Zwrot zadatku za niezrealizowane zamówienie

Kiedy można żądać zwrotu zadatku?

Zadatek nie działa tak samo jak zaliczka. Zaliczka co do zasady podlega zwrotowi, jeżeli umowa nie zostanie wykonana. Zadatek pełni natomiast dodatkową funkcję zabezpieczającą: ma mobilizować strony do wykonania umowy i może prowadzić do zatrzymania zadatku albo żądania jego dwukrotności.

Zgodnie z art. 394 § 1 Kodeksu cywilnego, jeżeli strony nie postanowiły inaczej albo nie wynika inaczej ze zwyczaju, w razie niewykonania umowy przez jedną ze stron druga strona może bez wyznaczania dodatkowego terminu od umowy odstąpić i otrzymany zadatek zachować, a jeżeli sama go dała, może żądać sumy dwukrotnie wyższej.

W opisanej sytuacji kluczowe są trzy pytania: czy kwota rzeczywiście została nazwana i uregulowana jako zadatek, czy sklep odpowiada za niedostarczenie części kafelków oraz czy zamówienie można sensownie podzielić na pozycje niezależne od siebie.

Jeżeli w umowie, potwierdzeniu zamówienia, regulaminie albo korespondencji użyto słowa „zadatek”, zastosowanie może mieć art. 394 K.c. Jeżeli jednak dokumenty mówią o zaliczce, przedpłacie albo płatności części ceny, żądanie dwukrotności może być znacznie trudniejsze.

Czy brak produkcji kafelków zwalnia sklep z odpowiedzialności?

Sam fakt, że producent nie wyprodukował danej pozycji, nie przesądza automatycznie, że sklep nie ponosi odpowiedzialności. Sprzedawca, który przyjął zamówienie i zadatek, powinien co do zasady wykonać zobowiązanie w ustalonym terminie albo wykazać, że niewykonanie nastąpiło z przyczyn, za które nie odpowiada.

Jeżeli sklep przyjął zamówienie na towar, którego realnie nie mógł zapewnić, nie sprawdził dostępności, zwlekał z zamówieniem u producenta albo nie poinformował klienta o ryzyku braku produkcji, może to przemawiać za jego odpowiedzialnością. Wtedy żądanie dwukrotności zadatku jest mocniejsze.

Inaczej będzie, gdy brak produkcji wynikał z nagłej, niezależnej od sklepu decyzji producenta, której sklep nie mógł przewidzieć ani uniknąć mimo należytej staranności. W takim wariancie może odpadać obowiązek zapłaty podwójnego zadatku, a rozliczenie może ograniczać się do zwrotu otrzymanej kwoty.

Potwierdza to art. 394 § 3 K.c.: w razie rozwiązania umowy zadatek powinien być zwrócony, a obowiązek zapłaty sumy dwukrotnie wyższej odpada. To samo dotyczy sytuacji, gdy niewykonanie umowy nastąpiło wskutek okoliczności, za które żadna ze stron nie ponosi odpowiedzialności albo za które odpowiadają obie strony.

Czy można odstąpić tylko od części zamówienia?

W praktyce częściowe odstąpienie od umowy jest możliwe, ale nie zawsze działa automatycznie. Najbezpieczniej jest oprzeć je na treści umowy, zgodzie sklepu albo na tym, że świadczenie jest podzielne, czyli poszczególne elementy zamówienia mogą zostać wykonane i rozliczone osobno bez utraty sensu gospodarczego całej transakcji.

Przy zamówieniu pięciu pozycji kafelków trzeba ustalić, czy były to samodzielne produkty, czy jeden projekt zakupowy. Jeżeli pozycje 4 i 5 są z tej samej serii, ale w innych rozmiarach, i razem tworzą spójną koncepcję wykończenia, można argumentować, że brak pozycji 5 pozbawia sensu również odbiór pozycji 4. Wtedy odstąpienie od części obejmującej pozycje 4 i 5 może być uzasadnione.

Trudniejsze jest natomiast żądanie podwójnego zadatku za pozycję, którą sklep jest gotów dostarczyć, a kupujący po prostu nie chce jej już odebrać. Jeżeli dana pozycja może zostać prawidłowo wydana, a jej odbiór ma samodzielny sens, sklep może twierdzić, że w tej części umowa jest wykonywana i nie ma podstaw do sankcji zadatkowej.

Jeżeli zamierza Pan przyjąć pozycje 2 i 3, zrezygnować z pozycji 4 i 5 oraz dodatkowo rozliczyć pozycję 1, pismo powinno bardzo jasno opisywać, które elementy zamówienia Pan odbiera, od których odstępuje i jak oblicza Pan żądaną kwotę. Nieprecyzyjne pismo może zostać potraktowane jako spór co do zakresu odstąpienia.

Odstąpienie od całej umowy czy tylko od części?

Jeżeli chce Pan żądać dwukrotności zadatku na podstawie art. 394 K.c., najprostsza konstrukcja prawna dotyczy odstąpienia od całej umowy z powodu jej niewykonania przez sprzedawcę. Wtedy roszczenie obejmuje zadatek dany przy zawarciu umowy, o ile niewykonanie obciąża sklep.

Nie oznacza to jednak, że zawsze należy odstępować od całości. Jeżeli część towaru jest potrzebna, dostępna i może być wykorzystana niezależnie, strony mogą rozliczyć umowę częściowo: sklep dostarcza wybrane pozycje, a zwraca odpowiednią część ceny albo zadatku za pozycje niewydane. Takie rozwiązanie jest często praktyczne, ale powinno być potwierdzone na piśmie.

Ryzyko polega na tym, że przy częściowym odbiorze towaru sklep może twierdzić, iż umowa nie została niewykonana w całości, a zadatek zabezpieczał całość zamówienia, nie pojedyncze pozycje. Wtedy spór może dotyczyć tego, jaka część zadatku przypada na niedostarczone elementy i czy w ogóle można żądać podwójnej kwoty tylko od tej części.

Jeżeli pozycje 1, 2 i 3 mają dla Pana znaczenie i chce Pan je odebrać, warto rozważyć porozumienie ze sklepem: odbiór dostępnych pozycji, zwrot przypadającej części płatności za pozycje niedostarczone oraz wyraźne zastrzeżenie, czy zachowuje Pan roszczenia związane z niewykonaniem pozostałej części zamówienia.

Jak sformułować pismo do sklepu?

Pismo powinno być konkretne i oparte na dokumentach. Należy wskazać datę zamówienia, numer zamówienia, wysokość wpłaconej kwoty, termin dostawy, listę niedostarczonych pozycji oraz dotychczasową korespondencję ze sklepem.

W piśmie warto unikać jednoczesnego żądania sprzecznych skutków, na przykład odstąpienia od całej umowy i jednocześnie żądania dostawy części pozycji bez wyjaśnienia, że chodzi o wariant ugodowy. Najlepiej rozdzielić stanowisko główne i ewentualne.

Można przykładowo napisać, że z powodu niewykonania umowy w terminie odstępuje Pan od umowy w całości i wzywa sklep do zwrotu dwukrotności zadatku, a ewentualnie, w razie pisemnej zgody sklepu, dopuszcza Pan rozliczenie częściowe obejmujące dostawę konkretnych pozycji oraz zwrot odpowiedniej części wpłaconej kwoty.

Jeżeli wybiera Pan odstąpienie częściowe, pismo powinno wskazywać, dlaczego brak pozycji 5 uzasadnia także rezygnację z pozycji 4. Warto podkreślić, że produkty miały tworzyć spójną serię, a brak jednego rozmiaru powoduje, że drugi traci dla Pana zakładane znaczenie użytkowe albo estetyczne.

Podsumowanie

Żądanie zwrotu dwukrotności zadatku jest możliwe, ale nie wynika automatycznie z samego faktu niedostarczenia jednej pozycji zamówienia. Trzeba wykazać, że umowa nie została wykonana z przyczyn obciążających sprzedawcę oraz że zadatek rzeczywiście zabezpieczał tę umowę.

Jeżeli brak produkcji kafelków był okolicznością niezależną od obu stron, sklep może bronić się przed obowiązkiem zapłaty podwójnej kwoty. Nadal powinien jednak rozliczyć otrzymane środki za niewydany towar.

Przy zamówieniu wielopozycyjnym najbezpieczniejsze jest jasne wskazanie, czy odstępuje Pan od całości, czy od konkretnych pozycji. Jeżeli chce Pan przyjąć część kafelków, warto ustalić ze sklepem pisemne rozliczenie częściowe, aby uniknąć sporu o zakres zadatku.

FAQ

Czy za niedostarczoną jedną pozycję mogę żądać podwójnego zadatku?

Takie żądanie może być możliwe, ale zależy od tego, czy zadatek da się przypisać do tej pozycji i czy niedostarczenie obciąża sklep. Jeżeli zadatek zabezpieczał całą umowę, a tylko część zamówienia nie została wykonana, rozliczenie może być sporne.

Czy mogę odebrać część towaru i odstąpić od reszty?

Można to zrobić, jeżeli umowa jest podzielna albo sklep zgodzi się na takie rozliczenie. Dla bezpieczeństwa trzeba potwierdzić na piśmie, które pozycje są odbierane, od których następuje odstąpienie i jak strony rozliczają wpłacony zadatek.

Czy sklep zawsze odpowiada za brak produkcji u producenta?

Nie zawsze. Sklep może próbować wykazać, że brak produkcji był okolicznością niezależną i nieprzewidywalną. Nie wystarczy jednak samo powołanie się na producenta. Znaczenie ma to, czy sklep dochował należytej staranności przy przyjmowaniu i realizacji zamówienia.

Czy lepiej odstąpić od całej umowy?

Jeżeli celem jest żądanie dwukrotności zadatku, odstąpienie od całej umowy bywa prostsze dowodowo. Jeżeli jednak część towaru jest potrzebna i ma samodzielną wartość, praktyczniejsze może być porozumienie częściowe ze sklepem.

Co powinno zawierać wezwanie do zapłaty?

Wezwanie powinno wskazywać podstawę żądania, kwotę zadatku, termin wykonania umowy, niewydane pozycje, oświadczenie o odstąpieniu oraz numer rachunku do zwrotu. Warto też wyznaczyć rozsądny termin zapłaty i zachować potwierdzenie doręczenia pisma.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, t.j. Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
2. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 lutego 2001 r., sygn. akt II CKN 314/99
3. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 stycznia 2000 r., sygn. akt II CKN 719/98
4. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 26 października 2005 r., sygn. akt I ACa 762/05
5. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 lutego 2008 r., sygn. akt I CSK 328/07

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.