Siostra nie zwraca pożyczki – jak odzyskać pieniądze?

Umowa pożyczki między członkami rodziny

Umowa pożyczki zawarta z siostrą jest ważna także wtedy, gdy wynikała z rodzinnych rozliczeń dotyczących planowanej sprzedaży domu. Dla sądu najważniejsze będzie to, czy z dokumentów wynika: kto pożyczył pieniądze, komu, w jakiej kwocie, kiedy miały zostać zwrócone oraz czy pieniądze faktycznie zostały przekazane.

Zgodnie z art. 720 § 2 Kodeksu cywilnego obecnie umowa pożyczki, której wartość przekracza 1000 zł, wymaga zachowania formy dokumentowej. W przypadku pożyczki z 2015 r. istotne jest jednak także brzmienie przepisów obowiązujące w chwili zawierania umowy. Skoro umowa została spisana, wymóg dowodowy co do zasady jest spełniony, a dodatkowo warto dołączyć potwierdzenie przelewu, pokwitowanie albo inne dowody przekazania pieniędzy.

Nie ma znaczenia, że planowana transakcja zakupu domu ostatecznie nie doszła do skutku, jeżeli strony zawarły samodzielną umowę pożyczki. Siostra jako pożyczkobiorca powinna zwrócić tę samą kwotę pieniędzy, chyba że wykaże, że pieniądze oddała albo że strony później skutecznie zmieniły ustalenia.

Odsetki, gdy umowa pożyczki ich nie przewiduje

Jeżeli w umowie nie zastrzeżono odsetek kapitałowych, pożyczka może być nieoprocentowana. Nie oznacza to jednak, że dłużnik może bez konsekwencji opóźniać zwrot pieniędzy. Po upływie terminu zwrotu można żądać odsetek ustawowych za opóźnienie na podstawie art. 481 Kodeksu cywilnego.

Jeżeli w umowie wskazano konkretną datę spłaty, odsetki za opóźnienie co do zasady liczy się od dnia następnego po tej dacie. Jeżeli terminu nie określono, przy pożyczce trzeba najpierw doprowadzić do wymagalności roszczenia, najczęściej przez wypowiedzenie albo wezwanie do zwrotu, z uwzględnieniem zasad wynikających z Kodeksu cywilnego.

W pozwie można więc żądać: kwoty głównej, odsetek ustawowych za opóźnienie od właściwej daty oraz zwrotu kosztów procesu. Warto precyzyjnie wskazać, od kiedy odsetki są naliczane, ponieważ sąd nie powinien domyślać się tej daty za powoda.

Wezwanie do zapłaty przed pozwem

Przed skierowaniem sprawy do sądu warto wysłać do siostry pisemne wezwanie do zapłaty. Nie zawsze jest ono warunkiem wniesienia pozwu, zwłaszcza gdy termin spłaty jasno wynika z umowy, ale w praktyce wzmacnia pozycję wierzyciela i pokazuje, że pozwany miał realną możliwość dobrowolnego spełnienia świadczenia.

Wezwanie powinno zawierać co najmniej: datę i miejsce sporządzenia, dane stron, wskazanie umowy pożyczki, żądaną kwotę, numer rachunku bankowego, termin zapłaty oraz informację, że brak spłaty spowoduje skierowanie sprawy na drogę sądową. Najbezpieczniej wysłać je listem poleconym za potwierdzeniem nadania, a w sprawach spornych zachować także dowód doręczenia lub awizacji.

Wezwanie ma znaczenie również przy kosztach. Jeżeli pozwany nie dał powodu do wytoczenia sprawy i uzna roszczenie przy pierwszej czynności procesowej, może powoływać się na art. 101 Kodeksu postępowania cywilnego. Dobrze udokumentowane wezwanie ogranicza ryzyko takiej argumentacji.

EPU, czyli pozew do e-sądu

Elektroniczne postępowanie upominawcze może być wygodne, gdy sprawa jest prosta, dotyczy zapłaty określonej kwoty i wierzyciel dysponuje dokumentami potwierdzającymi roszczenie. W pozwie w EPU nie załącza się skanów dokumentów w taki sposób jak w zwykłym procesie, ale trzeba dokładnie opisać dowody, z których wynika istnienie długu.

W sprawie pożyczki od siostry w EPU należy opisać między innymi: datę zawarcia umowy, kwotę pożyczki, sposób przekazania pieniędzy, termin zwrotu, brak spłaty, wysłanie wezwania do zapłaty oraz wysokość odsetek. Dane pozwanej muszą być możliwie precyzyjne, zwłaszcza adres zamieszkania, ponieważ doręczenie nakazu zapłaty ma kluczowe znaczenie dla dalszego biegu sprawy.

Trzeba jednak pamiętać, że EPU nie nadaje się do każdej sprawy. Jeżeli roszczenie stało się wymagalne dawno temu, może nie spełniać warunków dochodzenia w elektronicznym postępowaniu upominawczym. Wtedy pozostaje zwykły pozew o zapłatę do sądu właściwego według zasad ogólnych.

Przedawnienie roszczenia o zwrot pożyczki

W opisanej sprawie największym ryzykiem może być przedawnienie. Roszczenie o zwrot prywatnej pożyczki co do zasady przedawnia się na zasadach ogólnych. Obecnie podstawowy termin przedawnienia wynosi 6 lat, a koniec terminu przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego, chyba że termin przedawnienia jest krótszy niż 2 lata.

W przypadku starszych pożyczek trzeba dodatkowo uwzględnić przepisy przejściowe związane ze zmianą terminów przedawnienia w 2018 r. Jeżeli termin zwrotu pożyczki upłynął przed tą zmianą, a bieg przedawnienia nie został przerwany, roszczenie mogło przedawnić się wcześniej, niż wynikałoby z dawnego 10-letniego terminu. Dlatego przed wniesieniem pozwu należy ustalić dokładną datę wymagalności oraz sprawdzić, czy wystąpiły zdarzenia przerywające albo wpływające na bieg przedawnienia.

Do takich zdarzeń mogą należeć w szczególności: wniesienie pozwu, wszczęcie mediacji, uznanie długu przez dłużnika albo inna czynność przed sądem lub organem powołanym do rozpoznawania spraw danego rodzaju. Sama korespondencja wierzyciela z żądaniem zapłaty zwykle nie przerywa przedawnienia, choć może mieć znaczenie dowodowe.

Jeżeli dłużniczka jest konsumentem, sąd może brać pod uwagę przedawnienie w sposób szczególnie istotny dla wyniku sprawy. Pozew oparty na przedawnionym roszczeniu może zostać oddalony, a wierzyciel może ponieść koszty procesu.

Zwykły pozew o zapłatę

Jeżeli sprawa nie nadaje się do EPU albo e-sąd nie wyda nakazu zapłaty, można rozważyć zwykły pozew o zapłatę. Pozew powinien zawierać oznaczenie sądu, stron, wartość przedmiotu sporu, dokładne żądanie, uzasadnienie, wnioski dowodowe, podpis oraz załączniki. W pierwszym piśmie trzeba podać także dane wymagane przez Kodeks postępowania cywilnego, w tym numer PESEL powoda będącego osobą fizyczną.

Do pozwu warto dołączyć: umowę pożyczki, potwierdzenie przelewu albo pokwitowanie, wezwanie do zapłaty, dowód nadania lub doręczenia wezwania, korespondencję z dłużniczką oraz wyliczenie odsetek. Jeżeli pożyczka była przekazana gotówką, znaczenie mogą mieć pokwitowanie, wiadomości, zeznania świadków oraz inne dokumenty potwierdzające wydanie pieniędzy.

W pozwie należy jasno sformułować żądanie, na przykład zasądzenia określonej kwoty wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od wskazanej daty do dnia zapłaty oraz kosztami procesu. Jeżeli część długu została zwrócona, trzeba to uwzględnić i dochodzić tylko pozostałej kwoty.

Koszty sądowe i koszty procesu

W zwykłej sprawie o zapłatę opłata sądowa od pozwu o roszczenie pieniężne co do zasady wynosi 5% wartości przedmiotu sporu, nie mniej niż 30 zł i nie więcej niż 200 000 zł. Przy żądaniu 30 000 zł opłata w zwykłym postępowaniu wynosiłaby więc 1500 zł.

W elektronicznym postępowaniu upominawczym opłata jest niższa, ponieważ pobiera się część opłaty należnej w zwykłej sprawie. Jeżeli jednak pozwany skutecznie zaskarży nakaz albo sprawa będzie musiała być prowadzona dalej w zwykłym trybie, mogą pojawić się dalsze koszty i obowiązek uzupełnienia opłaty.

Strona przegrywająca sprawę co do zasady zwraca przeciwnikowi koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony. Obejmują one między innymi opłaty sądowe, koszty zastępstwa procesowego, jeżeli strona działa przez profesjonalnego pełnomocnika, oraz inne uzasadnione wydatki przewidziane przepisami.

FAQ

Czy mogę żądać odsetek, jeśli umowa pożyczki ich nie przewidywała?

Tak, ale trzeba odróżnić odsetki kapitałowe od odsetek za opóźnienie. Jeżeli umowa nie przewidywała oprocentowania pożyczki, nie oznacza to automatycznie prawa do odsetek kapitałowych. Można jednak żądać odsetek ustawowych za opóźnienie od chwili, gdy dłużnik powinien był zwrócić pieniądze, a tego nie zrobił.

Czy przed pozwem muszę wysłać wezwanie do zapłaty?

Jeżeli termin spłaty jest jasno określony w umowie, roszczenie może być wymagalne bez dodatkowego wezwania. Mimo to wezwanie jest praktycznie bardzo ważne, bo dokumentuje próbę polubownego rozwiązania sprawy, wskazuje numer rachunku i może pomóc przy późniejszym rozliczeniu kosztów procesu.

Czy sprawę o pożyczkę od siostry można skierować do EPU?

Można, jeżeli roszczenie jest pieniężne, odpowiednio udokumentowane, nie wymaga rozbudowanego postępowania dowodowego i spełnia warunki elektronicznego postępowania upominawczego. Przy bardzo starych roszczeniach trzeba szczególnie sprawdzić wymagalność i przedawnienie, bo EPU może nie być właściwą drogą.

Co się stanie, jeśli siostra wniesie sprzeciw od nakazu zapłaty?

Skuteczny sprzeciw powoduje, że nakaz zapłaty traci moc w zaskarżonej części. Wierzyciel musi wtedy liczyć się z koniecznością dalszego dochodzenia roszczenia w zwykłym trybie, przedstawienia dokumentów i poniesienia dodatkowych kosztów albo uzupełnienia opłaty.

Czy pożyczka w rodzinie może zostać uznana za darowiznę?

Sam fakt, że strony są rodziną, nie czyni pożyczki darowizną. Jeżeli istnieje umowa pożyczki, potwierdzenie przelewu, wiadomości o obowiązku zwrotu albo inne dowody, wierzyciel może wykazywać, że pieniądze miały zostać oddane. Spór może jednak wymagać dokładnego przedstawienia okoliczności przekazania środków.

Podsumowanie

W sprawie pożyczki udzielonej siostrze podstawą działania jest umowa, dowód przekazania pieniędzy i ustalenie daty, od której dłużniczka pozostaje w opóźnieniu. Brak odsetek w umowie nie zamyka drogi do żądania odsetek ustawowych za opóźnienie. Przed pozwem warto wysłać wezwanie do zapłaty, a następnie zdecydować, czy sprawa nadaje się do EPU, czy bezpieczniejszy będzie zwykły pozew o zapłatę.

Najważniejszym elementem przy pożyczce z 2015 r. może być jednak przedawnienie. Bez sprawdzenia daty wymagalności, ewentualnego uznania długu, częściowych spłat albo innych zdarzeń wpływających na bieg terminu, złożenie pozwu może wiązać się z ryzykiem przegrania sprawy i obowiązkiem zapłaty kosztów.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, t.j. Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
2. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego, t.j. Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.