Uznanie długu (przerwanie przedawnienia)
Oświadczenie dłużnika (wyraźne lub dorozumiane) o istnieniu długu. Przerywa bieg przedawnienia — biegnie ono od nowa. art. 123 K.c.
Uznanie długu przybiera dwie postacie. Uznanie właściwe to umowa, w której dłużnik potwierdza istnienie i wysokość zobowiązania — może mieć dowolną formę, o ile nie wymaga jej szczególnej dla samego stosunku prawnego. Uznanie niewłaściwe to jednostronne zachowanie dłużnika świadczące o świadomości długu: częściowa zapłata, zapłata odsetek, prośba o rozłożenie na raty, wniosek o umorzenie czy nawet oświadczenie w korespondencji e-mail. Każda z tych postaci skutkuje przerwaniem biegu przedawnienia na podstawie art. 123 § 1 pkt 2 K.c. — po przerwie termin biegnie od początku w pełnym wymiarze (ogólnie 6 lat dla roszczeń majątkowych, 3 lata dla roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej, liczone od dnia wymagalności; koniec terminu dłuższego niż 2 lata przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego). Trzeba odróżnić uznanie sprzed upływu przedawnienia od zachowania po jego upływie: przerwanie biegu działa tylko wobec roszczenia jeszcze nieprzedawnionego, natomiast zapłata części przedawnionego długu nie wskrzesza terminu, a może być co najwyżej zrzeczeniem się zarzutu przedawnienia (art. 117 § 2 K.c.). Wobec konsumenta jest to wyłączone — przedawnienia sąd nie pomija, lecz bada z urzędu (art. 117 § 2(1) K.c.). Uznanie dorozumiane sądy interpretują szeroko, dlatego korespondencja dłużnika o spłacie bywa procesowo doniosła.
PrzykładPrzedsiębiorca Marek K. sprzedał kontrahentowi Janowi W. towar za 45 000 zł z terminem płatności 30 dni — faktura wystawiona 3 marca 2024 r., płatna do 2 kwietnia 2024 r. Termin minął, a Jan W. nie zapłacił. Przez kolejne miesiące Marek K. monitował telefonicznie, jednak nie podejmował formalnych kroków. 15 stycznia 2026 r. — kiedy do upływu trzyletniego terminu przedawnienia (dla roszczeń z działalności gospodarczej) brakowało już mniej niż trzech miesięcy — Jan W. odezwał się e-mailem: „Przepraszam za zwłokę, mam chwilowe problemy z płynnością — proszę o rozłożenie długu na 6 rat po 7 500 zł, pierwsza rata 1 marca.” Wiadomość ta stanowi uznanie niewłaściwe długu w rozumieniu art. 123 § 1 pkt 2 K.c. — dłużnik wyraźnie przyznaje, że dług istnieje i określa jego wysokość. Z chwilą wysłania tej wiadomości bieg przedawnienia zostaje przerwany, a od 15 stycznia 2026 r. zaczyna biec na nowo w pełnym wymiarze trzech lat. Gdyby Jan W. nie wysłał tego e-maila, roszczenie przedawniłoby się około 3 kwietnia 2027 r. Dzięki uznaniu Marek K. ma czas do 15 stycznia 2029 r. Jeśli Jan W. mimo deklaracji nie zapłaci żadnej raty, Marek K. może wnieść pozew o zasądzenie całych 45 000 zł plus odsetek ustawowych za opóźnienie w transakcjach handlowych, a sąd nie uwzględni zarzutu przedawnienia.
Zobacz też: przedawnienie roszczeń · dłużnik
