Przedawnienie kosztów sądowych i kosztów komorniczych

Określenie „koszty sądowe” bywa używane potocznie w kilku znaczeniach. Może oznaczać opłatę od pozwu i wydatki poniesione tymczasowo przez Skarb Państwa, ale także zasądzony od przegrywającej strony zwrot kosztów procesu, obejmujący na przykład wynagrodzenie pełnomocnika. Podobnie „koszty komornicze” mogą oznaczać opłatę egzekucyjną, wydatki poniesione przez komornika albo koszty celowej egzekucji zwracane wierzycielowi. Bez ustalenia, z którą należnością mamy do czynienia, nie można poprawnie wskazać terminu przedawnienia.

Kiedy roszczenie może się przedawnić

Przedawnieniu podlegają przede wszystkim roszczenia majątkowe. Po upływie terminu roszczenie zwykle nie znika, lecz dłużnik może uchylić się od jego zaspokojenia. W sprawach przeciwko konsumentowi sąd co do zasady uwzględnia przedawnienie roszczenia cywilnego z urzędu. Zasada ta nie pozwala jednak automatycznie potraktować wszystkich należności publicznoprawnych jako przedawnionych.

Najczęstszy błąd polega na przyjęciu, że każde pismo z sądu oznacza termin 3-letni, a każde pismo od komornika termin 6-letni. O właściwym terminie decyduje charakter należności i podmiot, któremu ma być zapłacona, a nie sam nagłówek pisma.

W przypadku starszych orzeczeń trzeba dodatkowo uwzględnić zmianę przepisów z 9 lipca 2018 r. i regulacje przejściowe. Dlatego do tytułu wydanego przed tą datą nie należy automatycznie dodawać 6 lat bez sprawdzenia, jaki termin obowiązywał wcześniej i od kiedy biegnie według przepisów przejściowych.

Jak liczyć termin przedawnienia w tej sprawie

Obliczenie terminu warto zacząć nie od kalendarza, lecz od dokumentów. Sama data powstania głównego długu może nie mieć znaczenia dla kosztów zasądzonych później w wyroku albo ustalonych odrębnym postanowieniem komornika.

1. Ustal, kto żąda zapłaty. Sprawdź, czy wierzycielem jest przeciwnik procesowy, Skarb Państwa, komornik czy wierzyciel prowadzący egzekucję.
2. Przeczytaj podstawę prawną i sentencję dokumentu. Kluczowe może być rozróżnienie między zwrotem kosztów procesu, nieuiszczonymi kosztami sądowymi, opłatą egzekucyjną, wydatkami gotówkowymi i kosztami zastępstwa w egzekucji.
3. Ustal datę prawomocności. Potrzebne mogą być: odpis orzeczenia ze stwierdzeniem prawomocności, nakaz zapłaty, postanowienie komornika oraz dowód ich doręczenia.
4. Wybierz właściwy termin. Dla zasądzonych kosztów procesu punktem wyjścia jest art. 125 Kodeksu cywilnego, dla należności Skarbu Państwa art. 116 ustawy o kosztach sądowych, a dla kosztów egzekucyjnych także data wszczęcia sprawy i właściwa ustawa.
5. Sprawdź wszystkie zdarzenia po dacie początkowej. Szczególnie istotne są pozwy, wnioski egzekucyjne, postanowienia o umorzeniu egzekucji, wpłaty, ugody i pisma mogące stanowić uznanie długu.

Dla 6-letniego terminu z art. 125 Kodeksu cywilnego stosuje się regułę, zgodnie z którą koniec przedawnienia przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego. Przykładowo roszczenie stwierdzone prawomocnym wyrokiem 15 maja 2020 r., przy braku zdarzeń wpływających na bieg terminu, przedawni się z końcem 31 grudnia 2026 r., a nie 15 maja 2026 r.

Inaczej sformułowany jest szczególny 3-letni termin dla roszczenia Skarbu Państwa o koszty sądowe. Ustawa nakazuje liczyć go od prawomocnego zakończenia sprawy. Nie należy bez wyraźnej podstawy przenosić na ten termin reguł dotyczących cywilnych roszczeń stwierdzonych wyrokiem.

Przy kosztach komorniczych sprawdź przede wszystkim, czy postępowanie wszczęto przed czy po 1 stycznia 2019 r. Uchwała Sądu Najwyższego dotycząca 3-letniego terminu odnosiła się do opłaty ustalonej na podstawie dawnej ustawy z 1997 r. Nie daje ona podstawy do automatycznego przypisania takiego samego terminu każdej opłacie ustalonej obecnie.

Co przerywa albo zawiesza bieg przedawnienia

W odniesieniu do roszczeń cywilnych bieg przedawnienia przerywa między innymi czynność przed sądem albo organem egzekucyjnym przedsięwzięta bezpośrednio w celu dochodzenia, ustalenia, zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia. Może to być skutecznie wniesiony pozew albo skuteczny wniosek o wszczęcie egzekucji. Bieg przerywa także uznanie roszczenia przez dłużnika.

Po przerwaniu termin biegnie od początku. Jeżeli przerwa nastąpiła przez czynność w postępowaniu sądowym lub egzekucyjnym, nowy termin co do zasady nie zaczyna biec, dopóki to postępowanie się nie zakończy. Trzeba jednak sprawdzić, w jaki sposób egzekucja została zakończona, ponieważ cofnięcie wniosku, bezczynność wierzyciela albo inne podstawy umorzenia mogą mieć odmienne skutki prawne.

Samo wysłanie wezwania do zapłaty przez wierzyciela nie przerywa przedawnienia. Inaczej może być z odpowiedzią dłużnika, jeżeli jej treść obiektywnie potwierdza istnienie długu, na przykład przez jednoznaczne uznanie należności albo propozycję spłaty konkretnej kwoty. Każde takie pismo trzeba ocenić w pełnym kontekście; samo podjęcie rozmów nie zawsze oznacza uznanie roszczenia.

Niektóre zdarzenia nie przerywają, lecz zawieszają bieg terminu. Dotyczy to między innymi mediacji oraz postępowania pojednawczego. W okresie zawieszenia termin nie biegnie, a po ustaniu przyczyny jest kontynuowany, a nie liczony od początku.

Reguł Kodeksu cywilnego o przerwaniu i zawieszeniu nie można bez dodatkowej analizy przenosić na każdą publicznoprawną opłatę egzekucyjną. W takiej sprawie najpierw należy ustalić reżim prawny należności i przepis szczególny.

Jak podnieść zarzut przedawnienia

Sposób obrony zależy od etapu sprawy. Inne pismo składa się po otrzymaniu pozwu, inne po wydaniu nakazu zapłaty, a jeszcze inne po wszczęciu egzekucji na podstawie prawomocnego tytułu.

Jeżeli sprawa dopiero toczy się przed sądem, zarzut przedawnienia należy wyraźnie podnieść w odpowiedzi na pozew, sprzeciwie od nakazu zapłaty albo zarzutach od nakazu zapłaty. W piśmie trzeba wskazać rodzaj kosztów, datę wymagalności lub prawomocności, właściwy termin, sposób jego obliczenia oraz brak albo nieskuteczność czynności przerywających bieg. Do pisma warto dołączyć dokumenty potwierdzające daty.

W sprawie przeciwko konsumentowi sąd powinien co do zasady uwzględnić przedawnienie roszczenia cywilnego z urzędu, lecz praktycznie nadal warto przedstawić własne stanowisko i dowody. Sąd może bowiem nie znać dat wcześniejszych egzekucji, wpłat czy uznania długu, a ponadto przepisy konsumenckie nie rozstrzygają automatycznie o publicznoprawnych należnościach komorniczych i sądowych.

Jeżeli egzekucja została już wszczęta, najpierw sprawdź treść tytułu wykonawczego. Gdy już z samego tytułu wynika upływ terminu, a wierzyciel nie przedstawił wymaganego dokumentu wykazującego przerwanie biegu, organ egzekucyjny powinien odmówić wszczęcia egzekucji na podstawie art. 804 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego. W pozostałych sytuacjach komornik nie może samodzielnie badać zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem.

Jeżeli przedawnienie nastąpiło po powstaniu tytułu wykonawczego, właściwym środkiem może być powództwo o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności na podstawie art. 840 Kodeksu postępowania cywilnego. Pozew składa się do sądu właściwego według miejsca prowadzenia egzekucji. Trzeba w nim przytoczyć wszystkie zarzuty, które można było zgłosić w chwili wniesienia pozwu, oraz rozważyć wniosek o zabezpieczenie przez zawieszenie postępowania egzekucyjnego.

Jeżeli spór dotyczy samego postanowienia komornika o kosztach, właściwa może być skarga na czynność komornika. Co do zasady wnosi się ją w terminie tygodnia do komornika, który wydał postanowienie; komornik przekazuje ją następnie sądowi, chyba że uwzględni ją w całości. Wniesienie skargi nie wstrzymuje automatycznie egzekucji ani wykonania zaskarżonej czynności, dlatego w razie potrzeby należy zażądać wstrzymania lub zawieszenia.

Gdy należność Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych nie jest przedawniona, alternatywą może być wniosek o rozłożenie jej na raty, odroczenie albo umorzenie. Ustawa przewiduje taką możliwość, gdy natychmiastowe ściągnięcie powodowałoby niewspółmierne trudności lub zbyt ciężkie skutki. Wniosek o raty lub umorzenie kieruje się do prezesa sądu właściwego do rozpoznania sprawy w pierwszej instancji i dokumentuje sytuację rodzinną, majątkową oraz dochodową.

Przedawnienie a wezwanie, pozew, nakaz zapłaty i egzekucja

Wezwanie do zapłaty. Zwykłe pismo wierzyciela, kancelarii windykacyjnej, sądu wzywającego do dobrowolnej zapłaty albo komornika nie oznacza jeszcze, że termin został przerwany w dacie pisma. Trzeba ustalić podstawę wezwania i wcześniejsze czynności. Nie należy również pochopnie podpisywać ugody ani składać oświadczenia o uznaniu długu przed sprawdzeniem przedawnienia.

Pozew. Skutecznie wniesiony pozew o zasądzenie należności co do zasady przerywa bieg przedawnienia roszczenia cywilnego. Sam fakt, że pozew kiedyś złożono, nie kończy analizy. Znaczenie może mieć zwrot pozwu, jego cofnięcie, umorzenie sprawy albo zakres żądania.

Nakaz zapłaty. Po doręczeniu nakazu trzeba działać w terminie wskazanym w pouczeniu. Zarzut przedawnienia powinien znaleźć się w sprzeciwie albo zarzutach wraz z uzasadnieniem i dokumentami. Jeżeli nakaz się uprawomocni, nie można później wracać do wszystkich zarzutów, które należało podnieść przed jego prawomocnością. Po powstaniu tytułu można natomiast powoływać się na zdarzenia późniejsze, w tym przedawnienie liczone od prawomocnego orzeczenia.

Egzekucja. Skuteczny wniosek egzekucyjny może przerwać bieg przedawnienia cywilnej należności objętej tytułem. Podczas postępowania termin nie biegnie, a po jego zakończeniu zasadniczo zaczyna biec od nowa. Dokładny skutek zależy jednak od przyczyny umorzenia i zachowania wierzyciela. Osobno trzeba ocenić koszty powstałe w toku tej egzekucji.

Postanowienie komornika o kosztach. Prawomocne postanowienie komornika może być wykonalne bez nadawania klauzuli wykonalności. Nie oznacza to jednak, że każda wskazana w nim pozycja ma ten sam charakter i termin. W pierwszej kolejności należy sprawdzić rozbicie kosztów, podstawę prawną, datę wszczęcia postępowania i pouczenie o zaskarżeniu.

FAQ

Czy wszystkie koszty sądowe przedawniają się po 3 latach?

Nie. Termin 3-letni dotyczy roszczenia Skarbu Państwa o uiszczenie kosztów sądowych i biegnie od prawomocnego zakończenia sprawy. Zwrot kosztów procesu zasądzony na rzecz drugiej strony jest co do zasady roszczeniem stwierdzonym prawomocnym orzeczeniem i podlega terminowi 6-letniemu.

Czy koszty zasądzone w wyroku przedawniają się razem z głównym długiem?

Nie zawsze w tej samej dacie. Po prawomocnym zasądzeniu zarówno należność główna, jak i zwrot kosztów są objęte tytułem, ale trzeba sprawdzić datę prawomocności, charakter poszczególnych świadczeń i późniejsze czynności egzekucyjne. Spłata należności głównej nie powoduje automatycznie wygaśnięcia zasądzonych kosztów.

Czy wezwanie do zapłaty przerywa przedawnienie?

Samo jednostronne wezwanie wierzyciela co do zasady nie przerywa przedawnienia roszczenia cywilnego. Skutek może wynikać z późniejszej odpowiedzi dłużnika, jeżeli stanowi ona uznanie długu, albo z podjęcia skutecznej czynności przed sądem lub organem egzekucyjnym.

Czy komornik musi odmówić egzekucji przedawnionego długu?

Jeżeli upływ terminu wynika bezpośrednio z tytułu wykonawczego, a wierzyciel nie przedstawił dokumentu wykazującego przerwanie biegu, art. 804 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego przewiduje odmowę wszczęcia egzekucji. Gdy ocena wymaga badania zdarzeń i dowodów poza tytułem, komornik co do zasady nie rozstrzyga sporu, a dłużnik może potrzebować powództwa przeciwegzekucyjnego.

Czy skarga na czynność komornika wystarczy do podniesienia przedawnienia?

Skarga służy przede wszystkim kontroli czynności i zaniechań komornika, w tym postanowienia o kosztach. Nie zastępuje automatycznie powództwa z art. 840 Kodeksu postępowania cywilnego, gdy dłużnik chce pozbawić wykonalności tytuł z powodu zdarzenia, które nastąpiło po jego powstaniu. Dobór środka zależy od tego, co dokładnie jest kwestionowane.

Od kiedy liczyć przedawnienie opłaty komorniczej?

Najpierw trzeba ustalić, według jakiej ustawy opłatę określono. Dla opłaty z dawnego stanu prawnego Sąd Najwyższy wskazał 3 lata od prawomocności postanowienia. Dla opłat ustalanych obecnie nie należy bez analizy przyjmować identycznego terminu, ponieważ mają charakter publicznoprawny, a obowiązująca ustawa nie zawiera jednej ogólnej reguły przedawnienia wszystkich kosztów komorniczych.

Czy można rozłożyć nieuiszczone koszty sądowe na raty?

Tak. Dłużnik może złożyć wniosek o raty lub odroczenie, a w szczególnie trudnej sytuacji także o umorzenie całości albo części należności sądowej. Wniosek kieruje się do prezesa sądu właściwego do rozpoznania sprawy w pierwszej instancji i należy poprzeć go dokumentami dotyczącymi dochodów, majątku i sytuacji rodzinnej.

Czy częściowa wpłata może zmienić termin przedawnienia?

Może, jeżeli w danych okolicznościach zostanie uznana za uznanie roszczenia. Znaczenie mają tytuł przelewu, korespondencja stron, zakres długu i to, czy z zachowania dłużnika wynika świadomość istnienia konkretnego obowiązku. Nie każda wpłata wywołuje taki sam skutek wobec wszystkich składników należności.

Podsumowanie

Przed obliczeniem terminu trzeba zakwalifikować należność: zwrot kosztów procesu dla strony, koszty sądowe należne Skarbowi Państwa, opłatę egzekucyjną, wydatki komornika albo zwrot kosztów egzekucji dla wierzyciela. Następnie należy ustalić datę prawomocności, właściwy reżim prawny i pełną historię pozwów, egzekucji, wpłat oraz uznania długu.

Jeżeli biegnie termin na sprzeciw, zarzuty lub skargę, nie należy ograniczać się do korespondencji z wierzycielem. Trzeba złożyć właściwe pismo do wskazanego organu, przedstawić konkretne obliczenie i dołączyć dowody. Przy trwającej egzekucji może być konieczne równoczesne wniesienie powództwa przeciwegzekucyjnego i wniosku o zabezpieczenie.

Źródła

• Kodeks cywilny, w szczególności art. 117–125.
• Kodeks postępowania cywilnego, w szczególności art. 767, art. 770, art. 770¹, art. 804 oraz art. 840–843.
• Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, w szczególności art. 116 oraz art. 119–125.
• Ustawa o kosztach komorniczych, w szczególności art. 2–4 oraz przepisy dotyczące opłat egzekucyjnych.
• Ustawa o komornikach sądowych, w szczególności art. 149.
• Uchwała Sądu Najwyższego z 11 września 2020 r., III CZP 84/19.
• Uchwała Sądu Najwyższego z 23 października 2025 r., III CZP 21/25.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.