozstali się, a Piotr zażądał wyprowadzki w ciągu miesiąca, odmawiając jakichkolwiek rozliczeń. Karolina wniosła do sądu rejonowego powództwo o zapłatę 85 000 zł z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia (art. 405 K.c.) — wskazując, że Piotr bez podstawy prawnej uzyskał trwałą korzyść majątkową kosztem jej majątku. Piotr twierdził, że nakłady były darowizną. Sąd przeprowadził dowód z dokumentów (faktury, przelewy) oraz zeznań świadków — koleżanki Karoliny i brata Piotra — i ustalił, że strony nie rozmawiały o darowiźnie, a Karolina dokonywała nakładów z zamiarem rozliczenia w przyszłości. Sąd zasądził na jej rzecz 78 000 zł (pomniejszając o normalny stopień zużycia materiałów po 8 latach). Piotr nie zapłacił dobrowolnie; Karolina wszczęła egzekucję komorniczą. Jednocześnie Karolina musiała pamiętać, że bez testamentu Piotra nie dziedziczyłaby po nim ani złotówki — jako konkubina zalicza się do III grupy podatkowej w podatku od spadków.
Zobacz też: małżeństwo · alimenty
