Czy dzieci płacą za szpital i DPS ojca?

Odpowiedzialność dzieci za dług ojca wobec szpitala

Jeżeli ojciec żyje i posiada pełną zdolność do czynności prawnych, zobowiązanie wobec szpitala lub innej placówki medycznej jest jego zobowiązaniem. Dorosłe dzieci nie stają się dłużnikami tylko z powodu pokrewieństwa, rozwodu rodziców, braku ubezpieczenia ojca ani tego, że ojciec mieszka za granicą.

Przed podjęciem dalszych działań wobec starej należności warto sprawdzić: skutki uznania przedawnionego długu.

Szpital powinien wykazać podstawę prawną żądania zapłaty od konkretnych osób. Samo wezwanie do zapłaty skierowane do dzieci nie oznacza jeszcze, że dzieci są dłużnikami. Należy odróżnić pismo windykacyjne od egzekucji komorniczej prowadzonej na podstawie tytułu wykonawczego.

Jeżeli rzeczywiście działa komornik, trzeba niezwłocznie ustalić, na podstawie jakiego tytułu wykonawczego prowadzi egzekucję i przeciwko komu ten tytuł został wydany. Komornik nie powinien prowadzić egzekucji z majątku osoby, która nie jest wskazana jako dłużnik w tytule wykonawczym. Gdy czynności są kierowane do osoby niebędącej dłużnikiem, trzeba rozważyć skargę na czynności komornika, co do zasady w terminie tygodnia od czynności albo zawiadomienia o niej.

W praktyce warto wystąpić do komornika i wierzyciela o kopię albo wskazanie tytułu wykonawczego, numeru sprawy, sądu lub organu, który wydał rozstrzygnięcie, oraz podstawy uznania dziecka za dłużnika. Bez tych informacji trudno ocenić, czy chodzi o błąd, dziedziczenie długu, obowiązek alimentacyjny, koszt DPS, czy inne roszczenie.

Czy szpital może żądać pieniędzy od dzieci za leczenie ojca?

Co do zasady szpital dochodzi należności od pacjenta, który korzystał ze świadczeń, albo od podmiotu zobowiązanego do finansowania świadczenia. Sam fakt, że pacjent jest rodzicem, nie daje szpitalowi automatycznego prawa do żądania zapłaty od dorosłych dzieci.

Wyjątki mogą wynikać z konkretnego stanu faktycznego. Inaczej ocenia się sytuację, gdy dziecko samo podpisało umowę, zobowiązanie, poręczenie albo oświadczenie o pokryciu kosztów. Inaczej także wtedy, gdy ojciec zmarł, a dzieci są jego spadkobiercami. Dlatego pierwszym krokiem jest sprawdzenie dokumentów, a nie samo płacenie pod presją wezwania.

Jeżeli roszczenie pochodzi z zagranicznej placówki medycznej, trzeba dodatkowo ustalić, czy wierzyciel posiada w Polsce skuteczny tytuł wykonawczy. Roszczenie zagranicznego szpitala nie zmienia podstawowej zasady: dziecko nie odpowiada za dług ojca wyłącznie dlatego, że jest jego zstępnym.

Obowiązek alimentacyjny wobec rodzica a długi za leczenie

Rodzic może w pewnych sytuacjach domagać się alimentów od dorosłego dziecka, jeżeli znajduje się w niedostatku. Nie jest to jednak to samo co automatyczne przejęcie jego długu wobec szpitala. Obowiązek alimentacyjny wymaga odrębnej podstawy i oceny sytuacji obu stron.

W sprawach alimentacyjnych znaczenie ma m.in. usprawiedliwiona potrzeba rodzica, możliwości zarobkowe i majątkowe dziecka, a także całokształt relacji rodzinnych. Jeżeli ojciec nie wykonywał obowiązków wobec dziecka, nie utrzymywał kontaktu, nie płacił alimentów, był pozbawiony władzy rodzicielskiej albo dopuścił się poważnych zaniedbań, dziecko może podnosić, że żądanie alimentów jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.

Nie należy więc mylić trzech różnych sytuacji: długu ojca wobec szpitala, obowiązku alimentacyjnego wobec rodzica oraz opłat za pobyt rodzica w domu pomocy społecznej. Każda z tych spraw ma inną podstawę prawną i wymaga innego sposobu obrony.

Koszty pobytu ojca w domu pomocy społecznej

Często problem nie dotyczy bezpośrednio rachunku ze szpitala, lecz późniejszego pobytu ojca w domu pomocy społecznej. Wtedy gmina może badać sytuację najbliższej rodziny i próbować ustalić odpłatność za pobyt mieszkańca DPS. Taki obowiązek nie powinien jednak być nakładany dowolnie.

Ustawa o pomocy społecznej przewiduje możliwość częściowego albo całkowitego zwolnienia z opłaty. Zgodnie z art. 64 tej ustawy osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności w razie uzasadnionych okoliczności rodzinnych, zdrowotnych, majątkowych lub osobistych.

Przepis ten ma znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy dziecko faktycznie nie miało z rodzicem więzi rodzinnej, rodzic nie interesował się dzieckiem, nie łożył na jego utrzymanie, a obciążenie dziecka opłatą byłoby rażąco niesprawiedliwe. Takie okoliczności trzeba jednak udokumentować i opisać we wniosku.

Zwolnienie z opłat za pobyt rodzica w DPS

Najsilniejszą podstawą obrony jest art. 64a ustawy o pomocy społecznej. Przepis ten przewiduje całkowite zwolnienie z opłaty, na wniosek osoby obowiązanej, jeżeli przedstawi ona prawomocne orzeczenie sądu o pozbawieniu mieszkańca DPS władzy rodzicielskiej nad tą osobą i oświadczy, że władza rodzicielska nie została przywrócona.

Całkowite zwolnienie może mieć zastosowanie także w razie przedstawienia prawomocnego orzeczenia sądu o skazaniu mieszkańca DPS za umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego popełnione na szkodę osoby obowiązanej do opłaty lub wskazanych w przepisie osób bliskich, chyba że skazanie uległo zatarciu.

Jeżeli ojciec był pozbawiony władzy rodzicielskiej, należy dołączyć prawomocne orzeczenie sądu oraz oświadczenie, że władza rodzicielska nie została przywrócona. Warto też dołączyć dokumenty pokazujące realny przebieg relacji rodzinnych: wyrok rozwodowy z uzasadnieniem, orzeczenia dotyczące alimentów, dowody bezskutecznej egzekucji alimentów, dokumenty z pieczy zastępczej, korespondencję z urzędami albo inne materiały potwierdzające brak opieki ze strony ojca.

Jeżeli nie było pozbawienia władzy rodzicielskiej, ale ojciec rażąco zaniedbywał rodzinę, nadal można powoływać się na art. 64 ustawy o pomocy społecznej i żądać zwolnienia częściowego albo całkowitego. Decyzja zależy wtedy od oceny organu i od jakości przedstawionych dowodów.

Jak odwołać się od decyzji o opłacie za DPS?

Jeżeli organ wyda decyzję nakładającą obowiązek ponoszenia opłaty za pobyt ojca w DPS, należy dokładnie sprawdzić pouczenie. Co do zasady od decyzji administracyjnej przysługuje odwołanie w terminie 14 dni od doręczenia decyzji, składane za pośrednictwem organu, który ją wydał, do samorządowego kolegium odwoławczego.

W odwołaniu warto wskazać, że organ nie uwzględnił rzeczywistej sytuacji rodzinnej, braku więzi z ojcem, niewykonywania przez niego obowiązków alimentacyjnych lub wychowawczych, ewentualnego pozbawienia władzy rodzicielskiej oraz aktualnej sytuacji majątkowej dziecka. Trzeba też dołączyć dokumenty, na które powołuje się strona.

Jeżeli decyzja jest już ostateczna, nadal mogą istnieć środki prawne, ale zależą one od konkretnego etapu sprawy i dat doręczeń. W takiej sytuacji szczególnie ważne jest ustalenie, czy termin na odwołanie rzeczywiście upłynął, czy decyzję doręczono prawidłowo oraz czy pojawiły się nowe istotne dowody.

Co zrobić, gdy ojciec umrze i zostaną długi?

Po śmierci ojca sytuacja zmienia się ze sprawy jego osobistego długu w sprawę spadkową. Wierzyciele mogą wtedy kierować roszczenia do spadkobierców, ale zakres odpowiedzialności zależy od tego, czy spadek został przyjęty, przyjęty z dobrodziejstwem inwentarza, czy odrzucony.

Oświadczenie o przyjęciu albo odrzuceniu spadku składa się co do zasady w terminie 6 miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania do spadku. Brak działania nie oznacza już prostego przyjęcia spadku bez ograniczenia odpowiedzialności, ale przy zadłużonym spadku nadal warto szybko ustalić skład majątku i długów.

Odrzucenie spadku może być dobrym rozwiązaniem, gdy wiadomo, że po ojcu zostały głównie długi. Trzeba jednak pamiętać, że po odrzuceniu spadku przez dziecko do dziedziczenia mogą dojść dalsi zstępni, w tym małoletnie dzieci. Wtedy należy zadbać również o ich sytuację prawną.

Jakie dokumenty zebrać?

W sprawie dotyczącej długu za leczenie, DPS albo egzekucji komorniczej szczególnie przydatne mogą być:

• pisma ze szpitala, gminy, DPS, firmy windykacyjnej albo od komornika,
• informacja o tytule wykonawczym i numerze sprawy egzekucyjnej,
• wyrok rozwodowy rodziców wraz z uzasadnieniem, jeżeli je posiadamy,
• orzeczenie o pozbawieniu albo ograniczeniu władzy rodzicielskiej,
• orzeczenia alimentacyjne i dowody niepłacenia alimentów,
• dokumenty z postępowań egzekucyjnych dotyczących alimentów,
• dokumenty potwierdzające pobyt w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka lub placówce opiekuńczo-wychowawczej,
• dowody własnej sytuacji finansowej, zdrowotnej i rodzinnej,
• korespondencja potwierdzająca brak kontaktu albo brak zainteresowania ze strony ojca.

Im lepiej udokumentowana historia rodzinna i majątkowa, tym większa szansa na skuteczne zakwestionowanie żądania zapłaty lub uzyskanie zwolnienia z opłaty.

FAQ

Czy dorosłe dziecko musi zapłacić rachunek ojca ze szpitala?

Nie automatycznie. Szpital musi wykazać, że dziecko jest dłużnikiem na konkretnej podstawie, np. podpisało zobowiązanie, odpowiada jako spadkobierca albo istnieje przeciwko niemu tytuł wykonawczy. Samo pokrewieństwo nie wystarcza.

Co zrobić, gdy komornik pisze do mnie w sprawie długu ojca?

Należy zażądać informacji o tytule wykonawczym, numerze sprawy i podstawie prowadzenia egzekucji przeciwko konkretnej osobie. Jeżeli egzekucja dotyczy osoby, która nie jest dłużnikiem, trzeba szybko rozważyć właściwe środki prawne, w tym skargę na czynności komornika.

Czy pozbawienie ojca władzy rodzicielskiej chroni przed opłatą za DPS?

Może dawać podstawę do całkowitego zwolnienia z opłaty na podstawie art. 64a ustawy o pomocy społecznej. Trzeba złożyć wniosek, przedstawić prawomocne orzeczenie o pozbawieniu władzy rodzicielskiej i oświadczyć, że władza ta nie została przywrócona.

Czy brak kontaktu z ojcem wystarczy, aby nie płacić za DPS?

Sam brak kontaktu nie zawsze wystarczy, ale jest ważną okolicznością. Warto powołać się na brak więzi rodzinnej, niepłacenie alimentów, zaniedbania rodzica, własną sytuację majątkową i zdrowotną oraz inne dowody uzasadniające zwolnienie z opłaty.

Czy trzeba odrzucić spadek po ojcu, żeby nie odpowiadać za jego długi?

Nie zawsze, ponieważ obecne zasady przewidują ochronę przy przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza. Jeżeli jednak po ojcu zostały głównie długi, odrzucenie spadku może być najbezpieczniejsze. Decyzję trzeba podjąć w terminie 6 miesięcy od dowiedzenia się o powołaniu do spadku.

Podsumowanie

Dorosłe dzieci nie odpowiadają automatycznie za długi ojca wobec szpitala. Jeżeli pojawia się komornik, najważniejsze jest ustalenie, czy istnieje tytuł wykonawczy przeciwko dziecku. Bez takiego tytułu egzekucja z majątku dziecka nie powinna być prowadzona.

Osobno należy oceniać opłaty za pobyt rodzica w DPS. W takich sprawach można żądać zwolnienia, zwłaszcza gdy rodzic był pozbawiony władzy rodzicielskiej, nie wykonywał obowiązków alimentacyjnych lub nie utrzymywał realnej więzi rodzinnej z dzieckiem. Po śmierci ojca trzeba dodatkowo pilnować terminów spadkowych.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - Dz.U. 2004 nr 64 poz. 593

2. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59

3. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93

4. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego, Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296