Usunięcie danych osobowych z internetu a pozew cywilny – co zrobić?

Jakie dobro osobiste może być naruszone przez publikację danych?

Sama obecność informacji o osobie w internecie nie oznacza automatycznie naruszenia jej dóbr osobistych. Trzeba ustalić, jakie chronione dobro ucierpiało i w jakich okolicznościach. Art. 23 Kodeksu cywilnego wymienia między innymi cześć, wizerunek i tajemnicę korespondencji. Ochronie podlega również prywatność, a katalog dóbr osobistych pozostaje otwarty.

Ujawnienie domowego adresu może ingerować w życie prywatne i bezpieczeństwo mieszkańców. Opublikowanie osobistej korespondencji może naruszać jej tajemnicę. Z kolei połączenie nazwiska z nieprawdziwym zarzutem może godzić w dobre imię. Nie trzeba ponosić szkody finansowej, aby dochodzić roszczeń niemajątkowych.

Sąd bierze pod uwagę charakter danych, zasięg publikacji, jej cel i kontekst oraz obiektywną ocenę sytuacji. Nie wystarczy samo subiektywne poczucie przykrości. Ogólny problem, jakim jest publikacja danych bez zgody, omawiamy osobno. Tutaj skupiamy się na drodze sądowej i sposobie sformułowania roszczeń.

Kiedy wypowiedź, publikacja albo nagranie jest bezprawne?

W sprawie z art. 24 Kodeksu cywilnego powód powinien wykazać istnienie dobra osobistego oraz jego zagrożenie lub naruszenie zachowaniem pozwanego. Następnie działa domniemanie bezprawności. Pozwany może próbować wykazać okoliczności wyłączające bezprawność, np. działanie na podstawie prawa, zgodę uprawnionego albo wykonywanie wolności wypowiedzi w granicach uzasadnionego interesu publicznego.

Brak zgody na ujawnienie danych nie zawsze przesądza o bezprawności. Również prawdziwość danych nie daje prawa do dowolnego ujawniania szczegółów prywatnego życia. Istotne jest, czy udostępnienie konkretnej informacji było konieczne i proporcjonalne do celu publikacji. Informacja o publicznej działalności danej osoby może służyć debacie społecznej, podczas gdy podanie jej prywatnego adresu zwykle wymaga osobnego uzasadnienia.

Jeżeli spór dotyczy danych kontaktowych, sprawdź również zasady, na jakich działa ochrona prywatnego numeru. Gdy ktoś zakłada profil z wykorzystaniem cudzej tożsamości, odrębnego znaczenia nabiera podszywanie się w internecie.

Usunięcie danych na podstawie RODO a ochrona dóbr osobistych

Art. 17 RODO pozwala zwrócić się do administratora o usunięcie danych, m.in. gdy nie są już potrzebne do celu przetwarzania, gdy przetwarzano je niezgodnie z prawem albo gdy wycofano zgodę i nie istnieje inna podstawa przetwarzania. Prawo do usunięcia danych nie jest bezwarunkowe. Wyjątki obejmują np. korzystanie z prawa do wolności wypowiedzi i informacji czy ustalanie, dochodzenie i obronę roszczeń.

Do administratora warto przesłać adresy URL i precyzyjnie wskazać dane przeznaczone do usunięcia. Na żądanie powinien odpowiedzieć bez zbędnej zwłoki, co do zasady w ciągu miesiąca. Przy skomplikowanym wniosku lub dużej liczbie żądań termin może zostać przedłużony o kolejne dwa miesiące, a administrator musi o tym poinformować w pierwszym miesiącu.

W razie odmowy lub braku odpowiedzi można wnieść skargę do Prezesa UODO. Nie trzeba jednak najpierw uzyskiwać decyzji UODO, aby dochodzić ochrony dóbr osobistych przed sądem cywilnym. Warto także zgłosić materiał platformie, a w przypadku wyników wyszukiwania wystąpić o usunięcie odnośnika. Usunięcie wyniku wyszukiwania nie oznacza skasowania strony źródłowej.

Jak zabezpieczyć dowody naruszenia?

Materiał może zostać usunięty lub zmieniony, zanim sprawa trafi do sądu. Dlatego dowody najlepiej zachować jeszcze przed wezwaniem autora lub administratora. Sam opis, że dane były dostępne w internecie, bywa niewystarczający do wykazania, co opublikowano, kiedy i przez kogo.

W razie sporu o autentyczność lub treść szybko znikającej strony pomocne może być dodatkowe utrwalenie publikacji, np. w protokole notarialnym. Nie jest to obowiązkowy warunek pozwu. Dowodów nie warto ponownie rozpowszechniać publicznie, zwłaszcza gdy zawierają informacje o osobach trzecich.

Żądanie przeprosin, usunięcia treści i zadośćuczynienia

Na podstawie art. 24 Kodeksu cywilnego można żądać zaniechania działań zagrażających dobru osobistemu oraz czynności potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia. W zależności od sytuacji możliwe są następujące żądania:

• Usunięcie oznaczonej publikacji – np. wpisu, filmu albo zdjęcia, jeśli pozwany kontroluje jego udostępnianie i usunięcie stanowi odpowiedni sposób ochrony.
• Zakaz dalszego naruszania – np. ponownego rozpowszechniania prywatnej korespondencji lub określonych danych.
• Oświadczenie lub przeprosiny – o odpowiedniej treści i formie, odpowiadającej charakterowi naruszenia; nie zawsze konieczne są publiczne przeprosiny.
• Zadośćuczynienie albo odpowiednia suma na cel społeczny na zasadach art. 448 Kodeksu cywilnego, jeśli przemawiają za tym przesłanki odpowiedzialności i okoliczności naruszenia.
• Odszkodowanie za udowodnioną szkodę majątkową, jeżeli spełnione są właściwe przesłanki odpowiedzialności.

Żądania powinny być dokładne. Wskazanie konkretnego wpisu, adresu i brzmienia przeprosin jest skuteczniejsze procesowo niż ogólna prośba o usunięcie „wszystkich danych z internetu”. Pozwany nie zawsze może usunąć kopie utworzone przez niezależne podmioty.

Nie ma automatycznej kwoty zadośćuczynienia za opublikowanie danych. Sąd ocenia podstawę odpowiedzialności, charakter naruszenia i doznaną krzywdę. Odrębną podstawą dochodzenia odszkodowania może być art. 82 RODO, ale również w tym przypadku konieczne jest wykazanie szkody majątkowej lub niemajątkowej oraz związku przyczynowego z naruszeniem przepisów.

Pozew o ochronę dóbr osobistych krok po kroku

Ustal pozwanego i właściwy sąd

Najpierw ustal podmiot, któremu można przypisać naruszenie: autora wpisu, podmiot publikujący materiał albo – gdy istnieje ku temu podstawa prawna – administratora serwisu. Sam fakt przechowywania treści przez platformę nie przesądza o jej odpowiedzialności. Gdy autor działa anonimowo, zgromadź dostępne identyfikatory konta i dane pozwalające ustalić osobę odpowiedzialną legalnymi środkami. Sam pseudonim zwykle nie wystarcza do skutecznego oznaczenia pozwanego.

Pozew o niemajątkową ochronę dóbr osobistych rozpoznaje co do zasady sąd okręgowy (art. 17 pkt 1 k.p.c.). Do sądu okręgowego należą także roszczenia wynikające z naruszenia praw przewidzianych w przepisach o ochronie danych osobowych (art. 17 pkt 4⁵ k.p.c.). Przy samodzielnym roszczeniu pieniężnym opartym na innych przepisach właściwość sądu może zależeć od wartości i charakteru sprawy.

Co do zasady właściwy miejscowo jest sąd miejsca zamieszkania lub siedziby pozwanego. Przy czynach niedozwolonych można rozważyć art. 35 k.p.c., a przy naruszeniu dóbr osobistych za pośrednictwem środków masowego przekazu również art. 35¹ k.p.c., przewidujący właściwość sądu miejsca zamieszkania lub siedziby powoda. Przy pozwanych z zagranicy trzeba dodatkowo zbadać jurysdykcję międzynarodową.

Przygotuj pozew i załączniki

W pozwie oznacz sąd i strony, podaj wymagane adresy, przedstaw konkretnie sformułowane żądania i okoliczności uzasadniające naruszenie. Wskaż dowody oraz – jeżeli jest to roszczenie pieniężne – kwotę i odpowiednie dane dotyczące wymagalności. Należy również poinformować, czy podjęto próbę mediacji lub innego pozasądowego rozwiązania sporu, a w razie jej braku podać przyczyny (art. 187 k.p.c.).

Dołącz zabezpieczone publikacje, korespondencję, ewentualne wezwanie do usunięcia danych, dowody dotyczące skutków naruszenia, wymagane odpisy i potwierdzenie opłaty albo wniosek o zwolnienie od kosztów. Przedsądowe wezwanie nie jest co do zasady warunkiem pozwu, jednak może być pomocne dowodowo.

Sprawdź opłaty i możliwość zabezpieczenia

Opłata od pozwu o niemajątkową ochronę dóbr osobistych wynosi zasadniczo 600 zł (art. 26 ust. 1 pkt 3 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych). Jeśli dodatkowo żądasz zapłaty, opłata od roszczenia majątkowego może być naliczana osobno według jego wartości. Trzeba uwzględnić również koszty pełnomocnika i ryzyko zwrotu kosztów procesu przeciwnikowi. W uzasadnionych przypadkach można wnosić o zwolnienie od kosztów sądowych.

Przy trwającym naruszeniu można rozważyć wniosek o zabezpieczenie roszczenia, także przed wniesieniem pozwu. Konieczne jest uprawdopodobnienie roszczenia i interesu prawnego w zabezpieczeniu. Zakaz publikacji w sprawach o ochronę dóbr osobistych podlega ograniczeniom z art. 755 § 2 k.p.c., w tym ochronie ważnego interesu publicznego. Jeżeli sąd udzielił zabezpieczenia przed wszczęciem postępowania, wyznacza termin na złożenie pozwu, zasadniczo nie dłuższy niż dwa tygodnie.

Nie pomyl terminów przedawnienia

Roszczenia niemajątkowe o zaniechanie naruszenia lub usunięcie jego skutków co do zasady nie ulegają przedawnieniu. Inaczej jest z roszczeniami pieniężnymi. Dla typowych roszczeń odszkodowawczych z czynu niedozwolonego art. 442¹ Kodeksu cywilnego przewiduje zasadniczo trzy lata od chwili uzyskania wiedzy – także możliwej przy zachowaniu należytej staranności – o szkodzie i osobie zobowiązanej do jej naprawienia, z przewidzianymi w ustawie ograniczeniami i wyjątkami. Nie można więc przyjmować jednego terminu liczonego automatycznie od publikacji dla wszystkich roszczeń.

Granice krytyki, opinii i interesu publicznego

Sąd waży prawo do prywatności i dobrego imienia z wolnością wypowiedzi oraz prawem społeczeństwa do informacji. Osoba aktywna publicznie musi liczyć się z szerszą krytyką dotyczącą tej aktywności, ale nie oznacza to nieograniczonego prawa do publikowania jej adresu domowego czy prywatnych rozmów. Liczą się cel, rzetelność i proporcjonalność ujawnienia danych.

Trzeba odróżnić ocenę od stwierdzenia faktu. Krytyczna opinia nie musi być bezprawna, lecz nieprawdziwe zarzuty lub publikacja zbędnych danych prywatnych mogą uzasadniać roszczenia. W sporach dotyczących opinii klientów powiązanym problemem jest pozew za komentarz na Allegro. Jeśli publikacja dotyczy osoby małoletniej, szczególnego znaczenia nabierają dobra osobiste ucznia.

Najczęstsze pytania przed wniesieniem pozwu

Czy można pozwać autora, jeśli znam tylko jego nick?

Do skutecznego prowadzenia procesu trzeba oznaczyć pozwanego w sposób pozwalający ustalić jego tożsamość i doręczać pisma. Sam pseudonim zwykle nie wystarcza. Zabezpiecz profil i korespondencję, a dalsze kroki ustalenia tożsamości dobierz do legalnie dostępnych środków.

Czy usunięcie wpisu kończy sprawę?

Niekoniecznie. Żądanie usunięcia wpisu może utracić aktualność, ale nadal mogą istnieć skutki wcześniejszego naruszenia, roszczenie o odpowiednie oświadczenie lub roszczenia pieniężne, jeśli spełniono ich przesłanki.

Czy przed pozwem trzeba czekać na decyzję UODO?

Nie. Skarga do Prezesa UODO nie jest obowiązkowym etapem przed wytoczeniem powództwa o ochronę dóbr osobistych. Samo oczekiwanie na wynik postępowania administracyjnego nie wstrzymuje automatycznie przedawnienia roszczeń cywilnych.

Czy wyrok usunie wszystkie kopie danych z sieci?

Nie ma takiej gwarancji. Wyrok dotyczy konkretnych obowiązków pozwanego. Kopie przechowywane i publikowane przez inne podmioty mogą wymagać odrębnych zgłoszeń lub działań prawnych.