Zdolność do czynności prawnych
Możność samodzielnego dokonywania czynności prawnych. Pełna: od 18 lat. Ograniczona: 13-17 lat oraz ubezwłasnowolnieni częściowo. art. 11 K.c.
Zdolność do czynności prawnych to możność samodzielnego nabywania praw i zaciągania zobowiązań w drodze własnych działań. Pełną zdolność mają osoby pełnoletnie nieubezwłasnowolnione (od ukończenia 18 lat; wyjątek: małoletni, który zawarł małżeństwo — uzyskuje pełnoletność i nie traci jej mimo ewentualnego unieważnienia małżeństwa). Ograniczoną zdolność mają małoletni między 13. a 18. rokiem życia oraz osoby ubezwłasnowolnione częściowo — ich czynności prawne jednostronnie zobowiązujące lub rozporządzające wymagają co do zasady zgody przedstawiciela ustawowego (rodzica lub kuratora). Wyjątkowo małoletni może samodzielnie zawierać umowy należące do powszechnie zawieranych w drobnych bieżących sprawach życia codziennego (art. 20 K.c.) lub rozporządzać swoim zarobkiem (art. 21 K.c.). Całkowitego braku zdolności doświadczają dzieci poniżej 13. roku życia i osoby ubezwłasnowolnione całkowicie — ich czynności są bezwzględnie nieważne; działają za nie przedstawiciele ustawowi. Ubezwłasnowolnienie orzeka sąd okręgowy w postępowaniu nieprocesowym.
PrzykładPiętnastoletni Tomek otrzymuje co miesiąc 200 zł kieszonkowego. Za te pieniądze kupuje w sklepie bilet miesięczny komunikacji miejskiej (85 zł) i słuchawki bezprzewodowe (110 zł) — obydwie transakcje mieszczą się w katalogu czynności powszechnie zawieranych w drobnych bieżących sprawach życia codziennego z art. 20 K.c., więc Tomek dokonuje ich ważnie bez zgody rodziców. Kilka tygodni później Tomek chce otworzyć w banku konto osobiste z debetem 500 zł i kartą kredytową. Bank informuje, że zawarcie umowy rachunku z linią kredytową przez osobę niepełnoletnią wymaga pisemnej zgody przedstawiciela ustawowego, bo umowa ta jednostronnie zobowiązuje małoletniego do świadczenia pieniężnego przekraczającego zakres zwykłych spraw bieżących — art. 17 K.c. Mama Tomka przychodzi do oddziału, podpisuje stosowną zgodę i jako przedstawiciel ustawowy współotwiera rachunek. Rok później Tomek zatrudnia się na wakacje na umowę zlecenia i chce samodzielnie wypłacić zarobione 1 800 zł. Zgodnie z art. 21 K.c. może rozporządzać swoim zarobkiem bez zgody rodziców, chyba że sąd opiekuńczy z ważnych powodów postanowi inaczej — w tym wypadku bank wypłaca środki bez konieczności udziału rodziców. Gdy Tomek kończy 18 lat, uzyskuje pełną zdolność do czynności prawnych i od tej chwili wszystkie umowy zawiera wyłącznie we własnym imieniu.
Zobacz też: osoba fizyczna · ubezwłasnowolnienie
