Hazardzista w rodzinie - jak chronić majątek

Czy rodzina odpowiada za długi hazardzisty?

Podstawowa zasada jest prosta: za zobowiązania odpowiada dłużnik, a nie cała jego rodzina. Zobowiązanie polega na tym, że wierzyciel może żądać świadczenia od dłużnika, a dłużnik powinien je spełnić, co wynika z art. 353 Kodeksu cywilnego. Dlatego babcia, rodzeństwo, siostrzeńcy, rodzice czy dalsi krewni nie stają się automatycznie odpowiedzialni za długi osoby uzależnionej od hazardu.

Ryzyko pojawia się dopiero wtedy, gdy członek rodziny sam podejmie czynność prawną, która wiąże go z długiem. Chodzi zwłaszcza o poręczenie pożyczki, przystąpienie do długu, podpisanie weksla, zgodę na ustanowienie hipoteki na własnej nieruchomości, zastaw na rzeczy albo zawarcie pozornej umowy sprzedaży lub pożyczki. Takich dokumentów nie należy podpisywać bez pełnego zrozumienia ich skutków.

Jeżeli dłużnika szuka policja, samo to nie oznacza jeszcze odpowiedzialności rodziny. Policja może prowadzić czynności w różnych sprawach: wykroczeniowych, karnych, poszukiwawczych albo porządkowych. Rodzina nie powinna jednak zatajać informacji wymaganych prawem ani utrudniać czynności organów, a jednocześnie nie ma obowiązku przejmowania na siebie prywatnych długów dłużnika.

Długi hazardowe, pożyczki i zakłady

W praktyce trzeba odróżnić dług wynikający bezpośrednio z gry lub zakładu od długu zaciągniętego po to, aby zdobyć pieniądze na hazard. Ma to znaczenie, ponieważ art. 413 Kodeksu cywilnego ogranicza możliwość dochodzenia roszczeń z gry lub zakładu. Roszczeń z gry lub zakładu można dochodzić tylko wtedy, gdy gra albo zakład były prowadzone na podstawie zezwolenia właściwego organu państwowego. Inaczej wygląda sytuacja zwykłej pożyczki, kredytu albo umowy sprzedaży, nawet jeżeli pieniądze zostały później przeznaczone na hazard.

W sporach z wierzycielami decydują dowody. Zgodnie z art. 6 Kodeksu cywilnego to osoba, która wywodzi skutki prawne z określonych faktów, powinna je udowodnić. Jeżeli ktoś twierdzi, że członek rodziny poręczył dług, przystąpił do długu albo zobowiązał się do zapłaty, powinien wykazać podstawę takiego żądania.

Jak zabezpieczyć majątek za życia dłużnika?

Najważniejsze jest niedopuszczenie do powstania własnej odpowiedzialności. Nie należy podpisywać dokumentów przedstawianych przez dłużnika, wierzycieli, firmy pożyczkowe ani osoby prywatne, jeżeli nie wiadomo dokładnie, jaki jest ich cel. Szczególną ostrożność trzeba zachować przy poręczeniu, o którym mowa w art. 876 i następnych Kodeksu cywilnego. Poręczyciel odpowiada za cudzy dług, jeżeli dłużnik go nie spłaci.

Nie należy również zgadzać się na zabezpieczenie cudzych długów własnym majątkiem. Dotyczy to zwłaszcza hipoteki na mieszkaniu lub domu, zastawu na samochodzie, przewłaszczenia na zabezpieczenie, podpisywania weksli oraz przekazywania haseł, kart bankowych lub dostępu do rachunku.

Jeżeli osoba zadłużona mieszka z rodziną, warto uporządkować kwestie majątkowe. Pomocne są faktury, umowy sprzedaży, potwierdzenia przelewów, zdjęcia wartościowych rzeczy, umowy użyczenia pokoju albo jasne ustalenia, które przedmioty należą do dłużnika. Nie daje to pełnej gwarancji uniknięcia problemów, ale ułatwia obronę przy ewentualnej egzekucji.

Windykator, komornik i egzekucja w domu rodzinnym

Windykator prywatny nie jest komornikiem. Może kontaktować się w sprawie długu, ale nie może prowadzić egzekucji, zajmować rzeczy, wchodzić do mieszkania bez zgody ani wywierać niedozwolonej presji. W rozmowach z windykatorami nie warto składać deklaracji zapłaty, uznawać długu ani podpisywać ugód, jeżeli dług nie należy do rozmówcy.

Komornik działa na podstawie tytułu wykonawczego i przepisów Kodeksu postępowania cywilnego. Jeżeli egzekucja jest prowadzona przeciwko wujkowi, nie oznacza to, że komornik może swobodnie zabierać rzeczy należące do innych domowników. W praktyce problemem bywa jednak ustalenie, do kogo należy dana rzecz, zwłaszcza gdy znajduje się w miejscu zamieszkania dłużnika.

Gdy komornik zajmie rzecz należącą do osoby trzeciej, właściciel może bronić się odpowiednimi środkami prawnymi. W zależności od sytuacji może wchodzić w grę skarga na czynności komornika albo powództwo o zwolnienie zajętego przedmiotu spod egzekucji. Przy powództwie z art. 841 Kodeksu postępowania cywilnego zasadniczo trzeba pilnować miesięcznego terminu od dnia, w którym osoba trzecia dowiedziała się o naruszeniu swojego prawa.

Alimenty na dzieci osoby uzależnionej od hazardu

Obowiązek alimentacyjny wobec dziecka obciąża przede wszystkim jego rodziców. Wynika to z przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, w szczególności art. 128 i następnych oraz art. 133. Jeżeli wujek ma dzieci, to w pierwszej kolejności on oraz matka dziecka powinni zaspokajać usprawiedliwione potrzeby dziecka, stosownie do swoich możliwości zarobkowych i majątkowych.

Dziadkowie mogą zostać pozwani o alimenty, ale nie jest to odpowiedzialność automatyczna. Obowiązek osób zobowiązanych w dalszej kolejności aktualizuje się dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie wykonać obowiązku, albo gdy uzyskanie od niej alimentów jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. W praktyce trzeba wykazywać zarówno sytuację dziecka, jak i sytuację majątkową pozwanych dziadków.

Jeżeli babcia zostałaby pozwana o alimenty na wnuka, powinna aktywnie bronić się w postępowaniu. Może wskazywać na możliwości zarobkowe rodziców dziecka, udział drugiej rodziny dziecka, własne dochody, koszty leczenia i utrzymania oraz zasady współżycia społecznego, o których mowa w art. 144¹ Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Każda sprawa alimentacyjna zależy jednak od konkretnych okoliczności.

Ubezwłasnowolnienie hazardzisty - kiedy można je rozważyć?

Uzależnienie od hazardu może w określonych sytuacjach uzasadniać rozważenie ubezwłasnowolnienia, ale nie jest to automatyczny środek ochrony rodziny przed długami. Sąd bada, czy występują przesłanki z art. 13 albo art. 16 Kodeksu cywilnego, czyli czy dana osoba z powodu choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego rodzaju zaburzeń psychicznych nie jest w stanie kierować swoim postępowaniem albo potrzebuje pomocy do prowadzenia swoich spraw.

Wniosek o ubezwłasnowolnienie rozpoznaje sąd okręgowy. Z takim wnioskiem mogą wystąpić między innymi małżonek, krewni w linii prostej, rodzeństwo oraz przedstawiciel ustawowy. W opisanej sytuacji uprawniona może być na przykład matka wujka albo jego rodzeństwo, jeżeli spełnione są przesłanki ustawowe.

Ubezwłasnowolnienie całkowite powoduje ustanowienie opiekuna, a częściowe - kuratora. Po ubezwłasnowolnieniu ograniczona jest możliwość skutecznego zaciągania nowych zobowiązań, ale wcześniejsze długi nie znikają. Dlatego jest to środek ochronny na przyszłość, a nie sposób na umorzenie istniejących zobowiązań.

Śmierć dłużnika i dziedziczenie długów

Po śmierci dłużnika najważniejsze stają się przepisy spadkowe. Spadek otwiera się z chwilą śmierci spadkodawcy, a w skład spadku wchodzą co do zasady zarówno prawa, jak i obowiązki majątkowe zmarłego. Nie dziedziczy się obowiązku płacenia alimentów na przyszłość, ale zaległe, wymagalne alimenty mogą być długiem spadkowym.

Spadkobierca ma 6 miesięcy na złożenie oświadczenia o przyjęciu albo odrzuceniu spadku. Termin ten liczy się od dnia, w którym dowiedział się o tytule swojego powołania do spadku, a nie zawsze od samej daty śmierci. Jeżeli spadkobierca nie złoży oświadczenia w terminie, obecnie co do zasady przyjmuje spadek z dobrodziejstwem inwentarza.

Przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza ogranicza odpowiedzialność za długi spadkowe do wartości stanu czynnego spadku, ustalonego w wykazie albo spisie inwentarza. Nie zawsze oznacza jednak brak problemów. Spadkobierca może musieć sporządzić wykaz inwentarza, odpowiadać na wezwania wierzycieli i pilnować prawidłowego rozliczenia długów. Jeżeli wiadomo, że spadek jest wyłącznie zadłużony, często praktycznym rozwiązaniem jest odrzucenie spadku.

Odrzucenie spadku przez dzieci i dalszych krewnych

Jeżeli dziecko spadkodawcy odrzuci spadek, jest traktowane tak, jakby nie dożyło otwarcia spadku. Wtedy do dziedziczenia mogą dojść jego zstępni, czyli na przykład wnuki spadkodawcy. To bardzo ważne w rodzinach, w których są małoletnie dzieci. Odrzucenie spadku przez rodzica może spowodować, że konieczne będzie zajęcie się sytuacją dzieci.

Odrzucenie spadku w imieniu małoletniego może wymagać zgody sądu opiekuńczego, choć przepisy przewidują również uproszczenia w określonych sytuacjach rodzinnych. Ponieważ termin 6 miesięcy jest istotny, nie należy zwlekać z ustaleniem, kto dziedziczy po kolejnym odrzuceniu spadku i jakie oświadczenia trzeba złożyć.

Jeżeli wujek nie miałby małżonka albo jego dzieci odrzuciłyby spadek, do dziedziczenia ustawowego mogą dojść dalsi krewni zgodnie z kolejnością z art. 931 i następnych Kodeksu cywilnego. W praktyce siostra zmarłego, a następnie jej dzieci, mogą znaleźć się w kręgu spadkobierców dopiero po odpadnięciu osób bliższych w kolejności dziedziczenia.

Co warto zrobić już teraz?

Rodzina osoby uzależnionej od hazardu powinna działać spokojnie i dokumentować własną sytuację majątkową. Warto zebrać dowody własności wartościowych rzeczy, nie podpisywać żadnych dokumentów za dłużnika, nie przekazywać mu dostępu do kont, nie udostępniać nieruchomości pod zabezpieczenie oraz nie prowadzić rozmów z wierzycielami w sposób sugerujący przejęcie długu.

Jeżeli wujek mieszka u babci, można rozważyć uporządkowanie korzystania z mieszkania: wskazanie jego pokoju, oddzielenie jego rzeczy, spisanie podstawowych ustaleń i przechowywanie dokumentów potwierdzających, które przedmioty należą do babci albo innych domowników. Przy nasilonych problemach z hazardem warto także rozważyć konsultację dotyczącą leczenia uzależnienia, ubezwłasnowolnienia albo innych środków ochronnych.

FAQ

Czy muszę spłacać długi brata, wujka albo syna?

Nie, jeżeli nie podpisałeś poręczenia, nie przystąpiłeś do długu, nie ustanowiłeś zabezpieczenia i nie odziedziczyłeś długu. Samo pokrewieństwo nie powoduje odpowiedzialności za cudze zobowiązania.

Czy komornik może zająć rzeczy domowników?

Egzekucja powinna dotyczyć majątku dłużnika. W praktyce spory powstają wtedy, gdy rzeczy znajdują się w miejscu zamieszkania dłużnika. Właściciel zajętej rzeczy może bronić się prawnie, ale powinien działać szybko i mieć dowody własności.

Czy dziadkowie mogą płacić alimenty za syna hazardzistę?

Mogą zostać pozwani, ale ich odpowiedzialność nie jest automatyczna. Alimentów dochodzi się najpierw od rodziców dziecka. Dopiero gdy spełnione są przesłanki wobec osób zobowiązanych w dalszej kolejności, sąd może badać sytuację dziadków.

Czy lepiej odrzucić spadek, czy przyjąć go z dobrodziejstwem inwentarza?

To zależy od majątku i długów zmarłego. Przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza ogranicza odpowiedzialność, ale wymaga prawidłowego rozliczenia spadku. Jeżeli spadek jest wyłącznie zadłużony, odrzucenie spadku bywa praktyczniejsze.

Ile czasu jest na odrzucenie spadku po zadłużonym krewnym?

Termin wynosi 6 miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o swoim powołaniu do spadku. Dla kolejnych osób w rodzinie termin może rozpocząć się później, na przykład po odrzuceniu spadku przez osobę powołaną wcześniej.

Podsumowanie

Rodzina hazardzisty powinna przede wszystkim nie przejmować cudzych zobowiązań i nie ułatwiać zabezpieczania długów własnym majątkiem. W relacjach z wierzycielami, windykatorami i komornikiem kluczowe są dokumenty, ostrożność oraz szybka reakcja na bezprawne działania.

Na wypadek śmierci dłużnika trzeba pilnować kolejności dziedziczenia i 6-miesięcznego terminu na złożenie oświadczenia spadkowego. W sprawach alimentów, egzekucji i ubezwłasnowolnienia rozstrzygające znaczenie mają szczegóły konkretnej sytuacji rodzinnej i majątkowej.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
2. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296
3. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59
4. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny, Dz.U. 1997 nr 88 poz. 553

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.