Fałszywe oskarżenie nauczyciela przez ucznia

Co zrobić od razu po fałszywym oskarżeniu?

W pierwszej kolejności nie należy prowadzić z uczniem ani z jego rodzicami samotnych, emocjonalnych rozmów. Najbezpieczniej działać formalnie: pisemnie, spokojnie i przez dyrektora szkoły. Zarzut uderzenia dziecka jest poważny, dlatego trzeba potraktować go jako sprawę wymagającą natychmiastowego wyjaśnienia, nawet jeżeli nauczyciel wie, że zdarzenie nie miało miejsca.

Praktyczne kroki są następujące:

• sporządzić własną notatkę służbową z datą, godziną, miejscem rozmowy z uczniem i dokładnym opisem jej przebiegu,
• wskazać osoby, które mogły widzieć wejście lub wyjście ucznia, słyszeć rozmowę albo zauważyć jego zachowanie bezpośrednio po rozmowie,
• zwrócić się do dyrektora o zabezpieczenie monitoringu, jeżeli w szkole działa system kamer,
• poprosić o przeprowadzenie rozmowy z uczniem w obecności pedagoga, psychologa szkolnego albo wychowawcy,
• żądać, aby wszystkie ustalenia szkoły zostały odnotowane na piśmie.

Jeżeli zarzut został zgłoszony przez rodziców, warto poprosić dyrektora o zorganizowanie spotkania w obecności osoby trzeciej i sporządzenie protokołu. Nauczyciel nie powinien zgadzać się na nieformalne ustalenia typu „proszę to sobie wyjaśnić z dzieckiem”, bo przy tak poważnym oskarżeniu brak dokumentacji może później utrudniać obronę.

Czy wypowiedź ucznia narusza dobra osobiste nauczyciela?

Tak, nieprawdziwy zarzut użycia przemocy wobec dziecka może naruszać dobra osobiste nauczyciela, w szczególności cześć, dobre imię, reputację zawodową i zaufanie potrzebne do wykonywania zawodu. Podstawowe znaczenie mają tu art. 23 i 24 Kodeksu cywilnego.

Zgodnie z art. 23 Kodeksu cywilnego dobra osobiste człowieka, takie jak między innymi zdrowie, wolność, cześć, nazwisko, wizerunek czy tajemnica korespondencji, pozostają pod ochroną prawa cywilnego. Z kolei art. 24 Kodeksu cywilnego pozwala osobie, której dobro osobiste zostało zagrożone lub naruszone, żądać zaniechania naruszeń, usunięcia ich skutków, złożenia odpowiedniego oświadczenia, a w określonych sytuacjach także zadośćuczynienia albo zapłaty sumy na cel społeczny.

W sprawach szkolnych trzeba jednak odróżnić dwie sytuacje. Sama wypowiedź dziesięcioletniego dziecka będzie oceniana inaczej niż świadome powielanie nieprawdziwych oskarżeń przez osoby dorosłe. Jeżeli rodzic, mimo braku dowodów, rozpowszechnia wśród innych rodziców, w internecie albo wobec dyrekcji kategoryczne twierdzenia, że nauczyciel uderzył dziecko, może sam naruszać dobra osobiste nauczyciela.

Czy dziesięcioletnie dziecko odpowiada za zniesławienie?

W opisanej sytuacji nie należy zakładać, że przeciwko dziesięcioletniemu uczniowi można skutecznie prowadzić prywatną sprawę karną o zniesławienie. Przestępstwo zniesławienia z art. 212 Kodeksu karnego polega na pomówieniu innej osoby o takie postępowanie lub właściwości, które mogą poniżyć ją w opinii publicznej albo narazić na utratę zaufania potrzebnego dla stanowiska, zawodu lub rodzaju działalności. Jest to co do zasady przestępstwo ścigane z oskarżenia prywatnego.

Problem polega jednak na wieku sprawcy. Dziesięcioletni uczeń nie ponosi odpowiedzialności karnej na zasadach właściwych dla osoby dorosłej. W praktyce oznacza to, że droga karna przeciwko samemu dziecku nie będzie właściwym narzędziem reakcji na fałszywe oskarżenie.

Nie oznacza to, że szkoła musi pozostać bierna. Zachowanie ucznia może wymagać działań wychowawczych, rozmowy z rodzicami, pracy pedagoga lub psychologa szkolnego, a przy utrwalonych i poważnych problemach wychowawczych także rozważenia procedur właściwych dla spraw nieletnich. Decyzja zależy od całokształtu sytuacji, wcześniejszych zachowań ucznia i stopnia zagrożenia dla innych osób.

Odpowiedzialność rodziców i osób dorosłych

Rodzice nie ponoszą automatycznej odpowiedzialności za każde słowo wypowiedziane przez dziecko. Mogą jednak odpowiadać za własne działania, jeżeli sami rozpowszechniają nieprawdziwy zarzut, eskalują konflikt, publikują informacje w internecie albo przedstawiają nauczyciela jako osobę stosującą przemoc, mimo że nie mają na to dowodów.

W takim przypadku można rozważyć pisemne wezwanie rodziców do:

• zaprzestania rozpowszechniania nieprawdziwych informacji,
• sprostowania zarzutów wobec osób, którym zostały przekazane,
• złożenia przeprosin w uzgodnionej formie,
• powstrzymania się od kontaktowania się z nauczycielem poza oficjalnym trybem szkolnym.

Jeżeli rodzice złożyli zawiadomienie do szkoły, kuratorium lub organów ścigania, nauczyciel powinien konsekwentnie domagać się przedstawienia konkretnych faktów: kiedy miało dojść do zdarzenia, gdzie, kto był świadkiem, jakie są dowody i czy dziecko było badane przez lekarza. Nie chodzi o atak na dziecko, lecz o uporządkowanie sprawy i odsunięcie gołosłownych oskarżeń.

Rola dyrektora szkoły i ochrona nauczyciela

Nauczyciel nie powinien zostać z takim zarzutem sam. Karta Nauczyciela przewiduje, że nauczyciel podczas lub w związku z pełnieniem obowiązków służbowych korzysta z ochrony przewidzianej dla funkcjonariuszy publicznych. Nie oznacza to, że nauczyciel staje się funkcjonariuszem publicznym w każdym aspekcie, ale oznacza podwyższony standard ochrony w sytuacjach związanych z wykonywaniem pracy.

W praktyce dyrektor powinien podjąć działania wyjaśniające i organizacyjne: zebrać informacje, zabezpieczyć dokumenty, zapewnić udział pedagoga lub psychologa, zadbać o bezpieczeństwo ucznia i nauczyciela oraz przeciwdziałać rozpowszechnianiu niezweryfikowanych zarzutów w społeczności szkolnej.

Jeżeli dyrektor ogranicza się do przekazywania nauczycielowi pretensji rodziców, warto złożyć krótkie pismo z prośbą o formalne wyjaśnienie sprawy, zabezpieczenie dowodów i objęcie nauczyciela ochroną w związku z wykonywaniem obowiązków służbowych.

Przeczytaj także: czy uczeń może nagrywać nauczyciela podczas lekcji

Czego unikać, aby nie pogorszyć swojej sytuacji?

Najczęstszy błąd polega na emocjonalnej reakcji: konfrontowaniu dziecka, rozmowie z rodzicem bez świadków albo składaniu ostrych deklaracji bez wcześniejszego zabezpieczenia dowodów. W sprawach dotyczących dzieci bardzo ważny jest spokojny, profesjonalny ton.

Nauczyciel powinien unikać w szczególności:

• samodzielnego przesłuchiwania ucznia,
• wywierania presji na dziecko lub innych uczniów,
• komentowania sprawy w pokoju nauczycielskim lub wśród rodziców,
• publikowania wyjaśnień w mediach społecznościowych,
• podpisywania oświadczeń przygotowanych przez rodziców bez konsultacji.

Najlepszą ochroną jest dokumentacja. Jeżeli sprawa trafi dalej, na przykład do kuratorium, organu prowadzącego albo organów ścigania, znaczenie będą miały nie emocje, lecz spójny opis zdarzenia, świadkowie, monitoring, wcześniejsze notatki wychowawcze i sposób reakcji szkoły.

FAQ

Czy nauczyciel może pozwać dziesięcioletniego ucznia o zniesławienie?

W praktyce droga karna przeciwko dziesięcioletniemu dziecku nie jest właściwa, ponieważ dziecko w tym wieku nie ponosi odpowiedzialności karnej za zniesławienie. Możliwe są natomiast działania wychowawcze w szkole, rozmowa z rodzicami oraz ochrona dóbr osobistych wobec osób dorosłych, jeśli powielają nieprawdziwe zarzuty.

Czy rodzice mogą odpowiadać za słowa dziecka?

Nie automatycznie za każde słowo dziecka. Rodzice mogą jednak odpowiadać za własne zachowanie, zwłaszcza gdy sami rozpowszechniają nieprawdziwe informacje, publikują je w internecie lub odmawiają sprostowania oczywiście nieuzasadnionych zarzutów.

Czy nauczyciel powinien sam rozmawiać z uczniem po oskarżeniu?

Nie jest to zalecane. Bezpieczniej, aby rozmowa odbyła się w obecności dyrektora, pedagoga, psychologa szkolnego albo innej upoważnionej osoby. Chroni to zarówno ucznia, jak i nauczyciela przed kolejnymi zarzutami.

Czy warto żądać przeprosin?

Tak, ale forma żądania powinna zależeć od tego, kto rozpowszechniał zarzut i do kogo on dotarł. Inaczej wygląda rozmowa wychowawcza z dzieckiem, a inaczej formalne wezwanie dorosłego rodzica do sprostowania wpisu lub pisma.

Co zrobić, jeśli rodzice zgłoszą sprawę na policję?

Należy zachować spokój, przygotować dokumentację, wskazać świadków i poprosić szkołę o zabezpieczenie monitoringu oraz notatek. Warto także skonsultować strategię odpowiedzi, zwłaszcza gdy zarzut dotyczy przemocy wobec dziecka.

Podsumowanie

Fałszywe oskarżenie nauczyciela o uderzenie ucznia wymaga szybkiej, formalnej i dobrze udokumentowanej reakcji. Najważniejsze jest zabezpieczenie dowodów, włączenie dyrektora, unikanie samotnych rozmów z dzieckiem oraz przeciwdziałanie rozpowszechnianiu niezweryfikowanych informacji.

W przypadku dziesięcioletniego ucznia nie chodzi przede wszystkim o odpowiedzialność karną dziecka, lecz o wyjaśnienie sprawy, działania wychowawcze i ochronę dobrego imienia nauczyciela. Jeżeli fałszywy zarzut powielają dorośli, można rozważyć wezwanie do zaprzestania naruszeń, przeprosiny, sprostowanie, a w poważniejszych przypadkach także kroki cywilne lub karne wobec tych osób.

Śródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93

2. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny.

3. Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela.

4. Ustawa z dnia 9 czerwca 2022 r. o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.