Powództwo osoby trzeciej po zajęciu cudzej rzeczy przez komornika

Zajęcie rzeczy znajdującej się u dłużnika nie zawsze oznacza, że rzecz rzeczywiście jest jego własnością. W mieszkaniu, firmie, warsztacie czy magazynie dłużnika mogą znajdować się przedmioty należące do innych osób: sprzęt oddany do używania, rzecz leasingowana, maszyna kontrahenta, samochód członka rodziny albo rzecz będąca przedmiotem współwłasności.

Jeżeli egzekucja narusza prawo takiej osoby, podstawowym środkiem ochrony jest powództwo o zwolnienie zajętego przedmiotu od egzekucji, określane również jako powództwo ekscydencyjne. Nie należy jednak automatycznie zaczynać od pozwu. W niektórych sytuacjach przepisy pozwalają wcześniej przedstawić komornikowi dokumenty albo zaskarżyć samą czynność zajęcia.

Powództwo ekscydencyjne a wniosek do komornika i skarga na czynność

Powództwo z art. 841 K.p.c. służy ochronie prawa osoby trzeciej naruszonego przez prowadzoną egzekucję. Nie jest to środek służący dłużnikowi do kwestionowania własnego długu. Powodem jest osoba, przeciwko której nie jest prowadzona egzekucja, ale której prawo do konkretnego przedmiotu zostało naruszone wskutek skierowania do niego egzekucji.

Przy zajęciu ruchomości szczególne znaczenie ma art. 845 K.p.c. Jeżeli komornikowi zostanie przedstawiony niebudzący wątpliwości dowód na piśmie, że zajęta ruchomość nie stanowi własności dłużnika, komornik umarza postępowanie w niezbędnym zakresie. Zasada ta nie znajduje jednak zastosowania w sytuacji, w której sam dłużnik dokonał zbycia ruchomości na rzecz osoby trzeciej. Dlatego samo przedstawienie umowy sprzedaży nie zawsze automatycznie prowadzi do zwolnienia rzeczy.

W praktyce warto więc niezwłocznie przesłać komornikowi pismo wskazujące konkretny zajęty przedmiot, sygnaturę postępowania egzekucyjnego oraz dokumenty potwierdzające własność. Im bardziej jednoznaczny jest dokument – przykładowo faktura imienna połączona z potwierdzeniem przelewu i numerem seryjnym rzeczy – tym większa szansa, że spór zostanie zakończony bez procesu.

Drugim instrumentem jest skarga na czynność komornika z art. 767 K.p.c. Może ją wnieść również osoba, której prawa zostały przez czynność komornika naruszone lub zagrożone. Termin na skargę wynosi co do zasady tydzień, przy czym sposób jego liczenia zależy między innymi od tego, czy osoba była obecna przy czynności, została o niej zawiadomiona czy dowiedziała się o niej później.

Skarga i powództwo z art. 841 K.p.c. pełnią jednak inne funkcje. Skarga służy przede wszystkim kontroli prawidłowości czynności komornika, natomiast powództwo ekscydencyjne pozwala sądowi rozstrzygnąć spór dotyczący prawa osoby trzeciej do przedmiotu egzekucji. Nie należy więc zakładać, że złożenie skargi zawsze zastąpi pozew.

Przy zajęciu ruchomości istnieje jeszcze ważna reguła szczególna. Jeżeli osoba trzecia złoży skargę na zajęcie, miesięczny termin do wniesienia powództwa z art. 841 K.p.c. zaczyna dla niej biec od dnia doręczenia postanowienia oddalającego skargę. Wynika to wprost z art. 845 § 2³ K.p.c. Nie należy jednak rozszerzać tej regulacji na inne sytuacje bez sprawdzenia konkretnego przebiegu postępowania.

Własność, współwłasność, leasing, najem i inne prawa naruszone zajęciem

Najbardziej typową podstawą powództwa z art. 841 K.p.c. jest własność. Jeżeli komornik prowadzący egzekucję przeciwko Janowi zajmuje maszynę należącą do spółki, samochód należący do jego partnerki albo sprzęt należący do kontrahenta, właściciel może wystąpić o zwolnienie przedmiotu od egzekucji.

Nie wystarczy jednak samo twierdzenie, że rzecz jest cudza. Osoba trzecia powinna być przygotowana do wykazania swojego prawa. Szczególnie problematyczne są rzeczy kupione za gotówkę, przekazywane między członkami rodziny albo użytkowane przez dłużnika przez dłuższy czas bez pisemnej umowy. W takich sytuacjach znaczenia nabiera cały łańcuch dowodowy: data zakupu, źródło pieniędzy, dokument wydania rzeczy, korespondencja, numery seryjne oraz zeznania osób uczestniczących w transakcji.

Powództwo może dotyczyć również współwłasności. Trzeba jednak ustalić, co dokładnie zostało zajęte i jaki udział przysługuje dłużnikowi. Przy egzekucji z ułamkowej części ruchomości zastosowanie może mieć art. 846 K.p.c. Jeżeli natomiast czynności egzekucyjne faktycznie obejmują prawo należące również do osoby niebędącej dłużnikiem, zakres żądania pozwu powinien odpowiadać rzeczywistemu naruszeniu prawa tej osoby.

W przypadku leasingu najczęstsza sytuacja polega na tym, że dłużnik korzysta ze sprzętu, pojazdu lub maszyny, ale właścicielem pozostaje finansujący. Jeżeli egzekucja prowadzona przeciwko korzystającemu zostanie skierowana do przedmiotu leasingu, finansujący powinien przedstawić przede wszystkim umowę leasingu, dokument nabycia przedmiotu, jego jednoznaczną identyfikację oraz dokumenty potwierdzające, że własność nie przeszła na dłużnika.

Podobnie przy najmie: jeżeli dłużnik jest najemcą lokalu lub sprzętu, a komornik zajmuje znajdującą się tam rzecz należącą do wynajmującego, właściciel może chronić swoje prawo. Inaczej trzeba oceniać przypadek, gdy osoba trzecia jest jedynie najemcą rzeczy stanowiącej własność dłużnika. Samo posiadanie rzeczy albo interes w dalszym korzystaniu z niej nie oznacza jeszcze automatycznie, że spełnione są przesłanki art. 841 K.p.c. Trzeba ustalić, czy egzekucja rzeczywiście narusza prawo skuteczne wobec wierzyciela.

Art. 841 K.p.c. nie ogranicza ochrony wyłącznie do prawa własności. Znaczenie mogą mieć także inne prawa osoby trzeciej, ale muszą one zostać konkretnie wskazane i naruszone przez egzekucję. Sam fakt, że sprzedaż rzeczy jest dla osoby trzeciej niekorzystna ekonomicznie, nie jest wystarczający.

Szczególnej analizy wymaga nabycie rzeczy już objętej zajęciem. Zbycie zajętej rzeczy nie zawsze usuwa skutki egzekucji wobec nabywcy. Przy pojazdach praktyczne znaczenie mają między innymi data zajęcia i data nabycia; szerzej omawia to artykuł dotyczący zakupu samochodu z zajęciem komorniczym.

Miesięczny termin na wniesienie pozwu i sposób jego liczenia

Art. 841 § 3 K.p.c. przewiduje bardzo krótki termin: powództwo można wnieść w ciągu miesiąca od dnia dowiedzenia się o naruszeniu prawa, chyba że odrębny przepis przewiduje inny termin.

Nie zawsze będzie to dzień samego zajęcia. Jeżeli właściciel nie był obecny przy czynności i o zajęciu dowiedział się dopiero później, znaczenie ma dzień, w którym rzeczywiście uzyskał informację pozwalającą mu stwierdzić, że egzekucja została skierowana do przedmiotu naruszając jego prawo. W razie sporu to osoba trzecia powinna być przygotowana do wykazania, kiedy uzyskała tę wiadomość.

Dlatego należy zachować dowody pozwalające ustalić początek terminu, takie jak zawiadomienie komornika, wiadomość e-mail, potwierdzenie odbioru pisma, kopię protokołu zajęcia albo inną korespondencję dotyczącą egzekucji.

Przykładowo, jeżeli rzecz zajęto 3 sierpnia, lecz jej właściciel został o tym wiarygodnie poinformowany dopiero 10 sierpnia, zasadnicze znaczenie dla art. 841 § 3 K.p.c. może mieć 10 sierpnia. Jeżeli jednak właściciel był obecny przy zajęciu 3 sierpnia i od razu wiedział, że komornik obejmuje egzekucją jego rzecz, nie powinien próbować przesuwać początku terminu na dzień późniejszego otrzymania pisma.

Wyjątkiem wymagającym szczególnej uwagi jest wspomniana skarga osoby trzeciej na zajęcie ruchomości. Zgodnie z art. 845 § 2³ K.p.c., gdy osoba trzecia złoży taką skargę, miesięczny termin do wniesienia powództwa rozpoczyna się dla niej od doręczenia postanowienia oddalającego skargę.

Termin z art. 841 § 3 K.p.c. należy traktować rygorystycznie. Nie jest bezpieczne zakładanie, że będzie można go później przywrócić na zasadach dotyczących zwykłych terminów procesowych. Jeżeli zbliża się upływ miesiąca, priorytetem powinno być prawidłowe wniesienie pozwu do właściwego sądu, a nie prowadzenie przedłużającej się korespondencji z wierzycielem lub komornikiem.

Pozwany wierzyciel, udział dłużnika i właściwość sądu

Zgodnie z art. 841 § 2 K.p.c. powództwo o zwolnienie przedmiotu od egzekucji kieruje się przeciwko wierzycielowi egzekwującemu. Jeżeli dłużnik zaprzecza prawu osoby trzeciej do zajętego przedmiotu, należy pozwać również dłużnika.

To ważne z praktycznego punktu widzenia. Przed złożeniem pozwu należy ustalić, na rzecz którego wierzyciela prowadzona jest egzekucja z konkretnej rzeczy i czy do tego samego przedmiotu egzekucję skierowało więcej wierzycieli. Jeżeli jest ich kilku, skład pozwanych trzeba ustalić w odniesieniu do konkretnego postępowania i zakresu żądanego zwolnienia.

Jeżeli w toku sprawy doszło do zmiany wierzyciela, należy również ustalić aktualny stan postępowania egzekucyjnego i podmiot, na którego rzecz egzekucja jest prowadzona. Odrębnym problemem jest sprzedaż wierzytelności u komornika i jej wpływ na trwającą egzekucję.

Właściwość miejscową określa art. 843 § 1 K.p.c. Powództwo należy wytoczyć przed sąd rzeczowo właściwy, w którego okręgu prowadzi się egzekucję. Miejsce prowadzenia egzekucji ustala się według przepisów regulujących właściwość miejscową organu egzekucyjnego również wtedy, gdy wierzyciel wybrał komornika działającego poza swoją właściwością ogólną. Nie należy więc automatycznie kierować pozwu do sądu według miejsca zamieszkania powoda, wierzyciela ani kancelarii wybranego komornika.

Następnie trzeba ustalić właściwość rzeczową. W sprawach o prawa majątkowe sąd okręgowy jest co do zasady właściwy wtedy, gdy wartość przedmiotu sporu przekracza 100 000 zł. Przy niższej wartości, jeżeli nie zachodzi szczególna podstawa właściwości sądu okręgowego, sprawę rozpoznaje sąd rejonowy.

W pozwie trzeba prawidłowo oznaczyć wartość przedmiotu sporu. Jej ustalenie powinno odpowiadać przedmiotowi i zakresowi żądanej ochrony. Przy nietypowych rzeczach, współwłasności albo sytuacji, w której wartość przedmiotu znacząco przewyższa egzekwowaną należność, sposób określenia wartości wymaga indywidualnej oceny.

W samym żądaniu pozwu należy jednoznacznie wskazać przedmiot, który ma zostać zwolniony od egzekucji, najlepiej przez dane pozwalające wykluczyć pomyłkę: markę, model, numer seryjny, VIN, numer rejestracyjny, adres nieruchomości, numer księgi wieczystej albo inne oznaczenie użyte w protokole zajęcia. Warto wskazać również komornika i sygnaturę postępowania egzekucyjnego.

Istotny jest również art. 843 § 3 K.p.c. Powód powinien już w pozwie przytoczyć wszystkie zarzuty, które może w tym czasie zgłosić. Późniejsze powoływanie nowych zarzutów może być niedopuszczalne, jeżeli można było podnieść je wcześniej. Z tego względu pozew nie powinien ograniczać się do jednego zdania o własności rzeczy.

Faktury, umowy, przelewy, rejestry i inne dowody prawa osoby trzeciej

W procesie o zwolnienie przedmiotu od egzekucji samo oświadczenie powoda, że jest właścicielem, zazwyczaj nie wystarczy. Trzeba wykazać zarówno przysługujące prawo, jak i to, że skierowanie egzekucji do konkretnego przedmiotu to prawo narusza.

W zależności od rodzaju rzeczy przydatne mogą być w szczególności:

• faktury i rachunki – zwłaszcza wystawione imiennie na osobę trzecią i umożliwiające identyfikację konkretnego przedmiotu,
• umowy sprzedaży, darowizny, leasingu, najmu lub użyczenia – wraz z dokumentami potwierdzającymi ich wykonanie,
• potwierdzenia przelewów i historia rachunku – pokazujące, kto rzeczywiście zapłacił za przedmiot,
• dokumenty rejestracyjne – na przykład dotyczące pojazdu, jeżeli mają znaczenie dla ustalenia jego pochodzenia i własności,
• numery seryjne, VIN, IMEI, oznaczenia fabryczne i ewidencja środków trwałych – pomagające powiązać dokument z rzeczą zajętą przez komornika,
• księgi wieczyste i inne rejestry – jeżeli przedmiotem egzekucji jest prawo ujawniane w rejestrze,
• korespondencja i dokumenty wydania rzeczy – potwierdzające, dlaczego rzecz znalazła się u dłużnika,
• zeznania świadków – szczególnie wtedy, gdy dokumentacja jest niepełna, choć zwykle bezpieczniej jest oprzeć sprawę również na dowodach obiektywnych.

Faktura jest ważnym dowodem, ale nie zawsze rozstrzyga sprawę sama. Jeżeli wystawiono ją wiele lat wcześniej, nie wskazuje numeru seryjnego, a rzecz była następnie przedmiotem kolejnych transakcji, sąd może badać również dalsze okoliczności. Tak samo dowód rejestracyjny pojazdu nie powinien być traktowany jako jedyny możliwy dowód prawa własności.

W przypadku przedsiębiorców szczególnie użyteczne jest połączenie kilku dokumentów: faktury, przelewu, ewidencji środka trwałego, dokumentu przyjęcia sprzętu, polisy ubezpieczeniowej oraz danych identyfikujących rzecz. Przy leasingu podstawą będzie najczęściej umowa leasingu wraz z dokumentami dotyczącymi nabycia i wydania konkretnego przedmiotu.

Zabezpieczenie przez zawieszenie egzekucji, zwolnienie przedmiotu i koszty procesu

Jednym z najpoważniejszych błędów jest założenie, że samo wniesienie pozwu z art. 841 K.p.c. blokuje egzekucję. Tak nie jest. Postępowanie egzekucyjne może nadal się toczyć, a w przypadku ruchomości może zbliżać się termin sprzedaży.

Dlatego razem z pozwem można rozważyć wniosek o udzielenie zabezpieczenia. Na podstawie art. 730 i art. 730¹ K.p.c. trzeba uprawdopodobnić roszczenie oraz interes prawny w zabezpieczeniu. W praktyce osoba trzecia powinna pokazać nie tylko, że istnieją wiarygodne podstawy jej prawa do przedmiotu, ale również że brak zabezpieczenia może poważnie utrudnić osiągnięcie celu procesu – przykładowo dlatego, że zajęta rzecz ma zostać wkrótce sprzedana.

W sprawach dotyczących roszczeń niepieniężnych art. 755 K.p.c. daje sądowi możliwość odpowiedniego ukształtowania sposobu zabezpieczenia, w tym przez zawieszenie postępowania egzekucyjnego. Wniosek powinien być konkretny: wskazywać postępowanie egzekucyjne, zajęty przedmiot oraz zakres egzekucji, który ma zostać zawieszony.

Jeżeli sąd uwzględni powództwo z art. 841 K.p.c., przedmiot objęty wyrokiem zostaje zwolniony od egzekucji w zakresie wynikającym z rozstrzygnięcia. Nie oznacza to umorzenia całego długu dłużnika ani zakończenia egzekucji z innych składników jego majątku. Spór dotyczy konkretnego przedmiotu i prawa osoby trzeciej.

Z tego powodu czas ma znaczenie nie tylko ze względu na miesięczny termin. Jeżeli rzecz zostanie wcześniej sprzedana w toku egzekucji, sytuacja prawna może stać się znacznie trudniejsza, a dalsze roszczenia będą zależały od etapu egzekucji i konkretnych okoliczności. W razie realnego terminu licytacji nie warto ograniczać się do oczekiwania na odpowiedź komornika.

Pozew podlega opłacie sądowej zależnej od wartości przedmiotu sporu. Przy wartości do 20 000 zł zastosowanie mają kwotowe progi określone w art. 13 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych: opłata wynosi od 30 zł do 1000 zł w zależności od wartości sporu. Przy wartości ponad 20 000 zł do 40 000 zł opłata wynosi 5% wartości przedmiotu sporu. Natomiast w sprawie o zwolnienie zajętego przedmiotu od egzekucji, gdy wartość przedmiotu sporu przekracza 40 000 zł, art. 13c tej ustawy przewiduje opłatę stałą w wysokości 2000 zł.

Do kosztów sprawy mogą dojść wydatki na pełnomocnika, opinię biegłego albo inne dowody. Zasadą procesu cywilnego jest również ryzyko obciążenia strony przegrywającej kosztami przeciwnika. Osoba, która ze względu na swoją sytuację finansową nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych na zasadach ustawowych, może rozważyć złożenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, odpowiednio dokumentując swoją sytuację.

Przed wniesieniem pozwu warto również przekazać wierzycielowi dokumenty potwierdzające prawo osoby trzeciej i zażądać dobrowolnego zwolnienia przedmiotu spod egzekucji. Nie należy jednak prowadzić takich negocjacji kosztem miesięcznego terminu z art. 841 § 3 K.p.c.

FAQ

Czy przed pozwem z art. 841 K.p.c. trzeba najpierw pisać do komornika?

Nie ma ogólnej zasady nakazującej w każdej sprawie wyczerpanie korespondencji z komornikiem przed wniesieniem powództwa. Przy ruchomości warto jednak niezwłocznie przedstawić komornikowi jednoznaczne pisemne dowody własności, ponieważ art. 845 K.p.c. może pozwolić na umorzenie egzekucji z tej rzeczy bez procesu. Nie wolno przy tym przegapić miesięcznego terminu do wniesienia pozwu.

Czy skarga na zajęcie zastępuje powództwo osoby trzeciej?

Nie. Skarga na czynność komornika i powództwo z art. 841 K.p.c. mają różne funkcje. Skarga służy kontroli czynności komornika, a powództwo pozwala rozstrzygnąć spór dotyczący prawa osoby trzeciej. Przy skardze osoby trzeciej na zajęcie ruchomości trzeba jednak uwzględnić szczególną regułę z art. 845 § 2³ K.p.c. dotyczącą początku miesięcznego terminu po doręczeniu postanowienia oddalającego skargę.

Od kiedy liczy się miesiąc na pozew?

Co do zasady od dnia, w którym osoba trzecia dowiedziała się, że egzekucja narusza jej prawo. Nie musi to być dzień zajęcia, jeżeli właściciel dowiedział się o nim później. W razie sporu istotne jest udowodnienie daty uzyskania tej informacji.

Kogo należy pozwać o zwolnienie rzeczy od egzekucji?

Podstawowym pozwanym jest wierzyciel, który prowadzi egzekucję z danego przedmiotu. Jeżeli dłużnik zaprzecza prawu osoby trzeciej, zgodnie z art. 841 § 2 K.p.c. należy pozwać także dłużnika. Przy kilku wierzycielach skład stron trzeba ustalić w odniesieniu do konkretnej egzekucji.

Czy faktura wystarczy do wykazania własności zajętej rzeczy?

Może być bardzo istotnym dowodem, ale nie w każdej sprawie wystarczy sama. Warto połączyć ją z potwierdzeniem zapłaty, numerem seryjnym rzeczy, dokumentem wydania, umową i innymi dowodami pokazującymi ciąg własności oraz przyczynę, dla której rzecz znajdowała się u dłużnika.

Czy wniesienie pozwu zatrzymuje licytację?

Nie automatycznie. Jeżeli istnieje ryzyko szybkiej sprzedaży przedmiotu, należy rozważyć wniosek o zabezpieczenie powództwa, w szczególności przez zawieszenie postępowania egzekucyjnego w zakresie spornej rzeczy. Trzeba uprawdopodobnić roszczenie oraz interes prawny w udzieleniu zabezpieczenia.

Ile kosztuje pozew o zwolnienie zajętego przedmiotu?

Opłata zależy od wartości przedmiotu sporu. Do 20 000 zł obowiązują ustawowe progi kwotowe, od 30 zł do 1000 zł. Przy wartości ponad 20 000 zł do 40 000 zł opłata wynosi 5% wartości przedmiotu sporu. Jeżeli wartość przedmiotu sporu przekracza 40 000 zł, w sprawie o zwolnienie zajętego przedmiotu od egzekucji pobierana jest opłata stała 2000 zł.

Czy właściciel rzeczy w leasingu lub najmie może korzystać z art. 841 K.p.c.?

Tak, jeżeli egzekucja prowadzona przeciwko korzystającemu lub najemcy została skierowana do rzeczy należącej do finansującego albo wynajmującego. Właściciel powinien wykazać swoje prawo oraz jednoznacznie powiązać dokumenty z zajętym przedmiotem. Inaczej należy oceniać sytuację osoby, która jest wyłącznie posiadaczem lub najemcą rzeczy należącej do samego dłużnika.

Podsumowanie

Po zajęciu cudzej rzeczy najważniejsze są trzy działania: ustalenie daty, od której biegnie miesięczny termin, zebranie dokumentów wykazujących prawo osoby trzeciej oraz sprawdzenie, czy rzecz może zostać szybko sprzedana. Przy ruchomości warto natychmiast przedstawić komornikowi jednoznaczny pisemny dowód własności, ale nie należy zakładać, że korespondencja z komornikiem zastąpi pozew.

Jeżeli konieczne jest powództwo z art. 841 K.p.c., trzeba prawidłowo ustalić pozwanych i właściwy sąd, dokładnie oznaczyć przedmiot, przedstawić wszystkie dostępne zarzuty i dowody oraz – gdy dalsza egzekucja grozi utratą rzeczy – rozważyć zabezpieczenie przez zawieszenie egzekucji w odpowiednim zakresie. Ocena skuteczności pozwu zawsze zależy od dokumentów, dat i konkretnego przebiegu postępowania egzekucyjnego.

Źródła

• Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, w szczególności art. 17, art. 730–730¹, art. 755, art. 767–767², art. 841, art. 843, art. 845 i art. 846.
• Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, w szczególności art. 13 i art. 13c.
• Stan prawny zweryfikowany na 16 sierpnia 2026 r.