Jak wygląda proces przeprowadzenia upadłości konsumenckiej?

Kto może ogłosić upadłość konsumencką

Przepisy o upadłości konsumenckiej stosuje się wobec osób fizycznych, których upadłości nie można ogłosić na zasadach ogólnych przewidzianych dla przedsiębiorców. Co istotne, postępowanie prowadzi się także wtedy, gdy dłużnik ma tylko jednego wierzyciela. Wniosek o ogłoszenie upadłości może zgłosić sam dłużnik, ale także wierzyciel - np. wierzyciel może złożyć wniosek wobec osoby, która była przedsiębiorcą, jeszcze przez rok od wykreślenia z rejestru (a wobec osoby faktycznie prowadzącej działalność nie zgłoszoną do rejestru - przez rok od zaprzestania działalności); w takich przypadkach postępowanie toczy się według przepisów o upadłości konsumenckie^.

Etap 1: złożenie wniosku

Wniosek składa się na urzędowym formularzu (wzory formularzy określa rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości). Wniosek musi zawierać m.in.:

• imię i nazwisko, miejsce zamieszkania, adres oraz numer PESEL (a także NIP, jeśli posiadałeś go w ostatnich dziesięciu latach),
• wskazanie miejsc, w których znajduje się Twój majątek,
• wskazanie i uprawdopodobnienie okoliczności uzasadniających wniosek,
• aktualny i zupełny wykaz majątku z szacunkową wyceną,
• spis wierzycieli z adresami, wysokością wierzytelności i terminami zapłaty,
• spis wierzytelności spornych,
• listę zabezpieczeń na majątku (np. hipotek),
• informację o przychodach i kosztach utrzymania (swoim i osób na utrzymaniu) z ostatnich sześciu miesięcy,
• informację o czynnościach prawnych z ostatnich dwunastu miesięcy dotyczących nieruchomości, akcji lub udziałów oraz ruchomości i praw o wartości powyżej 10 000 zł,
• oświadczenie o prawdziwości danych.

Uwaga: podanie nieprawdziwych danych we wniosku rodzi odpowiedzialność odszkodowawczą. Spis wierzycieli ma szczególne znaczenie - jeśli wierzyciel zachowa się biernie w toku postępowania, to właśnie ujawnienie wierzytelności przez Ciebie we wniosku przesądza o zakresie umorzenia zobowiązań; wierzytelności, których umyślnie nie ujawnisz, nie podlegają umorzeniu, jeżeli wierzyciel nie brał udziału w postępowaniu.

Sprawy o ogłoszenie upadłości konsumenckiej rozpoznaje sąd upadłościowy w składzie jednego sędziego zawodowego.

Etap 2: postępowanie upadłościowe - likwidacja majątku

Po ogłoszeniu upadłości postępowanie prowadzone jest według przepisów o postępowaniu upadłościowym stosowanych odpowiednio. Wierzyciele zgłaszają wierzytelności w wyznaczonym terminie, a syndyk przeprowadza likwidację majątku wchodzącego w skład masy upadłości. Zgłoszenie wierzytelności dokonane po złożeniu przez syndyka projektu planu spłaty pozostawia się bez rozpoznania.

Etap 3: projekt planu spłaty i postanowienie sądu

Po upływie terminu do zgłaszania wierzytelności i przeprowadzeniu likwidacji majątku syndyk składa sądowi projekt planu spłaty wierzycieli z uzasadnieniem albo informację, że zachodzą przesłanki umorzenia zobowiązań bez planu spłaty. Projekt doręcza się upadłemu i wierzycielom, którzy mogą w terminie czternastu dni złożyć stanowiska; rozprawa odbywa się tylko wtedy, gdy upadły, syndyk lub wierzyciel wnioskują o jej przeprowadzenie. Sąd nie jest związany stanowiskiem upadłego ani wierzycieli co do treści planu - bierze pod uwagę możliwości zarobkowe upadłego, konieczność utrzymania upadłego i osób pozostających na jego utrzymaniu, ich potrzeby mieszkaniowe, wysokość niezaspokojonych wierzytelności oraz stopień ich zaspokojenia w postępowaniu.

W postanowieniu o ustaleniu planu spłaty sąd wymienia wierzycieli uczestniczących w planie, dokonuje podziału zgromadzonych funduszy, ustala, czy doprowadziłeś do niewypłacalności umyślnie lub przez rażące niedbalstwo, oraz określa zakres i okres spłaty oraz część zobowiązań, która zostanie umorzona. Okresy spłaty przedstawia poniższa tabela:

Do okresu spłaty zalicza się okres od upływu sześciu miesięcy od dnia ogłoszenia upadłości do dnia ustalenia planu spłaty (chyba że nie pokryłeś w całości kosztów postępowania tymczasowo poniesionych przez Skarb Państwa^).

Odmowa ustalenia planu: sąd odmówi ustalenia planu spłaty lub umorzenia zobowiązań, jeżeli doprowadziłeś do swojej niewypłacalności lub istotnie zwiększyłeś jej stopień w sposób celowy (w szczególności przez trwonienie majątku i celowe nieregulowanie wymagalnych zobowiązań) albo jeżeli w okresie dziesięciu lat przed zgłoszeniem wniosku prowadzono już wobec Ciebie postępowanie upadłościowe z umorzeniem całości lub części zobowiązań - chyba że ustalenie planu lub umorzenie jest uzasadnione względami słuszności lub humanitarnymi.

Etap 4 (wyjątek): umorzenie bez planu spłaty

Sąd umarza zobowiązania bez ustalenia planu spłaty, jeśli Twoja osobista sytuacja w oczywisty sposób wskazuje, że jesteś trwale niezdolny do dokonywania jakichkolwiek spłat w ramach planu. Jeżeli niezdolność ta nie ma charakteru trwałego, sąd może orzec warunkowe umorzenie zobowiązań bez planu - zobowiązania umarzają się z upływem pięciu lat od uprawomocnienia się postanowienia, o ile w tym okresie ani Ty, ani żaden wierzyciel nie złożą wniosku o ustalenie planu spłaty; w okresie tych pięciu lat nie możesz dokonywać czynności prawnych pogarszających Twoją sytuację majątkową i masz obowiązek składać coroczne sprawozdania o sytuacji majątkowej i zawodowej.

Orzecznictwo jednolicie podkreśla, że umorzenie bez planu ma charakter wyjątkowy. Zasadą jest, że umorzenie zobowiązań powinno być poprzedzone próbą spłacenia przynajmniej części zadłużenia w drodze fazy likwidacyjnej i realizacji planu spłaty, a odstąpienie od planu uzasadnia obiektywnie stan zdrowia, niedołężność i brak zdolności do pracy, gdy dostępne źródła utrzymania pozwalają wyłącznie na pokrycie bieżących potrzeb Twoich i osób pozostających na Twoim utrzymaniu. Sąd Okręgowy w Warszawie w postanowieniu z 1 grudnia 2021 r. (sygn. XXIII Gz 1401/21) dodał, że wyjątek może objąć także osoby w pełni zdolne do pracy, które ze względu na szczególne okoliczności osobiste nie są w stanie dokonać jakiejkolwiek spłaty, a otrzymywane dochody pozwalają wyłącznie, i to z trudem, na pokrycie bieżących potrzeb rodziny. Sąd Najwyższy w postanowieniu z 24 stycznia 2024 r. (sygn. II CSKP 2253/22) przyjął, że niezdolność do spłat zachodzi wtedy, gdy po odliczeniu środków na Twoje utrzymanie i utrzymanie osób pozostających na Twoim utrzymaniu (po wypełnieniu obowiązków alimentacyjnych) nie dysponujesz wolnymi środkami, które mogłyby być przeznaczone na zaspokojenie wierzycieli; podobnie w postanowieniu z 25 maja 2021 r. (sygn. I CSKP 100/21) SN potwierdził umorzenie bez planu wobec upadłej z ciężką chorobą i niskimi dochodami, podkreślając, że celem postępowania jest oddłużenie, a nie doprowadzenie konsumenta do ubóstwa.

Etap 5: wykonanie planu i umorzenie zobowiązań

Po wykonaniu przez Ciebie obowiązków określonych w planie spłaty sąd wydaje postanowienie o stwierdzeniu wykonania planu i umorzeniu zobowiązań powstałych przed dniem ogłoszenia upadłości i niewykonanych w wyniku wykonania planu. Wydanie postanowienia o ustaleniu planu spłaty albo umorzeniu zobowiązań oznacza zakończenie postępowania. W okresie wykonywania planu niedopuszczalne jest wszczęcie egzekucji dotyczącej wierzytelności powstałych przed ustaleniem planu (z wyjątkami).

Nie podlegają jednak umorzeniu m.in.: zobowiązania alimentacyjne, renty odszkodowawcze za wywołanie choroby, niezdolności do pracy, kalectwa lub śmierci, orzeczone kary grzywny, obowiązki naprawienia szkody i zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, nawiązki, zobowiązania do naprawienia szkody wynikającej z przestępstwa lub wykroczenia stwierdzonego prawomocnym orzeczeniem oraz zobowiązania, których umyślnie nie ujawniłeś, jeżeli wierzyciel nie brał udziału w postępowaniu.

Ryzyko w trakcie planu: w razie niewykonywania obowiązków z planu (w tym niezłożenia sprawozdania, zatajenia przychodów, ukrywania majątku) sąd z urzędu albo na wniosek wierzyciela uchyla plan spłaty - a w razie jego uchylenia zobowiązania nie podlegają umorzeniu.

Środki zaskarżenia

Na postanowienie w przedmiocie ustalenia planu spłaty albo umorzenia zobowiązań przysługuje zażalenie, a od postanowienia sądu drugiej instancji - skarga kasacyjna.

Potrzebujesz wsparcia profesjonalisty?

Kancelaria Adwokacka Patryka Skwiota specjalizuje się w kompleksowej pomocy prawnej, wspierając dłużników na każdym etapie postępowania. Kancelaria pomaga nie tylko w analizie sytuacji finansowej, ale także w przygotowaniu wniosku o ogłoszenie upadłości, co jest kluczowe dla skutecznego przeprowadzenia całego procesu. Więcej informacji na stronie https://adwokatskwiot.pl/upadlosc-konsumencka/ oraz w przytoczonych źródłach.

Źródła

•  Art. 491^2, Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (Dz.U. 2003 poz. 535)
•  Art. 491^14, Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (Dz.U. 2003 poz. 535)
•  Art. 491^15, Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (Dz.U. 2003 poz. 535)
•  Art. 491^21, Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (Dz.U. 2003 poz. 535)
•  Art. 491^1, Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (Dz.U. 2003 poz. 535)
•  Art. 8, Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (Dz.U. 2003 poz. 535)
•  Art. 9, Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (Dz.U. 2003 poz. 535)
•  Postanowienie Sądu Okręgowego w Bydgoszczy (VIII Wydział Gospodarczy) z 2017-12-15, sygn. VIII Gz 190/17
•  Postanowienie Sądu Okręgowego w Szczecinie (VIII Wydział Gospodarczy) z 2018-03-12, sygn. VIII Gz 49/18
•  Postanowienie Sądu Okręgowego w Warszawie (XXIII Wydział Gospodarczy Odwoławczy) z 2021-12-01, sygn. XXIII Gz 1401/21
•  Postanowienie Sądu Okręgowego w Bydgoszczy (VIII Wydział Gospodarczy) z 2022-03-30, sygn. VIII Gz 26/22
•  Wyrok Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie (VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych) z 2023-07-28, sygn. VII U 1360/20
•  Art. 491^16, Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (Dz.U. 2003 poz. 535)
•  Art. 491^3, Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (Dz.U. 2003 poz. 535)
•  Art. 491^20, Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (Dz.U. 2003 poz. 535)
•  Art. 491^17, Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (Dz.U. 2003 poz. 535)
•  Postanowienie Sądu Najwyższego (Izba Cywilna Wydział II) z 2024-01-24, sygn. II CSKP 2253/22 - dot. ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze art. 49116 ust. 1
•  Postanowienie Sądu Najwyższego (Izba Cywilna Wydział I) z 2021-05-25, sygn. I CSKP 100/21 - dot. p.u.n. art. 49116 § 1