Kupiłem samochód bez opłaconej akcyzy – co zrobić?

Dlaczego brak akcyzy blokuje sprawę po zakupie auta?

Akcyza od samochodu osobowego jest podatkiem związanym przede wszystkim ze sprowadzeniem auta do Polski i jego pierwszym obrotem przed rejestracją w kraju. W praktyce problem pojawia się najczęściej wtedy, gdy kupujący nabywa samochód od handlarza albo komisu, a następnie nie otrzymuje dokumentu potwierdzającego zapłatę akcyzy. Bez takiego potwierdzenia rejestracja pojazdu może być niemożliwa albo znacznie utrudniona.

Trzeba odróżnić dwie sytuacje. Pierwsza to brak dokumentu, mimo że akcyza została faktycznie zapłacona. Wtedy sprzedawca powinien przekazać kupującemu właściwe potwierdzenie. Druga sytuacja jest poważniejsza: akcyza nie została zapłacona, chociaż sprzedawca zapewniał, że cena obejmuje opłaty celno-skarbowe. Wtedy powstaje zarówno problem podatkowy, jak i roszczenie cywilne wobec sprzedawcy.

Kiedy samochód osobowy podlega akcyzie?

Zgodnie z art. 100 ustawy o podatku akcyzowym akcyzie podlega między innymi import samochodu osobowego niezarejestrowanego wcześniej w Polsce, nabycie wewnątrzwspólnotowe takiego samochodu oraz pierwsza sprzedaż na terytorium kraju samochodu osobowego niezarejestrowanego w Polsce, jeżeli samochód został wyprodukowany w kraju albo nie zapłacono od niego akcyzy z tytułu importu lub nabycia wewnątrzwspólnotowego.

Przedmiotem opodatkowania może być także kolejna sprzedaż w Polsce samochodu osobowego niezarejestrowanego jeszcze w kraju, jeżeli wcześniej akcyza nie została zapłacona w należnej wysokości. To ważne w obrocie autami sprowadzanymi, bo sam fakt zakupu auta od polskiego sprzedawcy nie zawsze kończy temat akcyzy.

Jeżeli samochód jest już zarejestrowany w Polsce i akcyza została prawidłowo rozliczona na wcześniejszym etapie, zwykła późniejsza sprzedaż używanego auta w kraju zasadniczo nie powoduje ponownego obowiązku zapłaty akcyzy.

Kto powinien zapłacić akcyzę od sprowadzonego samochodu?

Podatnikiem akcyzy jest zasadniczo ten podmiot, który dokonuje czynności opodatkowanej. Przy imporcie będzie to importer. Przy nabyciu wewnątrzwspólnotowym będzie to podmiot, który nabył prawo rozporządzania samochodem jak właściciel albo w określonych sytuacjach podmiot występujący o rejestrację. Przy sprzedaży niezarejestrowanego samochodu w Polsce podatnikiem może być sprzedawca dokonujący tej sprzedaży.

Jeżeli więc handlarz sprowadził auto i sprzedał je kupującemu jako samochód z opłaconymi należnościami, to w pierwszej kolejności trzeba ustalić, czy to właśnie sprzedawca był podatnikiem akcyzy i czy miał obowiązek złożyć deklarację oraz zapłacić podatek. Nie wystarczy jego ustne zapewnienie, że „to problem kupującego”. Odpowiedź zależy od dokumentów: faktury, umowy, daty sprowadzenia, dokumentów zagranicznych, statusu rejestracji pojazdu oraz tego, kto faktycznie dokonał nabycia wewnątrzwspólnotowego albo importu.

W przypadku współwłasności samochodu przepisy przewidują solidarną odpowiedzialność współwłaścicieli za zobowiązanie podatkowe, jeżeli to oni są podatnikami. Z tego powodu przy autach kupowanych przez kilka osób warto od razu ustalić, kto będzie składał dokumenty i kto zapłaci podatek.

Terminy: deklaracja AKC-US i zapłata akcyzy

Przy nabyciu wewnątrzwspólnotowym samochodu osobowego podatnik składa deklarację uproszczoną AKC-US w terminie 14 dni od dnia powstania obowiązku podatkowego, nie później jednak niż w dniu rejestracji samochodu w Polsce. Akcyzę należy obliczyć i zapłacić w terminie 30 dni od dnia powstania obowiązku podatkowego, również nie później niż w dniu rejestracji.

Obowiązek podatkowy przy nabyciu wewnątrzwspólnotowym powstaje, zależnie od sytuacji, z dniem przemieszczenia samochodu do Polski, z dniem nabycia prawa rozporządzania samochodem jak właściciel albo z dniem złożenia wniosku o rejestrację, jeżeli wniosek składa podmiot niebędący właścicielem auta. Przy sprzedaży samochodu niezarejestrowanego w Polsce obowiązek podatkowy powstaje zasadniczo z dniem wydania pojazdu, a gdy sprzedaż ma być potwierdzona fakturą – z dniem wystawienia faktury, nie później niż 7. dnia od wydania.

Stawki akcyzy zależą od rodzaju pojazdu i pojemności silnika. Dla typowych samochodów osobowych wynoszą 3,1% podstawy opodatkowania przy pojemności do 2000 cm³ oraz 18,6% przy pojemności powyżej 2000 cm³. Dla części pojazdów hybrydowych obowiązują stawki preferencyjne albo zwolnienia, ale ich zastosowanie wymaga spełnienia warunków ustawowych i udokumentowania parametrów pojazdu.

Co zrobić, gdy sprzedawca nie zapłacił akcyzy?

Najpierw należy zebrać dokumenty: fakturę albo umowę, zagraniczny dowód rejestracyjny, dokumenty nabycia auta za granicą, oświadczenie sprzedawcy, korespondencję oraz wszelkie zapisy, z których wynika, że cena obejmowała opłaty celno-skarbowe. Następnie warto zażądać od sprzedawcy konkretnego dokumentu potwierdzającego zapłatę akcyzy, a nie ogólnego oświadczenia.

Wezwanie do sprzedawcy powinno być pisemne. Najlepiej wskazać w nim numer VIN, datę zakupu, treść zapewnienia o opłaconych należnościach, żądanie przekazania potwierdzenia zapłaty akcyzy albo niezwłocznego rozliczenia podatku oraz krótki termin na wykonanie obowiązku. Dobrze jest zastrzec, że brak reakcji spowoduje dochodzenie od sprzedawcy kosztów, w tym ewentualnej zapłaconej akcyzy, odsetek, kosztów rejestracyjnych i kosztów pomocy prawnej.

Jeżeli część ceny nie została jeszcze zapłacona, kupujący nie powinien automatycznie przelewać reszty tylko dlatego, że sprzedawca tego żąda. Trzeba jednak ocenić umowę i fakturę, bo jednostronne wstrzymanie płatności może spowodować spór o zapłatę ceny. Bezpieczniej jest udokumentować przyczynę wstrzymania płatności i wezwać sprzedawcę do usunięcia przeszkody w rejestracji pojazdu.

Czy kupujący może sam zapłacić akcyzę?

Nie ma jednej odpowiedzi dla wszystkich przypadków. Jeżeli kupujący sam sprowadził samochód albo to on jest podatnikiem z tytułu nabycia wewnątrzwspólnotowego, powinien złożyć AKC-US i zapłacić akcyzę we własnym imieniu. Inaczej wygląda sytuacja, gdy kupujący nabył auto w Polsce od sprzedawcy, który miał wcześniej rozliczyć akcyzę. Wtedy kupujący nie powinien bezrefleksyjnie składać deklaracji w cudzym imieniu.

W praktyce, gdy brak zapłaty akcyzy blokuje rejestrację, kupujący może rozważyć samodzielne wyjaśnienie sprawy z właściwym urzędem skarbowym albo przez PUESC. Trzeba ustalić, czy urząd uzna kupującego za podatnika w konkretnym układzie dokumentów, czy możliwe jest uzyskanie potwierdzenia zapłaty, oraz czy rozliczenie nie powinno zostać dokonane przez sprzedawcę.

Jeżeli kupujący finalnie zapłaci akcyzę, powinien zachować dowód zapłaty, deklarację, korespondencję z urzędem i dokumenty potwierdzające, że zapłata była konieczna z powodu zaniechania sprzedawcy. Te dokumenty będą potrzebne przy dochodzeniu zwrotu pieniędzy od sprzedawcy.

Roszczenia wobec sprzedawcy

Jeżeli sprzedawca zapewnił, że cena zawiera opłaty celno-skarbowe, a akcyza nie została zapłacona, kupujący może powoływać się na nienależyte wykonanie umowy. W zależności od tego, czy kupującym jest konsument, przedsiębiorca czy osoba kupująca prywatnie od innej osoby, podstawą roszczeń mogą być przepisy o odpowiedzialności kontraktowej, rękojmi albo przepisy konsumenckie dotyczące niezgodności towaru z umową.

Najczęściej wchodzi w grę żądanie wykonania zobowiązania, czyli zapłaty akcyzy i przekazania potwierdzenia, ewentualnie zwrot kosztów poniesionych przez kupującego, jeżeli kupujący musiał rozliczyć akcyzę samodzielnie. W poważniejszych przypadkach można rozważać także odstąpienie od umowy albo obniżenie ceny, ale wymaga to analizy dokumentów i skutków praktycznych, zwłaszcza gdy auto zostało już odebrane, ubezpieczone albo naprawiane.

Jeżeli z dokumentów wynika, że sprzedawca świadomie zapewniał o opłaceniu akcyzy, mimo że jej nie zapłacił, sprawa może mieć również wymiar karny albo karnoskarbowy. Nie należy jednak pochopnie formułować zawiadomienia bez uporządkowania dowodów, bo w pierwszej kolejności trzeba odróżnić zwłokę, błąd księgowy i spór cywilny od świadomego wprowadzenia w błąd.

Faktura i korekta ceny

Jeżeli faktura wskazuje cenę obejmującą opłaty celno-skarbowe, a strony później ustalają, że cena ma zostać obniżona z powodu nieopłaconej akcyzy, sprzedawca powinien wystawić fakturę korygującą. Zgodnie z art. 106j ustawy o VAT fakturę korygującą wystawia się między innymi wtedy, gdy po wystawieniu faktury udzielono obniżki ceny, dokonano zwrotu całości albo części zapłaty, podwyższono cenę albo stwierdzono pomyłkę w cenie, stawce, kwocie podatku lub innej pozycji faktury.

Do czasu otrzymania korekty księgowe rozliczenie zakupu powinno opierać się na posiadanych dokumentach. Jeżeli kupujący jest przedsiębiorcą, powinien skonsultować sposób ujęcia faktury i ewentualnej korekty z księgowością. Samo jednostronne potrącenie kwoty odpowiadającej akcyzie może nie wystarczyć, jeżeli nie ma porozumienia stron albo podstawy do potrącenia.

Praktyczne pismo do sprzedawcy – co powinno zawierać?

W piśmie do sprzedawcy warto wskazać, że samochód został sprzedany jako pojazd z opłaconymi należnościami, a kupujący nie otrzymał potwierdzenia zapłaty akcyzy. Należy zażądać przedstawienia dokumentu potwierdzającego zapłatę akcyzy albo dokonania zapłaty i przekazania potwierdzenia w wyznaczonym terminie.

Warto dodać, że brak wykonania obowiązku spowoduje podjęcie dalszych działań: zgłoszenie sprawy do właściwego urzędu, samodzielne rozliczenie akcyzy po ustaleniu podstawy prawnej oraz dochodzenie od sprzedawcy zwrotu wszystkich kosztów. Pismo należy wysłać w sposób pozwalający udowodnić doręczenie, na przykład listem poleconym albo pocztą elektroniczną z potwierdzeniem odbioru, jeżeli taki sposób komunikacji był wcześniej używany.