Wadliwość czynności
Niedoskonałość czynności prawnej powodująca jej nieważność, wzruszalność lub bezskuteczność. Skutki zależą od rodzaju wady. art. 58 K.c.
Prawo cywilne wyróżnia kilka stopni wadliwości czynności prawnej. Nieważność bezwzględna (art. 58 K.c.) dotyka czynności sprzecznych z ustawą, mających na celu obejście ustawy lub sprzecznych z zasadami współżycia społecznego — czynność jest nieważna z mocy prawa od początku, sąd bierze ją pod uwagę z urzędu, a jej konwalidacja jest niemożliwa. Nieważność względna (wzruszalność) zachodzi przy wadach oświadczenia woli (błąd, podstęp, groźba) — czynność jest ważna, dopóki uprawniony nie złoży oświadczenia o uchyleniu się od jej skutków w terminie ustawowym (rok od wykrycia błędu lub podstępu albo od ustania stanu obawy przy groźbie). Bezskuteczność zawieszona powstaje, gdy wymagana jest zgoda osoby trzeciej (np. przedstawiciela ustawowego przy umowie osoby mającej ograniczoną zdolność do czynności prawnych) — czynność oczekuje na potwierdzenie i z chwilą jego udzielenia staje się w pełni ważna z mocą wsteczną. Bezskuteczność względna (np. skarga pauliańska, art. 527 K.c.) polega na tym, że czynność jest ważna wobec stron, ale bezskuteczna wobec określonego wierzyciela.
PrzykładOsiemnastolatek Piotr N., który decyzją sądu jest ubezwłasnowolniony częściowo z powodu zaburzeń psychicznych, zawarł bez wiedzy i zgody swojego kuratora umowę z komisem samochodowym na zakup używanego samochodu za 28 000 zł i wpłacił zaliczkę 5 000 zł. Komis, nie wiedząc o ubezwłasnowolnieniu, wydał auto. Gdy kurator dowiedział się o transakcji, odmówił jej potwierdzenia na piśmie. Umowa dotknięta jest bezskutecznością zawieszoną — przez pewien czas oczekiwała na potwierdzenie, lecz wobec odmowy kuratora stała się ostatecznie bezskuteczna. Komis musi odebrać samochód i zwrócić zaliczkę 5 000 zł; Piotr N. ma obowiązek zwrotu pojazdu. Gdyby kurator zamiast odmawiać potwierdził umowę na piśmie, stałaby się ona ważna z mocą wsteczną od chwili zawarcia i Piotr N. byłby zobowiązany zapłacić brakujące 23 000 zł. Komis, chcąc uniknąć podobnych sytuacji w przyszłości, zaczął przy każdej umowie sprawdzać w dostępnych rejestrach, czy kontrahent nie jest ubezwłasnowolniony. Gdyby natomiast zamiast Piotra umowę zawarła osoba całkowicie ubezwłasnowolniona, nieważność byłaby bezwzględna — umowa nieważna od początku z mocy prawa, bez możliwości konwalidacji.
Zobacz też: nieważność · błąd
