Odszkodowanie za upadek na oblodzonym chodniku – kto odpowiada i jak uzyskać pieniądze?

Kto ponosi odpowiedzialność za upadek na oblodzonym chodniku?

Ustalenie osoby odpowiedzialnej jest pierwszym krokiem do otrzymania odszkodowania. Nie można zakładać, że za każdy śliski chodnik odpowiada gmina. W zależności od położenia drogi dla pieszych i sposobu zarządzania terenem obowiązek usuwania śniegu i lodu może spoczywać na różnych podmiotach.

Właściciel nieruchomości przylegającej do chodnika

Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 4 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach właściciele nieruchomości mają obowiązek uprzątania błota, śniegu, lodu i innych zanieczyszczeń z określonych dróg dla pieszych położonych wzdłuż ich nieruchomości.

Przepis dotyczy wydzielonej części drogi publicznej przeznaczonej do ruchu pieszych, położonej bezpośrednio przy granicy nieruchomości. Oznacza to, że obowiązek właściciela nie rozciąga się automatycznie na każdy pobliski chodnik.

Przykładowo, jeżeli między granicą prywatnej działki a drogą dla pieszych znajduje się odrębny pas gruntu należący do innego podmiotu, trzeba dokładnie ustalić przebieg granic i charakter terenu. Sam fakt, że chodnik przebiega przed budynkiem, nie przesądza jeszcze o odpowiedzialności jego właściciela.

Ustawa przewiduje również wyjątek dotyczący drogi dla pieszych, na której dopuszczony jest płatny postój lub parkowanie pojazdów samochodowych. W takim przypadku właściciel sąsiedniej nieruchomości nie jest zobowiązany do jej uprzątania na podstawie wskazanego przepisu. Znaczenie ma rzeczywista organizacja postoju, a nie tylko to, czy w chwili wypadku stał tam samochód.

Gmina, zarządca drogi, wspólnota mieszkaniowa i spółdzielnia

Jeżeli obowiązek zimowego utrzymania danego miejsca nie obciąża właściciela nieruchomości przyległej, należy zbadać odpowiedzialność właściwego zarządu drogi lub innego podmiotu zarządzającego terenem. Art. 5 ust. 4 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach określa obowiązki zarządu drogi, w tym w odniesieniu do dróg dla pieszych, na których pobierane są opłaty za postój lub parkowanie.

Inaczej może wyglądać sytuacja na osiedlowym ciągu pieszym, wewnętrznym parkingu, dojściu do budynku albo prywatnym placu. Wówczas odpowiedzialność trzeba ocenić według zasad zarządzania nieruchomością i ogólnych przepisów prawa cywilnego. Nie każde takie miejsce jest drogą dla pieszych w rozumieniu art. 5 ust. 1 pkt 4 wspomnianej ustawy.

Przy budynkach wielolokalowych objętych art. 2 ust. 3 tej ustawy obowiązki właściciela nieruchomości wspólnej i właściciela lokalu obciążają wspólnotę mieszkaniową albo spółdzielnię mieszkaniową. Nie oznacza to jednak, że każdy wypadek przed blokiem automatycznie uzasadnia roszczenie przeciwko wspólnocie.

Czy zatrudnienie firmy odśnieżającej zwalnia z odpowiedzialności?

Zdarza się, że właściciel nieruchomości lub wspólnota zawiera umowę z przedsiębiorcą zajmującym się zimowym utrzymaniem chodników. Jeżeli wykonawca zaniedbał swoje obowiązki, może powstać pytanie o jego odpowiedzialność wobec poszkodowanego.

Art. 429 Kodeksu cywilnego przewiduje określone przesłanki zwolnienia z odpowiedzialności podmiotu powierzającego wykonanie czynności, między innymi przy powierzeniu jej profesjonalnemu wykonawcy. Nie działa to jednak bezwarunkowo i nie wyklucza odpowiedzialności za własne zaniedbania zlecającego. Znaczenie mają zakres umowy, sposób jej wykonywania, organizacja kontroli oraz przyczyny wypadku.

Odrębnym zagadnieniem jest rozliczenie między zamawiającym a wykonawcą usługi. Może ono dotyczyć naprawienia szkody kontraktowej, podczas gdy poszkodowany przechodzień dochodzi roszczeń najczęściej na podstawie przepisów o czynach niedozwolonych.

Jak wykazać winę, związek przyczynowy i wysokość szkody?

Podstawą roszczenia jest najczęściej art. 415 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną czynem niedozwolonym opiera się na zasadzie winy. W zależności od tego, kto ma odpowiadać za wypadek, mogą mieć zastosowanie także inne przepisy, w szczególności art. 416, 429 i 430 Kodeksu cywilnego.

W typowej sprawie trzeba wykazać trzy zasadnicze okoliczności:

• Zawinione zachowanie lub zaniechanie – na przykład brak wymaganych działań przeciwoblodzeniowych mimo istnienia obowiązku i odpowiednich warunków do ich wykonania.
• Powstanie szkody – obrażenia ciała, rozstrój zdrowia, poniesione wydatki, utratę zarobków lub zniszczenie rzeczy.
• Normalny związek przyczynowy – że zaniedbanie pozostawało w związku z upadkiem i jego następstwami, a nie stanowiło jedynie okoliczności niezwiązanej z urazem.

Zgodnie z art. 6 Kodeksu cywilnego ciężar udowodnienia faktów uzasadniających roszczenie spoczywa zasadniczo na osobie, która wywodzi z nich skutki prawne. Dlatego samo oświadczenie, że chodnik był śliski, bywa niewystarczające.

Przy ustalaniu winy znaczenie mają między innymi godzina zdarzenia, historia opadów, czas utrzymywania się oblodzenia, sposób wykonywania prac porządkowych oraz możliwość wcześniejszego rozpoznania zagrożenia. Nie obowiązuje zasada, według której każda nawierzchnia musi pozostawać idealnie sucha przez całą zimę.

Czy nieuwaga poszkodowanego może zmniejszyć odszkodowanie?

Tak, ale nie dzieje się to automatycznie. Art. 362 Kodeksu cywilnego pozwala odpowiednio zmniejszyć obowiązek naprawienia szkody, jeżeli poszkodowany przyczynił się do jej powstania lub zwiększenia. Uwzględnia się przy tym okoliczności sprawy, a zwłaszcza stopień winy obu stron.

Znaczenie może mieć na przykład świadome wejście na wyraźnie odgrodzoną, niebezpieczną powierzchnię. Nie wystarczy natomiast samo stwierdzenie, że pieszy powinien zachować ostrożność, ponieważ była zima. Podmiot odpowiedzialny za utrzymanie chodnika nie może uchylić się od odpowiedzialności wyłącznie przez powołanie się na typowe zimowe warunki pogodowe.

Odszkodowanie, zadośćuczynienie, regres i utracone korzyści

Poszkodowany może dochodzić kilku rodzajów świadczeń. Ich wysokość zależy od rzeczywistych konsekwencji wypadku, a nie od samego faktu poślizgnięcia się. Inne roszczenia będą uzasadnione przy krótkotrwałym stłuczeniu, a inne przy złamaniu wymagającym operacji, wielomiesięcznej rehabilitacji i ograniczeniu zdolności do pracy.

Odszkodowanie za koszty leczenia i inne straty majątkowe

Na podstawie art. 444 § 1 Kodeksu cywilnego w razie uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia naprawienie szkody obejmuje wynikające z tego koszty. Można zatem dochodzić zwrotu uzasadnionych wydatków pozostających w związku z wypadkiem, w szczególności:

• kosztów konsultacji lekarskich, badań, leków, zabiegów i rehabilitacji;
• wydatków na dojazdy do placówek medycznych oraz niezbędny transport;
• kosztów zakupu sprzętu ortopedycznego i innych potrzebnych środków pomocniczych;
• kosztów koniecznej pomocy i opieki innych osób;
• szkody w rzeczach zniszczonych podczas upadku, takich jak okulary, telefon lub odzież, na zasadach ogólnych odpowiedzialności odszkodowawczej.

Nie każdy wydatek zostanie uznany tylko dlatego, że został poniesiony po wypadku. Trzeba wykazać jego zasadność i związek z doznanym urazem. Korzystanie z odpłatnego leczenia prywatnego również wymaga oceny celowości i okoliczności konkretnego przypadku.

Ważną kwestią są koszty opieki sprawowanej przez członków rodziny. Sąd Najwyższy w uchwale z 22 lipca 2020 r., III CZP 31/19, potwierdził możliwość dochodzenia na podstawie art. 444 § 1 Kodeksu cywilnego odszkodowania za nieodpłatną opiekę świadczoną przez osoby bliskie. Konieczne pozostaje wykazanie potrzeby, zakresu i czasu tej opieki.

Zadośćuczynienie za ból, cierpienie i skutki urazu

Zadośćuczynienie, o którym mowa w art. 445 § 1 Kodeksu cywilnego, służy rekompensacie krzywdy niemajątkowej. Obejmuje między innymi ból fizyczny, cierpienie psychiczne, ograniczenia codziennego funkcjonowania i konsekwencje zdrowotne wypadku.

Przy ustalaniu odpowiedniej kwoty znaczenie mogą mieć:

• rodzaj i rozległość obrażeń;
• intensywność oraz długość leczenia;
• czas trwania bólu i dolegliwości;
• konieczność korzystania z pomocy innych osób;
• trwałość następstw zdrowotnych oraz wpływ urazu na życie zawodowe, rodzinne i osobiste.

Nie istnieje ustawowy cennik przewidujący określoną kwotę za skręcenie kostki, złamanie ręki lub każdy procent uszczerbku na zdrowiu. Procentowy uszczerbek może być jednym z elementów oceny, lecz nie stanowi automatycznego przelicznika wysokości zadośćuczynienia.

Utracone zarobki, utracone korzyści i renta

Art. 361 § 2 Kodeksu cywilnego przewiduje co do zasady naprawienie zarówno rzeczywiście poniesionej straty, jak i korzyści, które poszkodowany mógłby osiągnąć, gdyby nie wyrządzono mu szkody.

Jeżeli wskutek wypadku pracownik nie otrzymywał pełnego wynagrodzenia, a przedsiębiorca nie mógł wykonywać wcześniej zaplanowanych i realnych zleceń, może pojawić się roszczenie o naprawienie szkody związanej z utratą dochodów. Należy jednak udowodnić rzeczywisty uszczerbek finansowy, a nie jedynie hipotetyczną możliwość zarobku.

Jeżeli upadek spowodował całkowitą lub częściową utratę zdolności do pracy zarobkowej, zwiększenie potrzeb albo zmniejszenie widoków powodzenia na przyszłość, art. 444 § 2 Kodeksu cywilnego dopuszcza żądanie odpowiedniej renty. Przy poważnych urazach może to być ważniejsze niż jednorazowy zwrot kosztów leczenia.

Regres – kto ostatecznie ponosi koszt wypłaconego odszkodowania?

Regres oznacza możliwość dochodzenia zwrotu określonych kwot od innego podmiotu po zaspokojeniu roszczenia. Przykładowo, zgodnie z art. 828 § 1 Kodeksu cywilnego ubezpieczyciel, który wypłacił odszkodowanie, może w przewidzianych tym przepisem granicach przejąć roszczenie wobec osoby trzeciej odpowiedzialnej za szkodę.

Podobnie podmiot, który wypłacił świadczenie poszkodowanemu, może w określonych okolicznościach rozważać roszczenie wobec wykonawcy nienależycie realizującego umowę zimowego utrzymania terenu. Nie oznacza to automatycznego powstania regresu w każdej sprawie ani możliwości żądania dowolnej kwoty.

Dla osoby poszkodowanej najważniejsze pozostaje właściwe ustalenie dłużnika i zakresu należnych świadczeń. Ewentualne późniejsze rozliczenia między odpowiedzialnymi podmiotami nie powinny być mylone z jej własnym roszczeniem.

Dokumenty, zdjęcia, faktury i opinie rzeczoznawców – jak zabezpieczyć dowody?

Stan oblodzonego chodnika potrafi zmienić się w ciągu kilkudziesięciu minut. Nawierzchnia może zostać posypana piaskiem, oczyszczona lub naturalnie rozmarznąć. Dlatego dowody dotyczące samego miejsca wypadku najlepiej zabezpieczyć możliwie szybko, oczywiście z uwzględnieniem konieczności udzielenia pomocy medycznej.

Dokumentacja medyczna powinna możliwie dokładnie przedstawiać rozpoznane obrażenia oraz przebieg leczenia. Jeżeli dolegliwości utrzymują się lub pojawiają się powikłania, istotne są również późniejsze wyniki badań i zalecenia specjalistów.

Pomocne mogą być także dane meteorologiczne z dnia wypadku, zgłoszenia o śliskiej nawierzchni kierowane do zarządcy, dokumentacja zimowego utrzymania oraz informacje o godzinach wykonanych prac porządkowych. W postępowaniu sądowym można wnioskować o zobowiązanie właściwego podmiotu do przedstawienia określonych dokumentów.

Kiedy potrzebna jest opinia specjalisty lub biegłego?

W sporach dotyczących poważniejszych obrażeń może być potrzebna opinia lekarza specjalisty określająca rodzaj i następstwa urazu, rokowania oraz zakres potrzebnej rehabilitacji. W sądzie wiadomości specjalne co do zasady ustala się przy pomocy opinii biegłego.

Przy uszkodzeniu wartościowych rzeczy można rozważyć opinię rzeczoznawcy dotyczącą kosztów naprawy lub wartości szkody. Prywatna ekspertyza może wspierać argumentację strony, ale nie jest automatycznie równoważna opinii biegłego powołanego przez sąd.

Wezwanie do zapłaty i zgłoszenie szkody ubezpieczycielowi

Po ustaleniu podmiotu odpowiedzialnego warto skierować do niego pisemne zgłoszenie szkody i wezwanie do zapłaty. Jeżeli podmiot posiada ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej obejmujące dane zdarzenie, możliwe jest także dochodzenie roszczenia bezpośrednio od ubezpieczyciela na podstawie art. 822 § 4 Kodeksu cywilnego.

Nie każda polisa obejmuje jednak wszystkie wypadki. Trzeba sprawdzić zakres ochrony, okres ubezpieczenia oraz warunki odpowiedzialności. Samo istnienie ubezpieczenia nie dowodzi jeszcze obowiązku wypłaty świadczenia.

Co powinno zawierać wezwanie do zapłaty?

W piśmie należy wskazać dane poszkodowanego i adresata, datę i miejsce wypadku, przebieg zdarzenia, przyczynę upadku oraz uzasadnienie odpowiedzialności danego podmiotu. Następnie trzeba opisać obrażenia, przebieg leczenia i poszczególne roszczenia wraz z ich wysokością lub sposobem obliczenia.

Warto oddzielnie wykazać koszty majątkowe, utracone dochody i żądaną kwotę zadośćuczynienia. Do pisma można dołączyć kopie dokumentacji medycznej, zdjęć, faktur, zestawień kosztów i innych dowodów. Należy również określić termin spełnienia świadczenia i numer rachunku do zapłaty.

Jeżeli pełne następstwa urazu nie są jeszcze znane, można zgłosić udokumentowane na dany moment roszczenia, zastrzegając możliwość ich dalszego sprecyzowania. Takie zastrzeżenie samo w sobie nie zastępuje jednak czynności wymaganych do ochrony roszczeń przed przedawnieniem.

Ile czasu ma ubezpieczyciel na wypłatę?

W przypadku ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej zastosowanie znajduje co do zasady art. 817 Kodeksu cywilnego. Przewiduje on 30 dni na spełnienie świadczenia, licząc od otrzymania zawiadomienia o wypadku.

Jeżeli wyjaśnienie okoliczności koniecznych do ustalenia odpowiedzialności lub wysokości świadczenia nie jest możliwe w tym terminie, świadczenie powinno zostać spełnione w ciągu 14 dni od dnia, w którym przy zachowaniu należytej staranności wyjaśnienie stało się możliwe. Bezsporna część świadczenia powinna zostać wypłacona w pierwotnym terminie 30 dni. Umowa może przewidywać warunki korzystniejsze dla uprawnionego.

Odmowa wypłaty albo przyznanie zaniżonej kwoty nie zamykają automatycznie drogi do dochodzenia dalszych roszczeń. Poszkodowany może zakwestionować stanowisko ubezpieczyciela, przedstawić dodatkowe dowody, rozważyć ugodę lub wystąpić z pozwem.

Przedawnienie – kiedy trzeba podjąć działania?

Zgodnie z art. 442(1) § 1 Kodeksu cywilnego roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym przedawnia się zasadniczo po trzech latach od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się albo przy zachowaniu należytej staranności mógł dowiedzieć się o szkodzie i osobie obowiązanej do jej naprawienia. Przepis przewiduje również dziesięcioletnią granicę liczoną od zdarzenia, z zastrzeżeniem szczególnych regulacji.

Przy szkodzie na osobie art. 442(1) § 3 stanowi, że przedawnienie nie może zakończyć się wcześniej niż po trzech latach od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i osobie odpowiedzialnej. Osoby małoletnie korzystają z dodatkowej ochrony – ich roszczenia o naprawienie szkody na osobie nie mogą przedawnić się wcześniej niż po dwóch latach od uzyskania pełnoletności. Odrębny termin dotyczy szkód wynikłych ze zbrodni lub występku.

Istotne jest rozróżnienie przedawnienia roszczenia przeciwko osobie odpowiedzialnej i roszczenia wobec ubezpieczyciela. Art. 819 § 4 Kodeksu cywilnego przewiduje przerwanie biegu przedawnienia roszczenia do ubezpieczyciela przez zgłoszenie roszczenia lub zdarzenia objętego ubezpieczeniem. Bieg rozpoczyna się na nowo po otrzymaniu pisemnego oświadczenia ubezpieczyciela o przyznaniu lub odmowie świadczenia.

Zgłoszenie szkody ubezpieczycielowi nie oznacza automatycznego przerwania biegu przedawnienia roszczenia przeciwko właścicielowi lub zarządcy odpowiedzialnemu za wypadek. Zwykłe wezwanie do zapłaty także nie jest samo w sobie czynnością przerywającą przedawnienie. Jeżeli termin zbliża się do końca, należy odrębnie ocenić potrzebę podjęcia odpowiednich czynności prawnych.

Kiedy warto iść do sądu po upadku na oblodzonym chodniku?

Postępowanie sądowe warto rozważyć, gdy odpowiedzialny podmiot lub jego ubezpieczyciel odmawia zapłaty mimo istotnych dowodów, kwestionuje wysokość szkody albo proponuje świadczenie nieodpowiadające udokumentowanym następstwom wypadku.

Przed wniesieniem pozwu trzeba odpowiedzieć na kilka pytań: czy prawidłowo ustalono pozwanego, czy dostępne dowody pozwalają wykazać odpowiedzialność, czy wysokość roszczenia jest uzasadniona oraz jakie koszty i ryzyko wiążą się z prowadzeniem sprawy.

Właściwy sąd, opłata od pozwu i koszty procesu

W sprawach o zapłatę odszkodowania i zadośćuczynienia właściwość rzeczowa sądu zależy zasadniczo od wartości przedmiotu sporu. Zgodnie z art. 16 i 17 Kodeksu postępowania cywilnego typowe sprawy majątkowe o wartości nieprzekraczającej 100 000 zł rozpoznaje sąd rejonowy, a sprawy o wartości przekraczającej tę kwotę – sąd okręgowy, z ustawowymi wyjątkami.

Co do właściwości miejscowej można uwzględnić sąd właściwy dla pozwanego, a w sprawie roszczenia z czynu niedozwolonego także sąd, w którego okręgu nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę, zgodnie z art. 35 Kodeksu postępowania cywilnego.

Opłata od pozwu w sprawie majątkowej zależy od wartości żądania. Zgodnie z art. 13 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, przy wartości przedmiotu sporu do 20 000 zł obowiązują ustawowe przedziały opłat stałych od 30 do 1000 zł. Przy wartości przekraczającej 20 000 zł opłata wynosi co do zasady 5% tej wartości, nie więcej niż 100 000 zł.

Do kosztów procesu mogą dojść wydatki na opinie biegłych oraz wynagrodzenie pełnomocnika. Strona przegrywająca może zostać obciążona kosztami przeciwnika na zasadach przewidzianych w przepisach procesowych. Osoba niemogąca ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania może rozważyć wniosek o zwolnienie od kosztów, jeżeli spełnia ustawowe warunki.

Czy ugoda jest lepsza niż pozew?

Ugoda może być korzystna, gdy odpowiedzialność nie budzi większych wątpliwości, a strony różnią się głównie w ocenie wysokości świadczenia. Pozwala ograniczyć czas i koszty sporu. Trzeba jednak dokładnie sprawdzić jej treść, zwłaszcza postanowienia dotyczące ostatecznego zaspokojenia wszelkich roszczeń.

Przy poważnych obrażeniach i niepewnych rokowaniach podpisanie ugody obejmującej również przyszłe konsekwencje zdrowotne może być ryzykowne. W takich sprawach szczególnego znaczenia nabierają opinie medyczne i ocena możliwości dochodzenia dalszych świadczeń.

Jeżeli istnieją podstawy do wystąpienia z pozwem, można dochodzić roszczeń od odpowiedzialnego sprawcy albo, przy spełnieniu warunków odpowiedzialności ubezpieczeniowej, bezpośrednio od zakładu ubezpieczeń. Wybór pozwanego powinien uwzględniać dokumentację, zakres polisy i okoliczności zdarzenia.

Najczęstsze pytania o odszkodowanie za upadek na chodniku

Czy można dostać odszkodowanie za poślizgnięcie bez złamania?

Tak. Złamanie nie jest koniecznym warunkiem uzyskania świadczenia. Również skręcenie stawu, stłuczenie lub inny udokumentowany uraz może uzasadniać roszczenie, jeżeli zostały spełnione przesłanki odpowiedzialności. Wysokość świadczenia zależy od rzeczywistych następstw zdrowotnych i majątkowych.

Czy brak świadków wypadku przekreśla możliwość dochodzenia roszczenia?

Nie. Zeznania świadków są pomocne, ale nie stanowią jedynego dopuszczalnego dowodu. Znaczenie mogą mieć zdjęcia, nagrania monitoringu, dokumentacja medyczna sporządzona bezpośrednio po zdarzeniu oraz inne informacje potwierdzające miejsce, czas i przyczynę upadku. Trzeba jednak liczyć się z trudniejszą oceną dowodową, jeżeli nie ma żadnego niezależnego potwierdzenia okoliczności wypadku.

Co zrobić, jeżeli upadek nastąpił na oblodzonym parkingu?

Należy ustalić właściciela lub zarządcę parkingu i obowiązki dotyczące utrzymywania jego nawierzchni. Nie można automatycznie stosować reguł dotyczących drogi dla pieszych przylegającej do nieruchomości. Roszczenie może opierać się na ogólnych zasadach odpowiedzialności cywilnej za zawinione zaniedbanie, jeżeli zostały spełnione wymagane przesłanki.

Czy zadośćuczynienie można otrzymać, jeżeli leczenie było finansowane przez NFZ?

Tak. Brak wydatków na prywatne leczenie nie wyklucza zadośćuczynienia za krzywdę. Zadośćuczynienie dotyczy cierpienia fizycznego i psychicznego, natomiast zwrot kosztów leczenia jest odrębnym roszczeniem majątkowym. W dalszym ciągu należy wykazać odpowiedzialność za zdarzenie i jego następstwa.

Czy przyznanie zasiłku chorobowego wyklucza roszczenie za utracone dochody?

Nie wyklucza go samo w sobie. Należy ustalić wysokość rzeczywiście poniesionej szkody, źródła otrzymywanych świadczeń oraz zasady uwzględniania ich przy konkretnym roszczeniu. Nie można jednak żądać rekompensaty dowolnych, nieudowodnionych zarobków, które poszkodowany jedynie spodziewał się uzyskać.