Przedawnienie pożyczki prywatnej – kiedy można odmówić zapłaty

Odpowiedź na pytanie, czy można odmówić spłaty prywatnej pożyczki, wymaga ustalenia nie tylko daty przekazania pieniędzy. Najważniejsze są: uzgodniony termin zwrotu, charakter pożyczki, ewentualne raty, późniejsze porozumienia stron oraz czynności podejmowane przez wierzyciela i dłużnika.

Przedawnienie nie powoduje automatycznego wygaśnięcia długu. Powoduje natomiast, że po upływie właściwego terminu dłużnik może uchylić się od zapłaty, podnosząc zarzut przedawnienia. Wcześniej trzeba jednak sprawdzić, czy bieg terminu nie został przerwany albo zawieszony.

Kiedy roszczenie może się przedawnić

Roszczenia majątkowe co do zasady podlegają przedawnieniu. Dotyczy to również roszczenia o zwrot pieniędzy przekazanych na podstawie umowy pożyczki zawartej między członkami rodziny, partnerami, znajomymi albo innymi osobami fizycznymi.

Podstawowy termin wynikający z art. 118 Kodeksu cywilnego wynosi obecnie:

• 6 lat – gdy chodzi o zwykłą prywatną pożyczkę niezwiązaną z działalnością gospodarczą wierzyciela,
• 3 lata – gdy roszczenie jest związane z prowadzeniem działalności gospodarczej albo dotyczy świadczenia okresowego,
• 3 lata – co do zasady dla odsetek za opóźnienie, które mają charakter świadczenia okresowego.

O tym, czy roszczenie jest związane z działalnością gospodarczą, nie rozstrzyga wyłącznie fakt, że pożyczkodawca prowadzi firmę. Trzeba ustalić, czy udzielenie konkretnej pożyczki pozostawało w funkcjonalnym związku z jego działalnością. Przedsiębiorca, który prywatnie pożyczył pieniądze członkowi rodziny, nie zawsze będzie korzystał z 3-letniego terminu.

Jeżeli pożyczka miała być zwracana w ratach, każda wymagalna rata może mieć odrębny początek biegu przedawnienia. Późniejsze wypowiedzenie umowy nie przesuwa automatycznie terminu dotyczącego rat, których termin płatności upłynął wcześniej.

W praktyce sam konflikt rodzinny nie zmienia reguł przedawnienia. Osobny poradnik wyjaśnia, co można zrobić, gdy siostra nie zwraca pożyczki – jak odzyskać pieniądze. Podobne zasady dowodowe i terminowe mają znaczenie, gdy trzeba odzyskać pożyczkę od byłej partnerki.

Przedawnienie nie oznacza automatycznego umorzenia długu

Po upływie terminu zobowiązanie nadal istnieje, ale przekształca się w tak zwane zobowiązanie naturalne. Dłużnik może odmówić zapłaty, korzystając z zarzutu przedawnienia. Jeżeli jednak dobrowolnie spełni przedawnione świadczenie, co do zasady nie może żądać jego zwrotu wyłącznie z tego powodu, że w chwili zapłaty roszczenie było już przedawnione.

Dłużnik może także zrzec się korzystania z zarzutu przedawnienia, ale skuteczne zrzeczenie jest możliwe dopiero po upływie terminu. Przedterminowe zrzeczenie się zarzutu jest nieważne. Podpisanie ugody, jednoznaczna deklaracja zapłaty albo inne zachowanie po upływie terminu może w określonych okolicznościach zostać ocenione jako rezygnacja z zarzutu, dlatego nie należy podpisywać dokumentów bez wcześniejszego sprawdzenia ich skutków.

Czy sąd uwzględnia przedawnienie z urzędu

Jeżeli pożyczka została zawarta między dwiema osobami prywatnymi, żadna ze stron nie występowała jako przedsiębiorca, a pozwany nie jest konsumentem w rozumieniu tej czynności, sąd zasadniczo nie uwzględni przedawnienia sam. Pozwany powinien wyraźnie podnieść zarzut i wskazać, kiedy jego zdaniem termin upłynął.

Inaczej jest w przypadku roszczeń przysługujących przedsiębiorcy przeciwko konsumentowi. Po upływie terminu takiego roszczenia co do zasady nie można dochodzić, a sąd bada przedawnienie z urzędu. W wyjątkowej sytuacji sąd może jednak nie uwzględnić upływu terminu, jeżeli po rozważeniu interesów stron wymagają tego względy słuszności.

Jak liczyć termin przedawnienia w tej sprawie

Bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne. Wymagalność oznacza moment, od którego wierzyciel może skutecznie żądać zwrotu pieniędzy, a dłużnik powinien je oddać.

Pożyczka z oznaczonym terminem zwrotu

Jeżeli umowa wskazuje konkretną datę zwrotu, podstawą obliczeń jest ta data. Nie należy liczyć 6 lat od podpisania umowy ani od wykonania przelewu, chyba że pieniądze zgodnie z umową miały być zwrócone właśnie wtedy.

Przykładowo, jeśli pożyczka miała zostać zwrócona do 15 maja 2019 r., a nie została spłacona, roszczenie stało się wymagalne w związku z upływem tego terminu. Przy 6-letnim okresie, z uwzględnieniem zasady końca roku kalendarzowego, przedawnienie nastąpiło zasadniczo 31 grudnia 2025 r., o ile wcześniej nie doszło do przerwania albo zawieszenia biegu terminu.

Pożyczka bez ustalonego terminu zwrotu

Jeżeli strony nie ustaliły terminu zwrotu, zastosowanie ma art. 723 Kodeksu cywilnego. Dłużnik powinien zwrócić pożyczkę w ciągu 6 tygodni od wypowiedzenia dokonanego przez pożyczkodawcę.

Nie oznacza to jednak, że wierzyciel zawsze może dowolnie odsunąć przedawnienie, czekając przez kilkanaście lat z wypowiedzeniem umowy. Zgodnie z art. 120 § 1 Kodeksu cywilnego, jeżeli wymagalność zależy od czynności wierzyciela, bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stałoby się wymagalne, gdyby wierzyciel podjął tę czynność w najwcześniej możliwym terminie.

W przypadku pożyczki bezterminowej trzeba więc ustalić, od kiedy pożyczkodawca mógł ją skutecznie wypowiedzieć. Znaczenie mogą mieć treść ustaleń, gospodarczy lub rodzinny cel przekazania pieniędzy, korespondencja stron oraz okoliczności wskazujące, przez jaki czas pożyczkobiorca miał korzystać z kapitału. Nie należy bez analizy zakładać, że termin rozpoczyna się dopiero od wezwania wysłanego wiele lat po przekazaniu pieniędzy.

Pożyczka spłacana w ratach

Jeżeli ustalono harmonogram, termin przedawnienia należy analizować odrębnie dla każdej raty. Rata wymagalna 10 stycznia 2020 r. może być przedawniona, mimo że późniejsze raty nadal nadają się do skutecznego dochodzenia.

Jeżeli umowa przewiduje możliwość wypowiedzenia po opóźnieniu i wierzyciel skutecznie z niej skorzystał, pozostała niespłacona część kapitału może stać się wymagalna po upływie okresu wypowiedzenia. Nie zmienia to jednak automatycznie terminów rat wymagalnych jeszcze przed wypowiedzeniem.

Koniec terminu przypadający na 31 grudnia

W przypadku terminów wynoszących co najmniej 2 lata koniec przedawnienia przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego. Zasada ta dotyczy zarówno podstawowego terminu 6-letniego, jak i terminu 3-letniego.

W przypadku pożyczek, które stały się wymagalne przed 9 lipca 2018 r., trzeba dodatkowo przeanalizować przepisy przejściowe ustawy skracającej ogólny termin przedawnienia z 10 do 6 lat. Mechaniczne zastosowanie obecnego terminu może prowadzić do błędnego wyniku.

Co przerywa albo zawiesza bieg przedawnienia

Do oceny przedawnienia nie wystarcza porównanie daty wymagalności z datą otrzymania wezwania. Trzeba sprawdzić cały przebieg relacji stron, ponieważ niektóre zdarzenia powodują rozpoczęcie terminu od nowa, a inne jedynie zatrzymują jego bieg na określony czas.

Przerwanie biegu przedawnienia

Zgodnie z art. 123 Kodeksu cywilnego bieg przedawnienia może zostać przerwany między innymi przez:

• wniesienie pozwu o zapłatę,
• złożenie wniosku o zabezpieczenie roszczenia, jeżeli czynność bezpośrednio zmierza do jego dochodzenia lub zabezpieczenia,
• wszczęcie egzekucji na podstawie tytułu wykonawczego,
• uznanie roszczenia przez dłużnika.

Po każdym skutecznym przerwaniu przedawnienie biegnie na nowo. Jeżeli przerwa nastąpiła wskutek czynności w postępowaniu sądowym albo egzekucyjnym, nowy bieg co do zasady nie rozpoczyna się, dopóki postępowanie nie zostanie zakończone.

Uznanie długu przez pożyczkobiorcę

Uznanie może mieć postać wyraźnego oświadczenia, na przykład podpisanej ugody albo pisemnego potwierdzenia salda. Może też wynikać z zachowania dłużnika, jeżeli wskazuje ono, że uważa on roszczenie za istniejące.

Za tak zwane uznanie niewłaściwe mogą zostać uznane w szczególności:

• częściowa spłata kapitału,
• zapłata odsetek,
• prośba o rozłożenie zadłużenia na raty,
• prośba o odroczenie terminu spłaty,
• wiadomość zawierająca jednoznaczną deklarację oddania określonej kwoty.

Ocena zależy od treści i kontekstu wypowiedzi. Samo podjęcie rozmowy, prośba o przedstawienie umowy albo zakwestionowanie wysokości żądania nie musi oznaczać uznania długu. Przed udzieleniem odpowiedzi wierzycielowi warto unikać sformułowań, które mogą zostać potraktowane jako potwierdzenie istnienia zobowiązania.

Zawieszenie biegu przedawnienia

Zawieszenie oznacza, że przez czas trwania określonej przeszkody termin nie rozpoczyna się albo przestaje biec, ale po ustaniu przeszkody kontynuuje się jego liczenie. W sprawach o prywatne pożyczki znaczenie może mieć między innymi:

• trwanie małżeństwa – w odniesieniu do roszczeń jednego małżonka przeciwko drugiemu,
• siła wyższa uniemożliwiająca dochodzenie roszczenia przed właściwym organem,
• trwanie mediacji w zakresie roszczeń objętych umową o mediację,
• trwanie postępowania wywołanego wnioskiem o zawezwanie do próby ugodowej.

Według obecnych przepisów mediacja i zawezwanie do próby ugodowej zawieszają bieg przedawnienia, a nie przerywają go. Przy starszych czynnościach trzeba sprawdzić przepisy obowiązujące w dacie ich podjęcia.

Czego nie powoduje zwykłe wezwanie do zapłaty

Wysłanie listu, wiadomości e-mail, SMS-a albo przedsądowego wezwania nie przerywa przedawnienia. Jest to jednostronna czynność wierzyciela, która sama nie rozpoczyna terminu od nowa.

Wezwanie może mieć natomiast znaczenie dowodowe. Może potwierdzać dokonanie wypowiedzenia pożyczki bezterminowej, wskazywać wysokość żądania oraz wykazywać, od kiedy wierzyciel domagał się zapłaty. Jeżeli dłużnik w odpowiedzi uzna dług, jego reakcja może już wpłynąć na przedawnienie.

Sprzedaż wierzytelności nie zmienia terminu

Cesja długu na firmę windykacyjną albo inną osobę nie powoduje rozpoczęcia terminu od nowa. Nabywca otrzymuje wierzytelność w takim stanie, w jakim istniała po stronie poprzedniego wierzyciela, a dłużnik może podnosić przysługujące mu zarzuty. Szerzej wyjaśnia to artykuł sprzedaż wierzytelności a przedawnienie długu.

Jak podnieść zarzut przedawnienia

Zarzut przedawnienia powinien być jednoznaczny. Nie wystarczy napisać, że pożyczka jest stara, wierzyciel długo milczał albo żądanie jest niesprawiedliwe. Należy wskazać, że pozwany korzysta z uprawnienia wynikającego z art. 117 § 2 Kodeksu cywilnego i odmawia spełnienia świadczenia z powodu upływu terminu przedawnienia.

Odpowiedź na wezwanie do zapłaty

Na etapie przedsądowym zarzut można przekazać wierzycielowi, jego pełnomocnikowi albo firmie windykacyjnej. Odpowiedź powinna zawierać:

• dane adresata i osoby odpowiadającej,
• oznaczenie pożyczki albo numer sprawy wskazany w wezwaniu,
• wyraźne oświadczenie o podniesieniu zarzutu przedawnienia,
• krótkie wyliczenie terminu,
• żądanie przedstawienia dokumentów potwierdzających ewentualne przerwanie albo zawieszenie biegu przedawnienia,
• zastrzeżenie, że pismo nie stanowi uznania długu.

Przykładowa istota stanowiska może brzmieć: „Podnoszę zarzut przedawnienia roszczenia o zwrot pożyczki i odmawiam jego zaspokojenia. Roszczenie stało się wymagalne w dniu …, a termin przedawnienia upłynął w dniu … . Niniejsze pismo nie stanowi uznania roszczenia”.

Takie pismo nie zastępuje obrony w sądzie. Jeżeli mimo odpowiedzi wierzyciel wniesie pozew, zarzut trzeba powtórzyć w sprzeciwie, zarzutach od nakazu zapłaty albo odpowiedzi na pozew.

Zarzut przedawnienia w postępowaniu sądowym

W piśmie procesowym należy wskazać:

• czy kwestionowany jest cały dług, czy tylko część rat albo odsetek,
• datę zawarcia umowy i przekazania środków,
• uzgodniony termin zwrotu albo zasady wypowiedzenia pożyczki,
• datę wymagalności roszczenia,
• właściwy termin przedawnienia,
• datę jego upływu,
• stanowisko wobec twierdzeń wierzyciela o uznaniu długu, pozwie, mediacji albo egzekucji.

Poza zarzutem przedawnienia można podnieść również inne zarzuty, na przykład brak zawarcia umowy, nieotrzymanie pieniędzy, częściową spłatę, błędne naliczenie odsetek albo niewłaściwe ustalenie osoby wierzyciela. Zarzut przedawnienia nie oznacza automatycznego przyznania wszystkich pozostałych twierdzeń strony powodowej.

Przedawnienie a wezwanie, pozew, nakaz zapłaty i egzekucja

Wezwanie do zapłaty

Samo otrzymanie wezwania nie oznacza, że roszczenie jest zasadne ani nieprzedawnione. Należy zażądać dokumentów pozwalających ustalić:

• kto i kiedy udzielił pożyczki,
• kiedy pieniądze miały zostać zwrócone,
• jak obliczono dochodzoną kwotę,
• czy wierzytelność została sprzedana,
• czy wcześniej doszło do czynności wpływającej na przedawnienie.

Nie należy jednak przyjmować, że wezwanie można zawsze zignorować. Jeżeli wierzyciel dysponuje dowodami i termin jeszcze nie upłynął, może szybko skierować sprawę do sądu, a pozew przerwie przedawnienie.

Pozew o zwrot pożyczki

Skuteczne wniesienie pozwu bezpośrednio w celu dochodzenia roszczenia co do zasady przerywa bieg przedawnienia. Dla oceny zachowania terminu znaczenie ma data wniesienia pozwu, a nie data późniejszego doręczenia go pozwanemu.

Jeżeli roszczenie było już przedawnione w dniu wniesienia pozwu, pozew nie usuwa skutków przedawnienia. Pozwany nadal może podnieść zarzut. Powinien jednak odpowiedzieć w terminie wyznaczonym przez sąd i przedstawić wszystkie znane zarzuty oraz dowody.

Nakaz zapłaty

Nakaz zapłaty może zostać wydany bez wcześniejszego wysłuchania pozwanego. Oznacza to, że samo wydanie nakazu nie przesądza jeszcze, iż sąd szczegółowo zbadał umowę, spłaty i przedawnienie.

Po doręczeniu nakazu należy przeczytać pouczenie. Przy nakazie wydanym w postępowaniu upominawczym i doręczanym w Polsce termin na wniesienie sprzeciwu wynosi zwykle 2 tygodnie. W postępowaniu nakazowym, przy doręczeniach zagranicznych albo w szczególnych trybach termin i rodzaj pisma mogą być inne.

W sprzeciwie albo zarzutach należy:

• oznaczyć sąd i sygnaturę sprawy,
• wskazać, czy nakaz jest zaskarżany w całości, czy w części,
• wnieść o oddalenie powództwa w odpowiednim zakresie,
• podnieść zarzut przedawnienia,
• przedstawić wyliczenie oraz dowody,
• zgłosić pozostałe zarzuty dotyczące istnienia i wysokości długu.

Niezaskarżony nakaz ma skutki prawomocnego wyroku. Późniejsze powoływanie się na przedawnienie istniejące jeszcze przed wydaniem nakazu może okazać się nieskuteczne, ponieważ dłużnik powinien był zgłosić ten zarzut w postępowaniu rozpoznawczym.

Prawomocny wyrok lub nakaz zapłaty

Roszczenie stwierdzone prawomocnym wyrokiem, nakazem zapłaty, ugodą sądową albo ugodą zawartą przed mediatorem i zatwierdzoną przez sąd przedawnia się co do zasady po 6 latach. Świadczenia okresowe należne w przyszłości przedawniają się po 3 latach.

Uzyskanie tytułu sądowego zmienia więc punkt odniesienia. Nie należy już liczyć wyłącznie pierwotnego terminu wynikającego z umowy pożyczki. Trzeba sprawdzić datę prawomocności, późniejsze wnioski egzekucyjne i sposób zakończenia wcześniejszych postępowań.

Egzekucja komornicza

Komornik co do zasady nie bada ponownie, czy pożyczka rzeczywiście została udzielona i czy prawomocne orzeczenie było merytorycznie prawidłowe. Jeżeli jednak z treści tytułu wykonawczego wynika upływ terminu przedawnienia, a wierzyciel nie przedstawi dokumentu wykazującego późniejsze przerwanie biegu, organ egzekucyjny może odmówić wszczęcia egzekucji zgodnie z art. 804 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego.

Jeżeli przedawnienie nastąpiło już po powstaniu tytułu egzekucyjnego, dłużnik może w określonych przypadkach rozważyć powództwo o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności. Jest to jednak odrębne postępowanie sądowe. Samo wysłanie pisma do komornika nie zawsze wystarczy do zatrzymania egzekucji.

Po otrzymaniu zawiadomienia o egzekucji trzeba niezwłocznie ustalić, jaki tytuł stanowi jej podstawę, kiedy został wydany i czy był prawidłowo doręczony. Jeżeli dłużnik dowiaduje się dopiero od komornika o nakazie wysłanym wcześniej na nieaktualny adres, mogą wchodzić w grę środki prowadzące do odzyskania możliwości obrony, ale sposób działania zależy od rodzaju postępowania i dokumentów w aktach.

FAQ

Czy prywatna pożyczka przedawnia się zawsze po 6 latach?

Nie zawsze. Termin 6-letni jest typowy dla zwykłej pożyczki między osobami prywatnymi. Termin 3-letni może dotyczyć roszczenia związanego z działalnością gospodarczą oraz odsetek. Trzeba również sprawdzić przepisy przejściowe, jeżeli roszczenie stało się wymagalne przed 9 lipca 2018 r.

Czy po przedawnieniu dług automatycznie znika?

Nie. Dług nadal istnieje, ale dłużnik może uchylić się od zapłaty. W sporze między osobami prywatnymi powinien wyraźnie podnieść zarzut przedawnienia. Dobrowolnej spłaty przedawnionego długu zasadniczo nie można potem odzyskać tylko z powodu przedawnienia.

Czy wezwanie do zapłaty przerywa przedawnienie?

Nie. Zwykłe wezwanie wysłane przez wierzyciela nie przerywa biegu terminu. Może jednak stanowić wypowiedzenie pożyczki bezterminowej. Jeżeli dłużnik odpowie, uznając zobowiązanie, jego odpowiedź może już przerwać przedawnienie.

Czy częściowa spłata pożyczki oznacza uznanie długu?

Może zostać uznana za tak zwane uznanie niewłaściwe, jeżeli wynika z niej świadomość istnienia roszczenia. Wówczas przed upływem terminu przedawnienie zaczyna biec na nowo. Znaczenie mają opis przelewu, korespondencja i okoliczności dokonania wpłaty.

Od kiedy liczyć przedawnienie, gdy nie ustalono daty zwrotu?

Pożyczka bezterminowa jest zwracana w ciągu 6 tygodni od wypowiedzenia. Nie zawsze można jednak liczyć termin dopiero od faktycznego wypowiedzenia dokonanego po wielu latach. Zgodnie z art. 120 § 1 Kodeksu cywilnego trzeba ocenić, kiedy wierzyciel mógł najwcześniej doprowadzić do wymagalności roszczenia.

Czy wierzyciel może pozwać o przedawnioną pożyczkę?

Może wnieść pozew, ponieważ przedawnienie nie powoduje nieistnienia długu. Jeżeli pozwany nie jest konsumentem, powinien podnieść zarzut przedawnienia. Brak reakcji na pozew albo nakaz zapłaty może doprowadzić do powstania prawomocnego tytułu.

Co zrobić po otrzymaniu nakazu zapłaty?

Należy sprawdzić datę doręczenia i pouczenie, a następnie w terminie wnieść właściwy środek zaskarżenia. Przy nakazie upominawczym doręczanym w Polsce jest to zwykle sprzeciw w terminie 2 tygodni. W piśmie trzeba wyraźnie podnieść zarzut przedawnienia oraz przedstawić jego wyliczenie.

Czy firma windykacyjna może wydłużyć termin przedawnienia?

Nie. Sama sprzedaż wierzytelności ani wysyłanie kolejnych wezwań nie rozpoczynają terminu od nowa. Firma windykacyjna może jednak powołać się na wcześniejszy pozew, wyrok, egzekucję albo uznanie długu, dlatego należy zażądać dokumentów potwierdzających te okoliczności.

Podsumowanie

Przed odmową zapłaty prywatnej pożyczki trzeba ustalić datę wymagalności, właściwy termin przedawnienia oraz wszystkie zdarzenia, które mogły go przerwać albo zawiesić. Najczęściej obowiązuje termin 6-letni kończący się 31 grudnia odpowiedniego roku, ale przy działalności gospodarczej i odsetkach termin może wynosić 3 lata.

Wezwanie do zapłaty nie przerywa przedawnienia, natomiast pozew, egzekucja lub uznanie roszczenia mogą rozpocząć termin od nowa. Jeżeli sprawa trafiła do sądu, zarzut trzeba zgłosić wyraźnie i w terminie. Szczególnie pilna jest reakcja na nakaz zapłaty albo zawiadomienie komornika, ponieważ zaniechanie może znacząco ograniczyć późniejszą obronę.

Źródła

• Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, w szczególności art. 117–125, art. 720 i art. 723.
• Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, w szczególności art. 480², art. 480³, art. 804 § 2 i art. 840.
• Ustawa z dnia 13 kwietnia 2018 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw, w szczególności przepisy przejściowe dotyczące roszczeń powstałych przed 9 lipca 2018 r.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.