Podszywanie się pod inną osobę w internecie

Kiedy podszywanie się pod inną osobę jest przestępstwem?

W opisanej sytuacji pan Paweł używał w internecie zdjęcia obcego mężczyzny jako zdjęcia profilowego i w kilku rozmowach przesłał to zdjęcie innym osobom. Przypadkowo wysłał też link do profilu tej osoby w serwisie społecznościowym. Nie twierdził jednak, że zna tę osobę, nie używał jej imienia i nazwiska, nie wyłudzał pieniędzy i nie opisywał działań mających wyrządzić jej szkodę.

Nie oznacza to, że takie zachowanie jest bezpieczne prawnie. Trzeba jednak odróżnić naruszenie dóbr osobistych od przestępstwa. Art. 190a Kodeksu karnego obejmuje między innymi uporczywe nękanie oraz podszywanie się pod inną osobę z wykorzystaniem jej wizerunku lub innych danych osobowych w celu wyrządzenia jej szkody majątkowej lub osobistej.

W praktyce odpowiedzialność karna będzie bardziej realna, gdy sprawca tworzy fałszywy profil konkretnej osoby, kontaktuje się z jej znajomymi, publikuje kompromitujące treści, wyłudza pieniądze, prowadzi działania odwetowe albo w inny sposób chce zaszkodzić pokrzywdzonemu. Jeżeli natomiast doszło do nieodpowiedzialnego użycia zdjęcia bez celu wyrządzenia szkody, sprawa częściej pozostaje na gruncie odpowiedzialności cywilnej.

Użycie cudzego zdjęcia a dobra osobiste

Wizerunek człowieka jest dobrem osobistym chronionym przez Kodeks cywilny. Zgodnie z art. 23 Kodeksu cywilnego dobra osobiste, w tym wizerunek, cześć, nazwisko, pseudonim i prywatność, pozostają pod ochroną prawa cywilnego. Art. 24 Kodeksu cywilnego pozwala osobie pokrzywdzonej żądać zaniechania naruszeń, usunięcia ich skutków, a w odpowiednich przypadkach także zadośćuczynienia pieniężnego albo zapłaty sumy na cel społeczny.

Oznacza to, że nawet jeżeli zachowanie pana Pawła nie zostanie potraktowane jako przestępstwo, osoba ze zdjęcia może twierdzić, że naruszono jej wizerunek, prywatność albo dobre imię. Znaczenie ma zwłaszcza skala działania, liczba odbiorców, treść rozmów, kontekst użycia zdjęcia oraz to, czy osoba ze zdjęcia została w jakiś sposób ośmieszona, skompromitowana albo narażona na nieprzyjemności.

Osobną kwestią jest rozpowszechnianie wizerunku na gruncie prawa autorskiego. Co do zasady rozpowszechnianie wizerunku wymaga zezwolenia osoby na nim przedstawionej, chyba że zachodzi ustawowy wyjątek. Wysyłanie zdjęcia w prywatnej korespondencji nie zawsze będzie oceniane tak samo jak publiczne opublikowanie go na profilu, ale nadal może być elementem naruszenia dóbr osobistych.

Zobacz również: ochrona wizerunku osób trzecich w internecie

Jakich roszczeń może żądać osoba ze zdjęcia?

Osoba, której zdjęcie wykorzystano bez zgody, może przede wszystkim zażądać natychmiastowego zaprzestania używania jej wizerunku. Może też domagać się usunięcia zdjęcia z profilu, usunięcia fałszywego konta, poinformowania rozmówców, że profil nie należał do osoby widocznej na zdjęciu, oraz złożenia przeprosin.

W poważniejszych przypadkach możliwe jest żądanie zadośćuczynienia pieniężnego. Nie każde naruszenie automatycznie uzasadnia jednak wysoką kwotę. Pokrzywdzony powinien wykazać, że doszło do naruszenia dobra osobistego, a jeżeli żąda pieniędzy, powinien uzasadnić krzywdę, jej rozmiar i związek z zachowaniem sprawcy.

Znaczenie ma również to, czy rozmówcy pana Pawła mogli znać osobę ze zdjęcia. Jeżeli zdjęcie zobaczyły przypadkowe osoby, a rozmowy nie zawierały kompromitujących treści, roszczenia mogą być ograniczone. Jeżeli jednak profil dotarł do znajomych, rodziny, współpracowników albo klientów osoby ze zdjęcia, ryzyko sporu i realnej krzywdy jest większe.

Co powinien zrobić sprawca po użyciu cudzego wizerunku?

Najrozsądniejsze jest szybkie ograniczenie skutków naruszenia. W pierwszej kolejności należy usunąć cudze zdjęcie z profilu, zaprzestać korzystania z fałszywej tożsamości i nie kontaktować się dalej z rozmówcami w sposób, który mógłby pogłębić naruszenie.

Jeżeli osoba ze zdjęcia skontaktuje się ze sprawcą, warto odpowiedzieć spokojnie, rzeczowo i bez gróźb. Często pomocne jest potwierdzenie usunięcia zdjęcia, wyjaśnienie, że nie będzie ono dalej używane, oraz przeproszenie, jeżeli okoliczności to uzasadniają. Nie należy jednak pochopnie przyjmować na siebie odpowiedzialności za zdarzenia, które nie miały miejsca, ani podpisywać ugody z rażąco wygórowaną kwotą bez analizy prawnej.

Warto zachować zrzuty ekranu profilu, korespondencji i ewentualnych wezwań. Mogą one pokazać rzeczywisty zakres działania, liczbę odbiorców, brak obraźliwych treści albo brak celu wyrządzenia szkody. Ma to znaczenie zarówno w rozmowach ugodowych, jak i w ewentualnym postępowaniu.

Zobacz również: odpowiedzialność za obraźliwe wiadomości prywatne

Czego nie robić po ujawnieniu sprawy?

Nie należy usuwać wszystkich dowodów w panice, zakładać kolejnych kont, kontaktować się z pokrzywdzonym pod innymi tożsamościami ani próbować wpływać na świadków. Takie działania mogą pogorszyć sytuację i zostać odebrane jako kontynuowanie naruszenia.

Ryzykowne jest także lekceważenie pisemnego wezwania. Jeżeli pokrzywdzony żąda usunięcia zdjęcia i zaprzestania naruszeń, brak reakcji może skłonić go do skierowania sprawy do sądu albo na policję. Z drugiej strony nie każda kwota wskazana w wezwaniu jest automatycznie zasadna. Wysokość ewentualnego zadośćuczynienia zależy od konkretnych okoliczności.

FAQ

Czy za użycie cudzego zdjęcia w internecie zawsze grozi odpowiedzialność karna?

Nie. Odpowiedzialność karna zależy od okoliczności, zwłaszcza od celu działania, skali naruszenia i tego, czy sprawca chciał wyrządzić pokrzywdzonemu szkodę. Samo nieuprawnione użycie zdjęcia częściej prowadzi do roszczeń cywilnych.

Czy osoba ze zdjęcia może żądać pieniędzy?

Tak, ale musi wykazać podstawy roszczenia. Przy zadośćuczynieniu znaczenie ma rozmiar krzywdy, czas trwania naruszenia, liczba odbiorców, treść publikacji lub wiadomości oraz skutki dla pokrzywdzonego.

Czy przeprosiny wystarczą, aby zakończyć sprawę?

Czasem tak, zwłaszcza gdy naruszenie było jednorazowe, zdjęcie szybko usunięto i nie doszło do realnej szkody. Jeżeli jednak sprawa była poważna albo pokrzywdzony żąda zapłaty, warto rozważyć pisemne uregulowanie sporu.

Czy wysłanie zdjęcia jednej osobie to rozpowszechnianie wizerunku?

Ocena zależy od sposobu i kontekstu udostępnienia. Publiczne opublikowanie zdjęcia na profilu jest zwykle bardziej ryzykowne niż jednorazowe wysłanie w prywatnej rozmowie, ale nawet prywatna wiadomość może być dowodem naruszenia dóbr osobistych.

Czy warto samemu kontaktować się z osobą pokrzywdzoną?

Można to zrobić, ale ostrożnie. Najlepiej ograniczyć się do rzeczowej informacji o usunięciu zdjęcia i zaprzestaniu naruszeń. Jeżeli sprawa jest konfliktowa albo pojawiają się żądania finansowe, bezpieczniej skonsultować treść odpowiedzi.

Podsumowanie

Podszywanie się pod inną osobę w internecie może mieć różne skutki prawne. Jeżeli ktoś wykorzystuje cudzy wizerunek po to, aby wyrządzić szkodę, skompromitować pokrzywdzonego, wyłudzić pieniądze albo prowadzić długotrwałe działania przeciwko niemu, ryzyko odpowiedzialności karnej i cywilnej istotnie rośnie.

W mniej poważnych przypadkach najczęściej chodzi o naruszenie dóbr osobistych i konieczność usunięcia skutków naruszenia. Nie należy jednak bagatelizować sprawy. Cudze zdjęcie, nawet użyte „dla żartu”, może naruszać prawo do wizerunku, prywatność i dobre imię osoby, która nie wyraziła na to zgody.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93

2. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny, Dz.U. 1997 nr 88 poz. 553

3. Ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. - o prawie autorskim i prawach pokrewnych, Dz.U. 1994 nr 24 poz. 83

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.