Nienaprawienie szkody a odwieszenie wyroku

Czy brak naprawienia szkody automatycznie odwiesza wyrok?

Nie. Nienaprawienie szkody nie powoduje automatycznie, że osoba skazana na karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania trafi do zakładu karnego. Sąd musi ocenić, czy zachowanie skazanego spełnia przesłanki zarządzenia wykonania kary.

Zgodnie z art. 75 § 2 Kodeksu karnego sąd może zarządzić wykonanie kary, jeżeli skazany w okresie próby rażąco narusza porządek prawny, w szczególności uchyla się od wykonania nałożonych obowiązków albo orzeczonych środków karnych, środków kompensacyjnych lub przepadku.

Najważniejsze jest słowo „uchyla się”. Oznacza ono coś więcej niż sam fakt, że cała kwota nie została jeszcze zapłacona. Sąd powinien ustalić, czy skazany mógł wykonać obowiązek, ale świadomie tego nie robił, unikał kontaktu, nie płacił mimo możliwości albo lekceważył wezwania kuratora lub sądu.

Co sąd sprawdza przed odwieszeniem kary?

W sprawie dotyczącej niewykonania obowiązku naprawienia szkody sąd najczęściej sprawdza, czy poszkodowany otrzymał pieniądze, w jakiej wysokości dokonano wpłat i czy skazany podejmował realne starania, aby wykonać wyrok. Zapytanie skierowane przez sąd do pokrzywdzonego nie oznacza jeszcze, że kara na pewno zostanie odwieszona. Może to być element rutynowego sprawdzenia wykonania obowiązków w okresie próby.

Znaczenie mogą mieć między innymi:

• wysokość już zapłaconej kwoty,
• regularność wpłat, nawet jeśli są niewielkie,
• aktualne dochody i koszty utrzymania skazanego,
• choroba, utrata pracy, obowiązek alimentacyjny lub inne obiektywne przeszkody,
• kontakt z kuratorem i reagowanie na korespondencję z sądu,
• to, czy skazany składał propozycje spłaty w ratach.

Jeżeli skazany zapłacił część kwoty i potrafi wykazać, że dalsza spłata jest utrudniona z przyczyn obiektywnych, jego sytuacja jest inna niż osoby, która nie zapłaciła nic, ukrywa się, nie odbiera pism i nie przedstawia żadnych wyjaśnień.

Znaczenie terminu po zakończeniu okresu próby

W opisanej sytuacji szczególnie ważne jest ustalenie, kiedy wyrok się uprawomocnił i kiedy faktycznie zakończył się okres próby. Okres próby liczony jest od uprawomocnienia się wyroku, a nie zawsze od daty jego ogłoszenia.

Zgodnie z art. 75 § 4 Kodeksu karnego zarządzenie wykonania kary nie może nastąpić później niż w ciągu 6 miesięcy od zakończenia okresu próby. Jeżeli więc okres próby już się zakończył i upłynęło także dalsze 6 miesięcy, sąd co do zasady nie powinien zarządzać wykonania zawieszonej kary. Nie należy jednak opierać się wyłącznie na dacie wydania wyroku - trzeba sprawdzić datę jego prawomocności oraz treść ewentualnych późniejszych orzeczeń.

Jeżeli pismo z sądu dotyczy jedynie ustalenia, czy szkoda została naprawiona, warto odpowiedzieć rzeczowo i przedstawić dokumenty. Brak reakcji może zostać oceniony znacznie gorzej niż szczere wyjaśnienie sytuacji.

Jak wykazać, że nie uchylasz się od zapłaty?

Najlepiej przygotować krótkie pismo do sądu albo do kuratora, w którym skazany wyjaśnia, jaka kwota została już zapłacona, dlaczego nie doszło do pełnej spłaty i w jaki sposób zamierza wykonać obowiązek w dalszej części. Do pisma warto dołączyć dowody, a nie ograniczać się do ogólnych zapewnień.

Przydatne mogą być zwłaszcza:

• potwierdzenia przelewów lub przekazów pocztowych,
• zaświadczenie o zatrudnieniu i wysokości wynagrodzenia,
• decyzja o statusie osoby bezrobotnej albo dokumenty potwierdzające poszukiwanie pracy,
• dokumentacja medyczna, jeżeli stan zdrowia wpływa na możliwość zarobkowania,
• dowody stałych kosztów utrzymania, alimentów, najmu lub leczenia,
• propozycja realistycznego harmonogramu dalszych wpłat.

Warto unikać deklarowania rat, których skazany nie będzie w stanie płacić. Lepszy jest realny plan, wykonywany konsekwentnie, niż obietnica wysokich wpłat, która po miesiącu okaże się niewykonalna.

Czego nie robić po piśmie z sądu lub od kuratora?

Najgorszym rozwiązaniem jest brak reakcji. Nieodebranie korespondencji, ignorowanie kuratora, brak wpłat i brak jakichkolwiek wyjaśnień mogą zostać potraktowane jako lekceważenie obowiązku wynikającego z wyroku. Właśnie takie zachowania zwiększają ryzyko uznania, że skazany uchyla się od wykonania obowiązku.

Nie należy też twierdzić, że obowiązek naprawienia szkody przestał istnieć tylko dlatego, że okres próby się skończył. Zakończenie okresu próby może mieć znaczenie dla możliwości zarządzenia wykonania zawieszonej kary, ale samo zobowiązanie do zapłaty na rzecz pokrzywdzonego może nadal być egzekwowane na zasadach wynikających z orzeczenia.

Zobacz również: kara pozbawienia wolności w zawieszeniu

Czy można prosić sąd o uwzględnienie sytuacji finansowej?

Tak. Jeżeli skazany ma obiektywne trudności z jednorazową zapłatą całej kwoty, powinien przedstawić sądowi swoją sytuację i wykazać, że mimo przeszkód podejmuje starania. W zależności od podstawy prawnej obowiązku i treści wyroku można wnosić o uwzględnienie realnego harmonogramu spłat, a w niektórych sytuacjach także o zmianę sposobu wykonywania obowiązków probacyjnych.

Trzeba jednak pamiętać, że sąd nie zawsze może dowolnie zmienić obowiązek zapłaty wynikający z prawomocnego wyroku. Dlatego w praktyce najważniejsze jest wykazanie braku złej woli: regularne wpłaty, dokumenty finansowe, gotowość do kontaktu z pokrzywdzonym i kuratorem oraz konkretna propozycja dalszego wykonania obowiązku.

FAQ

Czy sąd może odwiesić wyrok tylko dlatego, że nie zapłaciłem całej szkody?

Może, ale nie powinien robić tego automatycznie. Sąd musi ocenić, czy brak zapłaty oznacza uchylanie się od obowiązku, czyli zawinione i uporczywe niewykonywanie wyroku.

Czy częściowa spłata pomaga?

Tak, zwłaszcza jeśli wpłaty były regularne i odpowiadały realnym możliwościom finansowym skazanego. Częściowa spłata nie gwarantuje korzystnej decyzji, ale jest ważnym argumentem przeciwko tezie o uchylaniu się.

Co zrobić po otrzymaniu wezwania z sądu?

Należy odebrać korespondencję, przygotować pisemne wyjaśnienia, zebrać dowody wpłat i dokumenty dotyczące sytuacji finansowej. Jeżeli wyznaczono posiedzenie, warto się na nie stawić albo należycie usprawiedliwić nieobecność.

Czy po okresie próby sąd nadal może odwiesić karę?

Co do zasady zarządzenie wykonania kary nie może nastąpić później niż 6 miesięcy od zakończenia okresu próby. Dlatego trzeba dokładnie ustalić datę uprawomocnienia wyroku i datę końca okresu próby.

Czy obowiązek naprawienia szkody znika po zakończeniu próby?

Nie należy tak zakładać. Koniec okresu próby może ograniczać możliwość odwieszenia kary, ale obowiązek zapłaty wynikający z wyroku może nadal mieć znaczenie i może być dochodzony przez uprawnionego.

Podsumowanie

Nienaprawienie szkody może prowadzić do odwieszenia wyroku, ale zasadnicze znaczenie ma to, czy skazany uchyla się od wykonania obowiązku. Jeżeli podejmuje realne starania, płaci częściowo, wyjaśnia swoją sytuację i utrzymuje kontakt z kuratorem, ma argumenty przeciwko zarządzeniu wykonania kary.

W sprawach dotyczących wyroków sprzed kilku lat trzeba dodatkowo sprawdzić terminy związane z okresem próby. Jeżeli od zakończenia próby upłynęło więcej niż 6 miesięcy, możliwość zarządzenia wykonania kary może być wyłączona. Każdorazowo decydują jednak konkretne daty i dokumenty z akt sprawy.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz.U. 1997 nr 88 poz. 553
2. Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 czerwca 1996 r., sygn. akt V KKN 44/96

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.