Jak pozwać za fałszywe oskarżenie?

Fałszywe oskarżenie przed policją lub prokuraturą

Jeżeli ktoś złożył przeciwko Tobie nieprawdziwe zawiadomienie do policji, prokuratury albo innego organu, sprawę trzeba ocenić na dwóch płaszczyznach: karnej i cywilnej. Droga karna służy przede wszystkim ukaraniu osoby, która świadomie fałszywie oskarża lub zawiadamia o niepopełnionym przestępstwie. Droga cywilna służy natomiast ochronie dobrego imienia, czci, reputacji, prywatności lub innych dóbr osobistych.

Nie każde zawiadomienie, które później okaże się bezzasadne, jest automatycznie przestępstwem. Osoba zawiadamiająca ma prawo poinformować organy ścigania o podejrzeniu popełnienia czynu zabronionego, jeżeli działa w granicach prawa i w dobrej wierze. Odpowiedzialność staje się realna zwłaszcza wtedy, gdy zarzuty były obiektywnie nieprawdziwe, a zawiadamiający wiedział o ich fałszywości albo świadomie przedstawił fakty w sposób zmanipulowany.

Zgodnie z art. 234 Kodeksu karnego odpowiedzialności karnej podlega ten, kto przed organem powołanym do ścigania lub orzekania w sprawach o przestępstwo, przestępstwo skarbowe, wykroczenie, wykroczenie skarbowe albo przewinienie dyscyplinarne fałszywie oskarża inną osobę o popełnienie takiego czynu lub przewinienia. Grozi za to grzywna, kara ograniczenia wolności albo kara pozbawienia wolności do lat 2.

W praktyce znaczenie może mieć także art. 238 Kodeksu karnego, dotyczący zawiadomienia organu o przestępstwie, wykroczeniu albo przewinieniu dyscyplinarnym, którego nie popełniono. Dobór właściwej kwalifikacji zależy od treści pisma, adresata, sposobu sformułowania zarzutów oraz tego, czy wskazano konkretną osobę jako sprawcę.

Czy trzeba czekać na zakończenie postępowania

W wielu sprawach rozsądnie jest poczekać przynajmniej na decyzję organu prowadzącego postępowanie, np. postanowienie o odmowie wszczęcia albo umorzeniu. Taki dokument może być ważnym dowodem, że zarzuty nie znalazły potwierdzenia. Nie oznacza to jednak, że zawsze trzeba czekać do prawomocnego zakończenia wszystkich czynności.

Jeżeli fałszywe oskarżenia są nadal rozpowszechniane, wywołują poważne skutki zawodowe lub rodzinne albo trafiają do kolejnych instytucji, można rozważyć wcześniejsze działania cywilne, w tym wezwanie do zaniechania naruszeń i usunięcia skutków. Trzeba jednak uważać, aby nie formułować zarzutów pochopnie, zanim będzie możliwe wykazanie ich nieprawdziwości.

W postępowaniu karnym warto zadbać o dostęp do dokumentów, które mogą później posłużyć w sprawie cywilnej. Znaczenie mogą mieć zawiadomienie, protokoły przesłuchań, korespondencja z organami, postanowienia procesowe oraz dokumenty potwierdzające, że przedstawione zarzuty były sprzeczne z faktami.

Ochrona dóbr osobistych w sprawie cywilnej

Fałszywe oskarżenie może naruszać dobra osobiste chronione przez Kodeks cywilny, w szczególności dobre imię, cześć, godność, reputację zawodową, prywatność lub poczucie bezpieczeństwa. Podstawą roszczeń jest przede wszystkim art. 23 i art. 24 Kodeksu cywilnego.

Zgodnie z art. 24 § 1 Kodeksu cywilnego osoba, której dobro osobiste zostało zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie naruszenia może żądać także czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności złożenia oświadczenia odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Na zasadach przewidzianych w Kodeksie cywilnym może również żądać zadośćuczynienia pieniężnego albo zapłaty odpowiedniej sumy na wskazany cel społeczny.

W pozwie można więc domagać się m.in. przeprosin, sprostowania nieprawdziwych informacji, zakazu dalszego rozpowszechniania zarzutów, zadośćuczynienia za krzywdę oraz odszkodowania, jeżeli da się wykazać konkretną szkodę majątkową. Przykładem szkody może być utrata kontraktu, rozwiązanie współpracy, konieczność poniesienia kosztów obrony lub spadek przychodów związany z utratą zaufania.

Bezprawność i granice dozwolonego zawiadomienia

W sprawach o ochronę dóbr osobistych duże znaczenie ma bezprawność działania. Co do zasady naruszenie dobra osobistego jest traktowane jako bezprawne, ale osoba pozwana może próbować wykazać, że działała w ramach porządku prawnego, w obronie uzasadnionego interesu albo w dobrej wierze.

Samo złożenie zawiadomienia do organów ścigania nie musi być bezprawne. Bezprawność może jednak wynikać z tego, że zawiadamiający świadomie podał nieprawdę, pominął istotne dokumenty, zmanipulował opis zdarzeń, kierował pisma do osób i instytucji niemających związku ze sprawą albo rozpowszechniał zarzuty w sposób naruszający reputację osoby oskarżonej.

W orzecznictwie podkreśla się, że fałszywe oskarżenie polega na przedstawieniu przed właściwym organem nieprawdziwego zarzutu popełnienia czynu przez inną osobę. Znaczenie ma więc nie tylko to, czy postępowanie przeciwko oskarżonemu zakończyło się korzystnie, ale także czy zawiadamiający miał podstawy do sformułowania zarzutów oraz jaki był jego stan wiedzy w chwili składania zawiadomienia.

Jak przygotować się do pozwu

Przed złożeniem pozwu warto ustalić, jakie dokładnie informacje były fałszywe, do kogo zostały skierowane i jakie wywołały skutki. Pozew powinien precyzyjnie wskazywać naruszone dobra osobiste, zachowanie sprawcy, żądania oraz dowody.

Najczęściej przydatne są: kopia zawiadomienia, pisma z policji lub prokuratury, postanowienia o odmowie wszczęcia albo umorzeniu, dokumenty obalające zarzuty, korespondencja, nagrania, wydruki wiadomości, zeznania świadków oraz dowody skutków naruszenia. Jeżeli żądasz pieniędzy, trzeba wyjaśnić, dlaczego wskazana kwota jest odpowiednia do rozmiaru krzywdy albo szkody.

Przed pozwem można wysłać do sprawcy wezwanie do zaniechania naruszeń, przeprosin i dobrowolnego usunięcia skutków. Takie pismo nie zawsze jest obowiązkowe, ale często pomaga uporządkować stanowisko, wykazać próbę polubownego rozwiązania sporu i przerwać dalsze rozpowszechnianie zarzutów.

Co można uzyskać w sądzie

Zakres żądań zależy od skutków fałszywego oskarżenia. W sprawach o dobra osobiste najczęściej dochodzi się przeprosin w określonej formie, np. pisemnie, e-mailem, wobec konkretnej instytucji albo w miejscu, w którym rozpowszechniono nieprawdziwe informacje. Możliwe jest także żądanie zakazu dalszego naruszania dóbr osobistych.

Jeżeli naruszenie spowodowało cierpienie psychiczne, długotrwały stres, utratę reputacji lub poważne problemy rodzinne albo zawodowe, można żądać zadośćuczynienia. Jeżeli powstała szkoda majątkowa, potrzebne będą dowody jej wysokości i związku z fałszywym oskarżeniem.

W sprawie karnej celem jest natomiast ustalenie, czy doszło do przestępstwa, i ewentualne ukaranie sprawcy. Postępowanie karne i cywilne mogą toczyć się niezależnie, ale ustalenia z jednego postępowania mogą mieć praktyczne znaczenie w drugim.

FAQ

Czy umorzenie postępowania wystarczy, aby wygrać sprawę o fałszywe oskarżenie?

Nie zawsze. Umorzenie jest ważnym dowodem, ale w sprawie karnej trzeba wykazać świadome fałszywe oskarżenie, a w sprawie cywilnej naruszenie dóbr osobistych, bezprawność i skutki naruszenia.

Czy mogę od razu pozwać osobę, która złożyła zawiadomienie?

Można, ale często korzystniej jest najpierw zgromadzić dokumenty z postępowania i dowody nieprawdziwości zarzutów. Jeżeli naruszenia trwają, można wcześniej wysłać wezwanie do zaniechania albo rozważyć pozew z żądaniem zabezpieczenia.

Czy zawiadomienie do prokuratury zawsze narusza dobra osobiste?

Nie. Zawiadomienie złożone w dobrej wierze i w granicach prawa może być dopuszczalne. Problem powstaje wtedy, gdy ktoś świadomie podaje nieprawdę, manipuluje faktami albo rozpowszechnia zarzuty poza niezbędny krąg osób i instytucji.

Jakich przeprosin można żądać?

Treść i forma przeprosin powinny odpowiadać sposobowi naruszenia. Jeżeli fałszywe zarzuty trafiły do konkretnej instytucji, można żądać oświadczenia skierowanego właśnie tam. Jeżeli zarzuty rozpowszechniono szerzej, forma przeprosin może być szersza.

Czy można żądać pieniędzy za fałszywe oskarżenie?

Tak, ale trzeba uzasadnić żądaną kwotę. Zadośćuczynienie dotyczy krzywdy niemajątkowej, np. stresu i utraty dobrego imienia, natomiast odszkodowanie wymaga wykazania konkretnej szkody majątkowej oraz związku ze zdarzeniem.

Podsumowanie

Osoba fałszywie oskarżona może korzystać z kilku środków ochrony. W zależności od okoliczności możliwe jest zawiadomienie o przestępstwie z art. 234 lub art. 238 Kodeksu karnego, a także pozew cywilny o ochronę dóbr osobistych. Najważniejsze jest zebranie dowodów, precyzyjne wskazanie fałszywych twierdzeń oraz opisanie skutków, jakie oskarżenia wywołały w życiu prywatnym, zawodowym lub rodzinnym.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz.U. 1997 nr 88 poz. 553 ze zm.
2. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny
3. Wyrok Sądu Najwyższego - Izba Karna z dnia 12 grudnia 2012 r., sygn. akt V KK 54/12
4. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 18 maja 2016 r., sygn. akt I ACa 54/16

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.