Zarzut przedawnienia w sądzie – jak i kiedy go podnieść

Zarzut przedawnienia jest materialnoprawnym sposobem obrony przed roszczeniem, którego wierzyciel dochodzi po upływie ustawowego terminu. Sam dług zwykle nie znika, ale po skutecznym podniesieniu zarzutu pozwany może uchylić się od zapłaty, a sąd powinien oddalić powództwo w odpowiednim zakresie.

Najwięcej błędów powstaje nie przy samym sformułowaniu zarzutu, lecz przy obliczaniu terminu. Trzeba ustalić datę wymagalności, zastosować właściwy termin ogólny albo szczególny, sprawdzić zasadę końca roku oraz przeanalizować pozwy, ugody, mediacje, uznanie długu i postępowania egzekucyjne.

Kiedy roszczenie może się przedawnić

Przedawnieniu podlegają co do zasady roszczenia majątkowe, czyli żądania mające wartość ekonomiczną, na przykład o zapłatę ceny, czynszu, wynagrodzenia, odszkodowania, zwrot pożyczki lub zaliczki. Nie każde roszczenie przedawnia się jednak według tego samego terminu. Najpierw trzeba sprawdzić, czy dla danego rodzaju umowy albo żądania ustawa nie przewiduje terminu szczególnego.

Dla terminów wynoszących co najmniej dwa lata koniec przedawnienia przypada co do zasady na ostatni dzień roku kalendarzowego. Jeżeli termin jest krótszy niż dwa lata, stosuje się zwykłe reguły obliczania terminu i nie przesuwa się go automatycznie na koniec roku.

Szczególną ochronę ma konsument. Po upływie terminu nie można co do zasady domagać się zaspokojenia przedawnionego roszczenia przeciwko konsumentowi, dlatego sąd bada tę kwestię z urzędu. W wyjątkowym przypadku może jednak, po rozważeniu interesów stron, nie uwzględnić przedawnienia, jeżeli wymagają tego względy słuszności. Znaczenie mają między innymi długość terminu, okres opóźnienia wierzyciela i przyczyny, dla których wcześniej nie dochodził roszczenia.

Niektóre zabezpieczenia podlegają odrębnym regułom. Osobnego sprawdzenia wymaga na przykład hipoteka mimo przedawnienia wierzytelności, ponieważ przedawnienie należności nie oznacza automatycznie wygaśnięcia hipoteki ani braku możliwości zaspokojenia z obciążonej nieruchomości.

Jak liczyć termin przedawnienia w tej sprawie

Obliczenie terminu powinno przebiegać w stałej kolejności. Pominięcie jednego etapu może prowadzić do błędnego zarzutu albo do zapłaty długu, który nie mógł już być skutecznie dochodzony.

1. Ustal dokładną podstawę roszczenia

Trzeba ustalić, z jakiej umowy albo zdarzenia wynika żądanie: sprzedaży, pożyczki, najmu, zlecenia, odszkodowania, bezpodstawnego wzbogacenia czy prawomocnego orzeczenia. Od tej kwalifikacji zależy, czy stosuje się termin 6-letni, 3-letni czy szczególny.

2. Ustal dzień wymagalności

Bieg przedawnienia rozpoczyna się zasadniczo w dniu, w którym wierzyciel mógł skutecznie żądać spełnienia świadczenia. Może to być termin płatności z faktury lub umowy, dzień wskazany w wezwaniu, data wypowiedzenia umowy albo inna data wynikająca z przepisów. Gdy wymagalność zależała od czynności wierzyciela, nie może on dowolnie odsuwać początku terminu przez wieloletnie zaniechanie wezwania dłużnika.

3. Dodaj właściwy okres i zastosuj zasadę końca roku

Po ustaleniu daty początkowej należy dodać właściwy okres. Jeżeli termin wynosi co najmniej dwa lata, jego koniec przesuwa się co do zasady na 31 grudnia odpowiedniego roku. Przy terminach krótszych niż dwa lata upływ następuje w konkretnym dniu obliczonym według reguł kodeksowych.

4. Sprawdź zawieszenie i przerwanie biegu

Nawet prawidłowo ustalona data może się zmienić, jeżeli doszło do uznania roszczenia, wniesienia pozwu, wszczęcia egzekucji, mediacji, zawezwania do próby ugodowej albo innego zdarzenia przewidzianego ustawą. Każde z nich trzeba ocenić według skutków obowiązujących w dacie jego wystąpienia.

5. Przy starych roszczeniach sprawdź przepisy przejściowe

W sprawach, w których termin rozpoczął bieg przed zmianami przepisów, nie wolno automatycznie stosować jedynie obecnego terminu. Trzeba porównać reguły przejściowe, wcześniejszy termin oraz datę, w której roszczenie przedawniłoby się według nowych zasad.

Co przerywa albo zawiesza bieg przedawnienia

Przerwanie i zawieszenie nie są tym samym. Przerwanie powoduje, że dotychczasowy okres przestaje się liczyć, a po ustaniu przeszkody termin biegnie od początku. Zawieszenie oznacza natomiast, że czas trwania określonego zdarzenia nie wlicza się do terminu, ale wcześniejsza część okresu nie przepada.

Samo wysłanie wezwania do zapłaty przez wierzyciela nie przerywa przedawnienia. Nie wywołuje takiego skutku również sama sprzedaż długu. Nowy wierzyciel nabywa wierzytelność w takim stanie, w jakim przysługiwała poprzednikowi, dlatego wpływ cesji na przedawnienie trzeba oceniać przez pryzmat wcześniejszych czynności, a nie samej daty przelewu.

Uznanie roszczenia wymaga ostrożnej oceny. Nie każde pismo dłużnika oznacza potwierdzenie długu. Jeżeli jednak z zachowania wynika świadomość istnienia zobowiązania i zamiar jego uregulowania, sąd może uznać, że doszło do przerwania biegu. Z tego powodu przed podpisaniem ugody, prośby o raty lub oświadczenia przygotowanego przez firmę windykacyjną trzeba sprawdzić skutki prawne dokumentu.

Jak podnieść zarzut przedawnienia

W sprawie, w której pozwany nie jest chronionym konsumentem, zarzut powinien zostać wyrażony jednoznacznie. Najbezpieczniej zgłosić go w pierwszym piśmie składanym po otrzymaniu pozwu lub nakazu zapłaty. W zwykłym procesie będzie to odpowiedź na pozew, której termin wyznacza sąd i nie może on być krótszy niż dwa tygodnie.

Nie wystarczy ogólne stwierdzenie, że dług jest stary albo że pozwany go nie uznaje. Pismo powinno wskazywać, które roszczenie jest przedawnione, od jakiej daty liczony jest termin, jaki okres ma zastosowanie i dlaczego późniejsze zdarzenia nie przerwały lub nie zawiesiły biegu.

Co powinno znaleźć się w piśmie

• oznaczenie sądu, stron i sygnatury akt,
• jednoznaczne oświadczenie o podniesieniu zarzutu przedawnienia,
• wniosek o oddalenie powództwa w całości albo w odpowiedniej części,
• krótka chronologia: powstanie długu, wymagalność, upływ terminu i data pozwu,
• odniesienie do twierdzeń wierzyciela o uznaniu długu, ugodzie, pozwie lub egzekucji,
• wnioski dowodowe i załączniki,
• wniosek o zasądzenie kosztów procesu, podpis i wymagane odpisy pisma.

Przykładowe sformułowanie: „Podnoszę zarzut przedawnienia roszczenia dochodzonego pozwem i wnoszę o oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie od powoda kosztów procesu. Roszczenie stało się wymagalne 15 marca 2021 r., stosowany w sprawie trzyletni termin upłynął 31 grudnia 2024 r., a pozew został wniesiony po tej dacie. Nie doszło do uznania roszczenia ani do innego zdarzenia przerywającego lub zawieszającego bieg przedawnienia.”

W sprawie przeciwko konsumentowi sąd powinien uwzględnić upływ terminu z urzędu. Nie oznacza to jednak, że pozwany może zignorować korespondencję z sądu. Powinien złożyć odpowiedź, sprzeciw albo zarzuty, wskazać przedawnienie i przedstawić dokumenty. Sąd może nie znać daty wypowiedzenia umowy, przebiegu wcześniejszej egzekucji ani treści korespondencji stron.

Zarzut można zgłosić także później, ale zwlekanie jest ryzykowne. Sąd może pominąć spóźnione twierdzenia i dowody, a w apelacji może odmówić uwzględnienia nowych faktów i dokumentów, jeżeli można je było przedstawić przed sądem pierwszej instancji. Dlatego nie należy czekać do rozprawy, gdy zarzut można było zawrzeć w odpowiedzi na pozew.

Przedawnienie a wezwanie, pozew, nakaz zapłaty i egzekucja

Wezwanie do zapłaty

Wezwanie wysłane przez wierzyciela zwykle nie przerywa przedawnienia. Może jednak mieć znaczenie dla ustalenia wymagalności, jeżeli termin spełnienia świadczenia nie wynikał wcześniej z umowy lub ustawy. Odpowiedź dłużnika może natomiast zostać oceniona jako uznanie roszczenia, dlatego jej treść powinna być przemyślana.

Pozew

Skuteczne wniesienie pozwu bezpośrednio w celu dochodzenia roszczenia co do zasady przerywa bieg przedawnienia. Dla oceny zarzutu trzeba więc ustalić nie tylko datę doręczenia pozwu pozwanemu, ale przede wszystkim datę jego wniesienia oraz to, czy postępowanie nie zakończyło się w sposób niweczący skutki czynności.

Nakaz zapłaty

Po otrzymaniu nakazu należy najpierw przeczytać pouczenie. W postępowaniu upominawczym środkiem obrony jest sprzeciw, a w postępowaniu nakazowym – zarzuty. Termin jest wskazany w nakazie; przy nakazie upominawczym doręczanym pozwanemu w kraju wynosi zasadniczo dwa tygodnie od doręczenia. W sprzeciwie lub zarzutach trzeba wyraźnie powołać przedawnienie i podać fakty potrzebne do jego obliczenia.

Brak reakcji może doprowadzić do uprawomocnienia się nakazu. Po tym etapie nie można zwykle wrócić do zarzutu dotyczącego przedawnienia, które nastąpiło przed wydaniem tytułu, tylko dlatego, że pozwany wcześniej go nie zgłosił. Inaczej może wyglądać sytuacja, gdy nakaz nie został prawidłowo doręczony albo istnieje podstawa do przywrócenia terminu.

Egzekucja komornicza

Roszczenie stwierdzone prawomocnym orzeczeniem co do zasady przedawnia się po sześciu latach, a świadczenia okresowe należne w przyszłości – po trzech latach. Wniosek egzekucyjny może przerwać bieg terminu, a podczas trwania postępowania termin nie biegnie na nowo. Dlatego bieg przedawnienia w egzekucji wymaga sprawdzenia dat wszczęcia i zakończenia każdego postępowania.

Jeżeli z samej treści tytułu wykonawczego wynika upływ terminu, a wierzyciel nie przedstawi dokumentu potwierdzającego przerwanie biegu, organ egzekucyjny odmawia wszczęcia egzekucji. Komornik nie rozstrzyga jednak wszystkich sporów o przedawnienie. Gdy upływ terminu zależy od zdarzeń niewidocznych w tytule lub nastąpił po jego powstaniu, konieczne może być powództwo o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności na podstawie art. 840 Kodeksu postępowania cywilnego.

W pozwie przeciwegzekucyjnym trzeba powołać wszystkie znane zarzuty, które mogą być zgłoszone w danym czasie. Wszczęcie takiego procesu nie zawsze automatycznie zatrzymuje komornika, dlatego wraz z pozwem często rozważa się wniosek o zabezpieczenie przez zawieszenie postępowania egzekucyjnego.

FAQ

Czy sąd zawsze uwzględnia przedawnienie z urzędu?

Nie. Szczególna reguła działania z urzędu dotyczy przede wszystkim roszczeń dochodzonych przeciwko konsumentowi. W pozostałych sprawach pozwany powinien jednoznacznie podnieść zarzut przedawnienia.

Czy wystarczy napisać, że dług jest przedawniony?

Lepiej podać pełne wyliczenie: podstawę roszczenia, datę wymagalności, właściwy termin, datę jego upływu oraz informację, dlaczego nie doszło do przerwania lub zawieszenia biegu.

Czy wezwanie do zapłaty przerywa przedawnienie?

Zwykłe wezwanie wierzyciela nie przerywa biegu. Może jednak wyznaczyć wymagalność świadczenia, jeżeli wcześniej nie określono terminu zapłaty. Odpowiedź dłużnika może czasem zostać uznana za potwierdzenie długu.

Czy częściowa spłata przerywa przedawnienie?

Może zostać oceniona jako uznanie roszczenia, zwłaszcza gdy z okoliczności wynika, że dłużnik potwierdza istnienie zobowiązania. Nie należy jednak automatycznie zakładać takiego skutku bez analizy celu i opisu płatności.

Czy zarzut można podnieść dopiero na rozprawie?

Może to być dopuszczalne, ale jest procesowo ryzykowne. Sąd może pominąć spóźnione fakty i dowody. Najbezpieczniej zgłosić zarzut już w odpowiedzi na pozew, sprzeciwie lub zarzutach od nakazu.

Czy przedawniony dług przestaje istnieć?

Co do zasady nie. Przedawnienie daje możliwość uchylenia się od przymusowego zaspokojenia roszczenia. Inaczej wygląda ochrona konsumenta, wobec którego po upływie terminu zasadniczo nie można domagać się zapłaty, z zastrzeżeniem wyjątkowej decyzji sądu ze względów słuszności.

Co zrobić, gdy nakaz zapłaty jest już prawomocny?

Trzeba sprawdzić prawidłowość doręczenia, możliwość przywrócenia terminu oraz to, czy roszczenie przedawniło się już po powstaniu tytułu. Zarzut istniejący przed wydaniem prawomocnego nakazu nie może zwykle zostać ponownie rozpoznany na etapie egzekucji.

Czy sprzedaż długu firmie windykacyjnej rozpoczyna termin od nowa?

Nie. Sama cesja nie przerywa przedawnienia. Nabywca wierzytelności przejmuje ją wraz z dotychczasowym przebiegiem terminu i skutkami wcześniejszych czynności.

Podsumowanie

Skuteczny zarzut przedawnienia wymaga przede wszystkim poprawnej chronologii. Po otrzymaniu pisma z sądu trzeba natychmiast sprawdzić termin odpowiedzi, ustalić wymagalność roszczenia i zebrać dokumenty dotyczące ugód, uznania długu, wcześniejszych postępowań oraz egzekucji.

W zwykłym sporze zarzut należy podnieść jednoznacznie i połączyć go z wnioskiem o oddalenie powództwa. Konsument korzysta z badania przedawnienia z urzędu, lecz również powinien aktywnie przedstawić daty i dowody. Gdy sprawa znajduje się już u komornika, trzeba odróżnić przedawnienie sprzed powstania tytułu od przedawnienia, które nastąpiło później.

Źródła

Stan prawny: 1 sierpnia 2026 r.

• Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, w szczególności art. 117–125.
• Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, w szczególności art. 205¹, art. 480², art. 493, art. 797 § 1¹, art. 804 i art. 840.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.