Wykonawca zatrzymał zaliczkę za odwołany remont

Jaki charakter miała umowa z wykonawcą?

Prace remontowe polegające na pomalowaniu pomieszczeń, przeróbkach w kuchni, montażu lub przewieszeniu szafek mogą być kwalifikowane jako umowa o dzieło, jeżeli strony umówiły się na konkretny rezultat. W części przypadków elementy takiej umowy przypominają także świadczenie usług. Dla rozliczenia sporu najważniejsza będzie treść podpisanej umowy, opis zakresu prac, ustalone wynagrodzenie oraz to, czy wykonawca działał jako przedsiębiorca, a klient jako konsument.

W opisanej sytuacji istotne jest również to, że wykonawca najpierw przyjął kwotę 150 zł określoną jako zabezpieczenie lub rękojmia, a następnie 60% wynagrodzenia. Samo użycie potocznego określenia nie oznacza jeszcze zadatku w rozumieniu Kodeksu cywilnego. Zadatek powinien wynikać z umowy albo z jednoznacznych ustaleń stron. Jeżeli strony nie uzgodniły zadatku, wpłata najczęściej jest traktowana jako zaliczka albo część wynagrodzenia, którą trzeba rozliczyć.

To oznacza, że wykonawca nie może po prostu stwierdzić, że wpłacone pieniądze zatrzymuje bez żadnego rozliczenia. Powinien wykazać, z czego wynika zatrzymana kwota: jakie czynności wykonał, jakie koszty poniósł, jakie materiały kupił i jaką część wynagrodzenia uważa za należną.

Odstąpienie od umowy o dzieło przed rozpoczęciem remontu

Jeżeli przyjmiemy, że była to umowa o dzieło, zastosowanie mogą mieć przepisy Kodeksu cywilnego o odstąpieniu od umowy przed ukończeniem dzieła. Zgodnie z art. 644 K.c. zamawiający może w każdej chwili, aż do ukończenia dzieła, odstąpić od umowy. Skutek nie jest jednak taki, że wykonawca zawsze musi oddać całą wpłatę. Przepis przewiduje, że zamawiający powinien zapłacić umówione wynagrodzenie, ale może odliczyć to, co wykonawca oszczędził z powodu niewykonania dzieła.

Inaczej mówiąc, wykonawca nie powinien zarobić tak, jakby wykonał cały remont, jeżeli nie musiał kupować materiałów, angażować pracowników, dojeżdżać, wykonywać robocizny ani poświęcać zarezerwowanego czasu. Od wynagrodzenia trzeba odjąć realne oszczędności. W typowej sprawie remontowej mogą to być w szczególności: koszt niewykorzystanych materiałów, koszt niewykonanej robocizny, wynagrodzenie pracownika, którego nie trzeba było zatrudnić przy danym zleceniu, koszty dojazdów i inne wydatki, których wykonawca nie poniósł.

Wykonawca może też powoływać się na art. 639 K.c., jeżeli twierdzi, że był gotów wykonać dzieło, ale doznał przeszkody z przyczyn dotyczących zamawiającego. Ten przepis również nie oznacza prawa do dowolnego zatrzymania pieniędzy. Nadal znaczenie ma to, co wykonawca zaoszczędził wskutek niewykonania prac.

Prawo konsumenta do odstąpienia w ciągu 14 dni

W opisanej sprawie bardzo ważne jest miejsce i sposób zawarcia umowy. Jeżeli wykonawca jest przedsiębiorcą, a klient działał jako konsument, a umowę podpisano w mieszkaniu klienta podczas wizyty wykonawcy, może to być umowa zawarta poza lokalem przedsiębiorstwa. Wtedy należy zbadać przepisy ustawy z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta.

Co do zasady konsument ma 14 dni na odstąpienie od umowy zawartej poza lokalem przedsiębiorstwa. Jeżeli przedsiębiorca nie poinformował prawidłowo o prawie odstąpienia, termin może ulec wydłużeniu. W razie skutecznego odstąpienia strony powinny zwrócić sobie świadczenia. Przy usługach przedsiębiorca może żądać zapłaty za świadczenie spełnione do chwili odstąpienia tylko wtedy, gdy spełnione są ustawowe warunki, w szczególności gdy konsument wyraźnie zażądał rozpoczęcia wykonywania usługi przed upływem terminu do odstąpienia i został prawidłowo poinformowany o konsekwencjach.

Jeżeli zatem odstąpienie nastąpiło 8 dni po podpisaniu umowy, a remont miał rozpocząć się dopiero 10 dni później, trzeba koniecznie sprawdzić, czy w umowie lub w formularzach przekazanych przez wykonawcę było pouczenie o prawie odstąpienia. Jeżeli nie było, pozycja konsumenta może być znacznie lepsza niż przy samym art. 644 K.c.

Czy wykonawca może zatrzymać całą zaliczkę?

Może zatrzymać tylko taką kwotę, która ma podstawę w umowie albo w przepisach. Jeżeli prace nie zostały rozpoczęte, a wykonawca wykonał jedynie pomiary, ustalenia i ewentualnie rezerwację terminu, zatrzymanie prawie całej kwoty wynagrodzenia może być nieuzasadnione. Nie oznacza to jednak automatycznie, że klient zawsze odzyska wszystko. Wykonawca może próbować wykazywać koszty przygotowawcze, utratę możliwości przyjęcia innego zlecenia albo należność wynikającą z art. 644 K.c.

W sporze trzeba zatem oddzielić trzy elementy:

• kwotę za rzeczywiście wykonane czynności, na przykład pomiary, konsultację, przygotowanie wyceny lub projektu, jeżeli umowa przewidywała za nie wynagrodzenie,
• wydatki faktycznie poniesione przez wykonawcę, na przykład zakup materiałów pod konkretne zlecenie,
• część wynagrodzenia, której wykonawca nie może żądać, bo nie wykonał robót i zaoszczędził koszty ich realizacji.

Jeżeli wykonawca żąda dodatkowych 456 zł tylko dlatego, że wystawił fakturę lub doliczył różnicę między kwotą netto i brutto, trzeba sprawdzić, jak w umowie określono cenę. W relacji przedsiębiorca-konsument cena powinna być przedstawiana jako cena brutto, czyli obejmująca podatki. Samo wystawienie faktury nie tworzy długu, jeżeli usługa nie została wykonana albo kwota nie wynika z ważnego rozliczenia.

Co zrobić krok po kroku?

Najbezpieczniej działać pisemnie, aby mieć dowody na wypadek sporu sądowego. Rozmowy telefoniczne warto podsumowywać e-mailowo albo listownie.

1. Zbierz dokumenty – umowę, potwierdzenia przelewów, fakturę, wiadomości, notatki z ustaleń, kosztorys, zdjęcia i dane świadków.
2. Sprawdź, czy przysługuje odstąpienie konsumenckie – zwłaszcza gdy umowę podpisano w mieszkaniu i wykonawca nie pouczył o prawie odstąpienia.
3. Wyślij oświadczenie i wezwanie do rozliczenia – wskaż, że żądasz zwrotu wpłaconej kwoty po potrąceniu wyłącznie kosztów należycie wykazanych.
4. Zażądaj korekty faktury – jeżeli faktura obejmuje usługę niewykonaną albo kwotę, której nie uznajesz.
5. Wyznacz termin zapłaty – zwykle 7 albo 14 dni od doręczenia pisma.
6. Rozważ pomoc rzecznika konsumentów lub pozew – gdy wykonawca nie rozlicza zaliczki albo nie odpowiada na wezwanie.

W wezwaniu nie warto ograniczać się do zdania, że umowa została zerwana. Lepiej wskazać podstawę prawną i zażądać szczegółowego zestawienia: jakie prace wykonano, ile czasu zajęły, jakie materiały kupiono, jakie koszty faktycznie poniesiono oraz dlaczego wykonawca uważa, że może zatrzymać konkretną kwotę.

Korekta faktury i spór o dodatkową dopłatę

Jeżeli wykonawca wystawił fakturę na kwotę, której klient nie akceptuje, warto pisemnie zakwestionować zarówno podstawę faktury, jak i wysokość należności. W piśmie można wskazać, że usługa nie została wykonana, zakres prac uległ zmianie albo odstąpienie nastąpiło przed rozpoczęciem remontu. Można również zażądać korekty dokumentu księgowego.

Nie należy jednak zakładać, że sama prośba o korektę kończy sprawę. Jeżeli wykonawca odmawia zwrotu pieniędzy, ostateczne rozstrzygnięcie może wymagać postępowania sądowego. W sądzie badane będą przede wszystkim: treść umowy, to, czy odstąpienie było skuteczne, jaki tryb odstąpienia zastosowano, czy wykonawca był gotów wykonać umowę, jakie koszty poniósł i jakie oszczędności uzyskał wskutek niewykonania remontu.

Czy zmiana ustawienia lodówki ma znaczenie?

Tak, ale nie przesądza sprawy samodzielnie. Jeżeli pierwotny zakres prac okazał się niemożliwy albo niepraktyczny z przyczyn leżących po stronie wykonawcy, klient mógłby argumentować, że wykonawca nie był w stanie wykonać umowy w uzgodniony sposób. Jeżeli jednak klient zaakceptował zmianę koncepcji, wykonawca będzie twierdził, że umowa nadal obowiązywała i mógł ją wykonać.

Dla rozliczenia ważne jest także to, czy po zmianie zakres prac stał się istotnie mniejszy. Jeżeli z umowy wynikały prace hydrauliczne i elektryczne, a po zmianie nie miały być wykonywane, klient może podnosić, że wynagrodzenie powinno zostać odpowiednio skorygowane albo że wykonawca nie może zatrzymać zapłaty za prace, których nie wykonał i których ostatecznie nie musiał wykonywać.

FAQ

Czy zaliczka za remont przepada po rezygnacji z umowy?

Nie zawsze. Zaliczka zasadniczo podlega rozliczeniu. Wykonawca może zatrzymać tylko kwotę, która ma podstawę w umowie lub przepisach, na przykład odpowiada wykazanym kosztom albo należnej części wynagrodzenia.

Czy wykonawca może żądać całej ceny, mimo że nie rozpoczął prac?

Przy umowie o dzieło art. 644 K.c. pozwala zamawiającemu odstąpić od umowy, ale przewiduje obowiązek zapłaty wynagrodzenia pomniejszonego o oszczędności wykonawcy. W praktyce wykonawca powinien przedstawić konkretne rozliczenie, a nie tylko powołać się na cenę z umowy.

Czy 14-dniowe prawo odstąpienia dotyczy remontu?

Może dotyczyć, jeżeli umowa została zawarta z konsumentem poza lokalem przedsiębiorstwa albo na odległość i nie zachodzi ustawowy wyjątek. Trzeba sprawdzić, czy wykonawca prawidłowo pouczył o prawie odstąpienia oraz czy klient zażądał rozpoczęcia usługi przed upływem terminu.

Czy faktura wystawiona przez wykonawcę oznacza, że muszę zapłacić?

Nie. Faktura jest dokumentem księgowym, ale nie przesądza automatycznie o istnieniu długu. Jeżeli usługa nie została wykonana albo kwota jest sporna, należy pisemnie zakwestionować fakturę i zażądać korekty lub wyjaśnienia rozliczenia.

Co powinno zawierać wezwanie do zwrotu pieniędzy?

Wezwanie powinno wskazywać dane stron, umowę, datę i kwotę wpłaty, podstawę odstąpienia lub rezygnacji, żądaną kwotę zwrotu, termin zapłaty oraz prośbę o przedstawienie szczegółowego rozliczenia kosztów, jeżeli wykonawca chce dokonać potrącenia.

Podsumowanie

Wykonawca, który nie rozpoczął remontu, nie ma automatycznego prawa do zatrzymania całej zaliczki ani do wystawiania dodatkowych obciążeń bez podstawy. Trzeba ustalić, czy klientowi przysługiwało konsumenckie prawo odstąpienia, czy zastosowanie ma art. 644 K.c., jaka była treść umowy i jakie koszty wykonawca rzeczywiście poniósł. Najlepszym pierwszym krokiem jest pisemne odstąpienie lub potwierdzenie odstąpienia, wezwanie do zwrotu pieniędzy, żądanie korekty faktury oraz zażądanie szczegółowego rozliczenia.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
2. Ustawa z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta, Dz.U. 2014 poz. 827
3. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 marca 1964 r., II CR 417/63

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.