Przedawnienie odszkodowania z OC sprawcy – terminy i zasady

Przedawnienie nie oznacza, że szkoda przestaje istnieć. Oznacza jednak, że po upływie właściwego terminu ubezpieczyciel może uchylić się od zapłaty, podnosząc zarzut przedawnienia. Dlatego nie należy liczyć terminu wyłącznie od daty kolizji ani zakładać, że każda reklamacja lub ponaglenie automatycznie rozpoczyna go od nowa.

W sprawie z OC sprawcy trzeba rozdzielić trzy kwestie: termin roszczenia wobec sprawcy, termin roszczenia bezpośrednio wobec jego ubezpieczyciela oraz wpływ zgłoszenia szkody na bieg terminu. Roszczenie do zakładu ubezpieczeń przedawnia się według zasad właściwych dla roszczenia o naprawienie szkody, ale szczególny skutek zgłoszenia szkody działa przede wszystkim w relacji z ubezpieczycielem.

Kiedy roszczenie może się przedawnić

Poszkodowany może dochodzić świadczenia bezpośrednio od ubezpieczyciela, z którym sprawca miał zawartą umowę obowiązkowego OC. W przypadku szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym podstawowe terminy wynikają z art. 442¹ Kodeksu cywilnego, a art. 819 § 3 Kodeksu cywilnego nakazuje stosować te terminy również do roszczenia przeciwko ubezpieczycielowi odpowiedzialności cywilnej.

Nie należy mylić odszkodowania z OC sprawcy ze świadczeniem z własnego NNW, polisy grupowej lub innego dobrowolnego ubezpieczenia. W tych umowach punktem wyjścia jest zwykle 3-letni termin z art. 819 § 1 Kodeksu cywilnego oraz treść OWU. Szerzej różnicę tę omawia artykuł o przedawnieniu roszczeń z polisy ubezpieczeniowej.

Dwudziestoletni termin nie zależy wyłącznie od tego, czy zapadł wyrok karny. Jeżeli nie ma prawomocnego skazania, sąd cywilny może sam ocenić, czy zdarzenie miało znamiona przestępstwa, ale poszkodowany musi przedstawić odpowiednie dowody. Wypadek powodujący ciężkie obrażenia albo śmierć może więc wymagać sprawdzenia akt postępowania karnego, opinii biegłych i kwalifikacji prawnej czynu.

Jak liczyć termin przedawnienia w tej sprawie

Najbezpieczniej przygotować chronologię sprawy. Sama data wypadku jest ważna, lecz często nie wystarcza do wskazania końca przedawnienia. Trzeba ustalić, kiedy poszkodowany wiedział lub powinien był wiedzieć o szkodzie i osobie odpowiedzialnej, kiedy zgłosił szkodę oraz kiedy otrzymał pisemną decyzję ubezpieczyciela.

Przy terminach wynoszących co najmniej 2 lata koniec przedawnienia co do zasady przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego. Jeżeli więc 3-letni termin liczony od decyzji ubezpieczyciela upływałby 15 marca 2027 r., roszczenie zasadniczo przedawni się z końcem 31 grudnia 2027 r. Reguła ta nie zwalnia jednak z szybkiego działania, ponieważ spór może dotyczyć samej daty rozpoczęcia biegu terminu albo skuteczności jego przerwania.

Zgłoszenie szkody lub roszczenia do ubezpieczyciela przerywa bieg przedawnienia na podstawie art. 819 § 4 Kodeksu cywilnego. Nowy termin rozpoczyna się w dniu, w którym zgłaszający otrzymał na piśmie oświadczenie zakładu ubezpieczeń o przyznaniu albo odmowie świadczenia. Trzeba zachować nie tylko decyzję, lecz także dowód jej doręczenia. Jeżeli wypłacono jedynie część żądanej kwoty, pisemna decyzja o częściowym przyznaniu świadczenia może uruchomić nowy bieg terminu dla dalszego dochodzenia roszczenia.

Termin likwidacji szkody nie jest tym samym co termin przedawnienia. W obowiązkowym OC zakład ubezpieczeń powinien co do zasady wypłacić odszkodowanie w ciągu 30 dni od zgłoszenia szkody. Jeżeli wyjaśnienie okoliczności jest w tym czasie niemożliwe, świadczenie powinno zostać wypłacone w ciągu 14 dni od dnia, w którym przy zachowaniu należytej staranności było możliwe wyjaśnienie sprawy, zasadniczo nie później niż w ciągu 90 dni od zgłoszenia. Wyjątek dotyczy sytuacji, gdy ustalenie odpowiedzialności lub wysokości świadczenia zależy od toczącego się postępowania karnego albo cywilnego.

Co przerywa albo zawiesza bieg przedawnienia

Najważniejszą szczególną czynnością w sprawie ubezpieczeniowej jest zgłoszenie ubezpieczycielowi zdarzenia objętego ochroną albo konkretnego roszczenia. Powoduje ono przerwanie biegu przedawnienia roszczenia do ubezpieczyciela. Po doręczeniu pisemnej decyzji termin biegnie od początku. Skutek ten nie rozciąga się automatycznie na roszczenie przeciwko samemu sprawcy, dlatego przy równoległym dochodzeniu zapłaty od obu podmiotów trzeba kontrolować oba terminy.

Przedawnienie przerywa również czynność przed sądem, innym właściwym organem lub sądem polubownym podjęta bezpośrednio w celu dochodzenia, ustalenia, zaspokojenia albo zabezpieczenia roszczenia. Typowym przykładem jest prawidłowe wniesienie pozwu. Bieg przerywa także uznanie roszczenia przez dłużnika, przy czym znaczenie konkretnego pisma, propozycji ugody albo częściowej zapłaty trzeba oceniać na podstawie jego treści.

Wszczęcie mediacji oraz postępowania pojednawczego po zawezwaniu do próby ugodowej co do zasady zawiesza bieg przedawnienia na czas trwania tych postępowań. Nie należy utożsamiać zawieszenia z przerwaniem: po ustaniu zawieszenia termin jest kontynuowany, a nie zawsze liczony od początku.

Zwykłe wezwanie do zapłaty, ponaglenie, prośba o ponowne przeliczenie kosztorysu lub jednostronne oświadczenie poszkodowanego zasadniczo nie przerywa przedawnienia. Reklamacja może mieć znaczenie dowodowe i procesowe, ale nie wolno automatycznie zakładać, że każda kolejna reklamacja po decyzji ubezpieczyciela uruchamia nowy pełny termin. Inaczej może być, gdy pismo zawiera nowe, wcześniej niezgłoszone roszczenie, na przykład żądanie zwrotu kolejnych udokumentowanych kosztów leczenia; wymaga to jednak oceny treści pisma i zakresu wcześniejszej decyzji.

Jak podnieść zarzut przedawnienia

W typowej sprawie o odszkodowanie z OC sprawcy zarzut przedawnienia podnosi ubezpieczyciel jako pozwany. Powinien wskazać, którego roszczenia zarzut dotyczy, jaki termin uważa za właściwy, od jakiej daty go liczy i kiedy według niego termin upłynął. Samo ogólne stwierdzenie, że sprawa jest stara, nie zastępuje prawidłowego zarzutu procesowego.

Poszkodowany powinien odpowiedzieć na zarzut przedawnienia konkretnymi datami i dokumentami. Najczęściej trzeba wykazać:

• datę zgłoszenia szkody lub roszczenia ubezpieczycielowi,
• datę doręczenia pisemnej decyzji o przyznaniu albo odmowie świadczenia,
• późniejsze czynności przed sądem lub właściwym organem,
• uznanie roszczenia albo częściową wypłatę, jeżeli miały znaczenie dla biegu terminu,
• okoliczności wskazujące, że szkoda wynikała z przestępstwa,
• w sprawach o zdrowie moment, w którym poszkodowany dowiedział się lub mógł się dowiedzieć o konkretnym skutku i jego związku ze zdarzeniem.

Jeżeli ubezpieczyciel podniósł zarzut już na etapie reklamacji, poszkodowany może przedstawić własne wyliczenie i zażądać ponownego rozpoznania sprawy. Gdy spór trafia do sądu, wszystkie dowody dotyczące terminu należy dołączyć możliwie wcześnie. Ocena przedawnienia zależy nie tylko od dat, ale również od zakresu roszczenia: inne znaczenie może mieć pierwsze żądanie naprawy samochodu, a inne późniejsze roszczenie o koszty leczenia lub rentę wynikające z ujawnionych następstw wypadku.

Przedawnienie roszczenia wobec ubezpieczyciela nie jest co do zasady uwzględniane przez sąd automatycznie tylko dlatego, że upłynął czas. Ubezpieczyciel powinien powołać się na zarzut. Po jego skutecznym podniesieniu roszczenie może zostać oddalone, mimo że odpowiedzialność za sam wypadek nie budzi wątpliwości.

Przedawnienie a wezwanie, pozew, nakaz zapłaty i egzekucja

Nakaz zapłaty nie tworzy nowego roszczenia, ale po jego uprawomocnieniu roszczenie zostaje stwierdzone orzeczeniem sądu. Od tej chwili zasadniczy termin na dochodzenie wykonania wynosi 6 lat. Jeżeli dłużnik otrzyma nakaz i nie zgadza się z roszczeniem albo uważa je za przedawnione, musi złożyć właściwy środek zaskarżenia w terminie wskazanym w pouczeniu. Brak reakcji może doprowadzić do uprawomocnienia nakazu i egzekucji.

Przedawnienie nie rozstrzyga natomiast, czy ubezpieczyciel prawidłowo ocenił odpowiedzialność albo wysokość szkody. Przykładowo sam brak ważnego badania technicznego nie oznacza automatycznie utraty świadczenia z OC sprawcy. Ten problem szerzej wyjaśnia artykuł brak przeglądu blokuje wypłatę z OC i AC.

Przykłady obliczenia terminu

Poniższe przykłady pokazują, dlaczego przed obliczeniem terminu trzeba ustalić rodzaj szkody, datę decyzji ubezpieczyciela i ewentualny charakter przestępny zdarzenia.

FAQ

Ile lat mam na zgłoszenie szkody z OC sprawcy?

Najczęściej 3 lata od dnia uzyskania lub możliwej do uzyskania przy należytej staranności wiedzy o szkodzie i osobie odpowiedzialnej. Przy szkodzie wynikającej z przestępstwa termin wynosi 20 lat od dnia czynu. Nie warto jednak odkładać zgłoszenia, ponieważ z czasem trudniej zebrać dowody i wykazać wysokość szkody.

Czy zgłoszenie szkody ubezpieczycielowi przerywa przedawnienie?

Tak. Zgłoszenie zdarzenia objętego ubezpieczeniem albo roszczenia przerywa bieg przedawnienia wobec ubezpieczyciela. Termin rozpoczyna się na nowo po otrzymaniu na piśmie oświadczenia o przyznaniu albo odmowie świadczenia.

Czy odwołanie od decyzji ubezpieczyciela znów daje pełne 3 lata?

Nie można tego zakładać automatycznie. Zwykła reklamacja dotycząca tego samego, już rozpoznanego roszczenia nie zawsze powoduje kolejne przerwanie. Inaczej może być przy zgłoszeniu nowego roszczenia lub nowych kosztów, ale znaczenie ma dokładna treść pisma i wcześniejszych decyzji.

Czy wezwanie do zapłaty przerywa przedawnienie?

Zwykłe jednostronne wezwanie do zapłaty co do zasady nie przerywa przedawnienia. Pierwsze zgłoszenie roszczenia ubezpieczycielowi ma szczególny skutek z art. 819 § 4 Kodeksu cywilnego, natomiast po zakończeniu likwidacji szkody bezpieczną czynnością procesową jest przede wszystkim prawidłowo wniesiony pozew.

Czy 20-letni termin wymaga prawomocnego wyroku karnego?

Nie zawsze. Prawomocny wyrok skazujący bardzo ułatwia wykazanie, że szkoda wynikła z przestępstwa, ale przy jego braku sąd cywilny może sam ocenić znamiona czynu. Poszkodowany musi wtedy przedstawić dowody pozwalające na taką kwalifikację.

Czy roszczenie za obrażenia może być dochodzone po 10 latach od wypadku?

Tak, jest to możliwe. Przy szkodzie na osobie nie stosuje się 10-letniej granicy liczonej od zdarzenia. Nadal trzeba jednak wykazać, kiedy poszkodowany dowiedział się lub przy należytej staranności mógł dowiedzieć się o szkodzie i osobie odpowiedzialnej, a także związek późnego skutku zdrowotnego z wypadkiem.

Czy zgłoszenie szkody ubezpieczycielowi przerywa termin również wobec sprawcy?

Nie należy tego przyjmować. Szczególny skutek zgłoszenia z art. 819 § 4 Kodeksu cywilnego dotyczy roszczenia do ubezpieczyciela. Jeżeli poszkodowany chce zachować możliwość dochodzenia zapłaty także bezpośrednio od sprawcy, powinien osobno przeanalizować czynności wpływające na termin wobec niego.

Czy przedawnienie działa automatycznie?

W sporze z ubezpieczycielem zarzut przedawnienia powinien zostać podniesiony przez pozwanego. Jeżeli jest zasadny, sąd może oddalić roszczenie mimo wykazania szkody i odpowiedzialności za zdarzenie. Poszkodowany powinien odpowiedzieć, wskazując wszystkie czynności, które przerwały lub zawiesiły bieg terminu.

Podsumowanie

W sprawie o odszkodowanie z OC sprawcy nie wystarczy policzyć 3 lat od daty wypadku. Trzeba ustalić rodzaj szkody, moment uzyskania wiedzy o jej skutkach, ewentualny przestępny charakter zdarzenia oraz datę zgłoszenia i doręczenia pisemnej decyzji ubezpieczyciela. Największym błędem jest opieranie się wyłącznie na kolejnych wezwaniach lub reklamacjach bez sprawdzenia, czy rzeczywiście wpływają na przedawnienie.

Przed podjęciem dalszych działań warto sporządzić chronologię i zebrać komplet dokumentów. Jeżeli termin jest bliski albo ubezpieczyciel już podniósł zarzut przedawnienia, należy szybko ocenić wniesienie pozwu i przygotować dowody potwierdzające przerwanie lub zawieszenie biegu terminu.

Źródła

• Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, w szczególności art. 117–125, art. 442¹ oraz art. 819.
• Ustawa z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych, w szczególności art. 14, art. 19 i art. 34.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.